Boshqaruv hisobi — rahbar qaror qabul qilishi uchun yuritiladigan ichki hisob. U soliq hisobotini almashtirmaydi, lekin «aylanma oʻsdi, pul qani?» degan savolga javob beradi.
Ikkalasi ham kerak. Muammo ular bir-biriga ulanmaganida boshlanadi.
| Mezon | Buxgalteriya hisobi | Boshqaruv hisobi |
|---|---|---|
| Kim uchun | Davlat organlari, bank, auditor | Ega va rahbarlar |
| Maqsad | Qonun talabiga muvofiq hisobot | Qaror qabul qilish |
| Qoidalar | Qonun va standartlar belgilaydi | Kompaniya oʻzi belgilaydi |
| Davriylik | Oy, chorak, yil | Hafta va oy |
| Kesim | Yuridik shaxs boʻyicha | Yoʻnalish, filial, mahsulot, loyiha boʻyicha |
| Tezlik | Davr yopilgandan keyin | Davr davomida, qaror uchun oʻz vaqtida |
Har biri boshqa savolga javob beradi va biri ikkinchisini almashtirmaydi.
Pul mablagʻlari harakati: qancha pul kirdi, qancha chiqdi va qachon. Foyda bor-u, pul yoʻq boʻlgan holatni oldindan koʻrsatadi.
Daromad, sotilgan tovar xarajati, boshqa xarajatlar va foyda — hisoblash usulida, yaʼni pul qachon kelganidan qatʼi nazar.
Kompaniyada nima bor va kimga qarzdor: pul, ombor, mijoz qarzi, yetkazib beruvchi qarzi, uskunalar.
Har kirim va chiqim bitta moddaga yoziladi. Moddalar roʻyxati — kompaniyaning moliyaviy tili: u boʻlmasa, bir xil xarajat bir oyda «xoʻjalik», keyingi oyda «ofis» boʻlib ketadi va hisobotlarni solishtirib boʻlmaydi. Klassifikatorni shunday quramiz:
Bosqichlar ketma-ket: oldingisining natijasi keyingisining asosi boʻladi.
Qaysi usulda hisoblanadi, qaysi sanadan boshlanadi, kim nimani kiritadi — bir varaqda yoziladi.
Kirim-chiqim moddalari, yoʻnalishlar va javobgar markazlar tasdiqlanadi.
Har maʼlumot turi uchun asosiy manba belgilanadi: qoldiq — omborda, mijozlar — sotuvda, pul — moliyada. Qolgan tizimlar faqat oʻqiydi.
Sana tanlanadi (oy yoki chorak boshi), haqiqiy qoldiqlar bir kunda sanaladi va farq hujjatda qayd etiladi.
Rahbar bir sahifada koʻradigan shakllar va ularning manbalari kelishiladi.
Har hafta bir xil kuni hisobot yopiladi va 30 daqiqalik koʻrib chiqishda muhokama qilinadi.
Hisobot qaror uchun kerak. Har qatorda — raqam, oʻtgan hafta bilan farq va javobgar.
Bugungi qoldiq va kelgusi haftalardagi kutilayotgan kirim-chiqim.
Yoʻnalishlar kesimida sotuv hajmi va yalpi foyda.
Muddati oʻtgan debitorlik: kim, necha kun, kim undiradi.
Yetkazib beruvchilar oldidagi majburiyatlar va ularning muddatlari.
Qoldiq va uzoq vaqt harakatsiz turgan tovarlar.
Kompaniyaning 5–6 asosiy koʻrsatkichi va ularning zonalari. KPI haqida
Koʻp kompaniyada rasmiy buxgalteriya va real operatsion hisob bir-biriga ulanmagan, raqamlar mos kelmaydi. Yechim — har jarayon uchun qaysi qatlam asosiy ekanini oldindan hal qilish va yozib qoʻyish. Shuningdek, elektron hisob-faktura Oʻzbekistonda 2020-yil 1-yanvardan majburiy (PwC Worldwide Tax Summaries) — tanlangan tizim bunga mos kelishi loyiha boshida tekshiriladi.
ERP — kompaniyaning yagona hisob tizimi. Unga tartibsiz hisobni emas, tayyor modelni koʻchiramiz.
Buxgalter qonun talabini bajaradi: soliq va rasmiy hisobot. Boshqaruv hisobi esa sizga qaror uchun kerak: qaysi yoʻnalish foyda keltiradi, pul qayerda muzlab turibdi, keyingi oyda pul yetadimi. Ular bir xil maʼlumotdan foydalanadi, lekin turli savolga javob beradi.
Boshlanishda — ha, agar qoidalar yozilgan va bitta odam javobgar boʻlsa. Operatsiyalar koʻpayganda qoʻlda yigʻish xato va kechikish beradi — shunda model ERP ga koʻchiriladi. Avval model, keyin dastur, aksincha emas.
BUline usulida hisob modeli arxitektura bosqichida (1–3 hafta) loyihalanadi. Birinchi haftalik hisobot joriy qilish bosqichining boshida chiqadi va keyin har hafta takomillashtiriladi.
Diagnostikadan boshlaymiz: 1–2 hafta ichida vaqt, jarayon va maʼlumot holatini koʻramiz va kompaniyangiz uchun 90 kunlik reja tuzamiz.