Rentabellik hisoboti: foyda, rentabellik va qaytarishlarning taʼsiri

Bir xil sotuv hisobotda ikki xil foiz beradi: biri 50, ikkinchisi 33,3. Rahbar birinchisini koʻrib xursand boʻladi, hisobchi ikkinchisini koʻrib xavotirga tushadi, ikkalasi ham haq. MoySklad ning rentabellik hisoboti, rus tilidagi interfeysda Прибыльность, foizni ikki usulda hisoblaydi va qaysi foiz nimani oʻlchashini bilmasdan turib, natijani qiyoslab boʻlmaydi.

Hisobot nimadan quriladi va qanday koʻrinishlari bor

Hisobot Sotuv boʻlimida, Rentabellik sahifasida turadi. Unga davr ichida joʻnatish va chakana sotuv hujjatlarida uchragan tovar hamda xizmatlar kiradi, natijani esa tovar, xodim, xaridor va savdo kanali boʻyicha koʻrish mumkin.

Ustunlar uch guruhga boʻlingan: sotuv, qaytarish va rentabellik. Sotuv bilan qaytarishda tannarx ham koʻrsatiladi, rentabellik tovarlar uchun foizda, foyda esa hisob valyutasida chiqadi. Qatorni bossangiz, shu tovar boʻyicha joʻnatishlar, chakana sotuvlar va qaytarishlar roʻyxati ochiladi, zarar bilan sotilganlari esa qizil rangda ajralib turadi.

Filtrlar davr, tovar yoki guruh, xaridor, hujjat turi, ombor va savdo nuqtasi boʻyicha ishlaydi. Maxsus maydon orqali faqat tovarlarni yoki faqat xizmatlarni ajratib olish mumkin.

Ikki rentabellik, ikki savol

Hisobot ikkita foizni beradi: birinchisi tovar rentabelligi, yaʼni foydaning tannarxga nisbati, ikkinchisi savdo rentabelligi, yaʼni foydaning sotuv summasiga nisbati. Yordam markazi birinchisini kompaniya baho siyosatining koʻrsatkichi deb ataydi.

Gipotetik misol. Bir tovardan 100 dona sotildi: dona bahosi 150, dona tannarxi 100. Qaytarish yoʻq, shuning uchun sotuv 15 000, tannarx 10 000 va foyda 5 000 ga teng.

Foyda ikkala holatda bir xil, farq maxrajda. Tannarx sotuvdan kichik boʻlgani uchun tovar rentabelligi doim kattaroq chiqadi. Biznes nashrlarida bu juftlik ustama va marja deb ataladi: marja foydaning sotuvga, ustama esa foydaning tannarxga nisbati.

Ikki koʻrsatkichni solishtirish uchun quyidagi jadval yordam beradi. Birinchi ikki qator biznes nashridagi misolga mos keladi, uchinchisini esa oddiy arifmetika beradi.

Amaliy qoida oddiy: meʼyor belgilasangiz, uning qaysi asosda ekanini yozib qoʻying. «Rentabellik 30% dan past boʻlmasin» degan buyruq tovar rentabelligiga qaratilgan boʻlsa, savdo rentabelligi boʻyicha u ancha yengil talabga aylanadi. MoySklad ning oʻz blogi ham ikkisini shunday ajratadi: foyda chegirmadan keyingi bahoga boʻlinsa marja, tannarxga boʻlinsa rentabellik chiqadi.

Qaytarish foyda va rentabellikka qanday kiradi

Qaytarish boʻlsa, hisobot foydani ikki qadamda hisoblaydi. Avval sotuv summasidan qaytarish summasi ayriladi, bu A, keyin sotilgan tovar tannarxidan qaytgan tovar tannarxi ayriladi, bu B, foyda esa A minus B ga teng. Rentabellik formulalarida ham xuddi shu ayirmalar ishlaydi, komissiya summasi boʻlsa, u tannarx tomoniga qoʻshiladi.

Gipotetik misol. Yuqoridagi 100 donadan xaridor 10 donasini qaytardi. Dona bahosi 150 va dona tannarxi 100 boʻlgani uchun qaytarish summasi 1 500, qaytgan tovar tannarxi esa 1 000.

Qaytarish bir xil baho va bir xil tannarxda boʻlgani uchun foizlar oʻzgarmadi, foyda esa 5 000 dan 4 500 ga tushdi. Qaytarishning tannarxi sotuvdagidan farq qilsa, foizlar ham siljiydi, lekin yordam markazi bu holatni alohida tushuntirmaydi, shuning uchun uni oʻz maʼlumotingizda tekshirib koʻrish kerak.

Qaytarish keyingi sotuvlarga ham taʼsir qiladi. Xaridor qaytargan tovar eski tannarxi bilan, ammo yangi kirim sanasi bilan omborga qaytadi. Tannarx FIFO usulida hisoblangani uchun bunday tovar navbatda oxirgilar qatorida turadi. Masalan, omborda boshqa tovar qolmagan, qaytgan 10 dona tannarxi 100 va keyin tannarxi 140 boʻlgan yangi partiya kelgan boʻlsin: keyingi sotuvda avval 100 lik, soʻng 140 lik tovar chiqadi.

FIFO tufayli rentabellik oydan oyga siljiydi

Rentabellik pasaysa, birinchi gumon baho tushgan yoki xarajat oshgan degan fikr boʻladi. Aslida sabab koʻpincha tannarx usulida yotadi. MoySklad tannarxni FIFO boʻyicha hisoblaydi, yaʼni avval eng erta kirgan tovar chiqadi, shu sababli bir xil sotuv bahosida ham partiyalar almashganda foiz oʻzgaradi.

Gipotetik misol. Omborda yanvarda 50 dona kirgan, tannarxi 100, fevralda yana 50 dona kirgan, tannarxi 120. Sotuv bahosi doim 150. Bir oyda 80 dona, keyingi oyda 20 dona sotildi.

Birinchi oyda 50 dona 100 dan, 30 dona 120 dan chiqdi, yaʼni 5 000 va 3 600, jami 8 600. Ikkinchi oyda qolgan 20 dona faqat 120 lik edi. Baho oʻzgarmagan, rentabellik esa 39,5 dan 25 ga tushdi, shuning uchun buni sotuvchining xatosi deb baholash notoʻgʻri xulosaga olib boradi.

Tannarx nol boʻlganda foiz yolgʻon gapiradi

Rentabellik tannarxga tayanadi, tannarx esa kirim hujjatlariga. Tovar omborga kirmasdan oldin sotilsa, tizim sotuvni «minusdagi» deb hisoblaydi va tannarxni nol qoʻyadi. Qoldiq qisman yetsa, oʻrtacha tannarx xarid bahosidan past chiqadi.

Gipotetik misol. Omborda 4 dona bor, tannarxi 100. Xodim 10 dona sotadi, qolgan 6 donaning kirimi esa keyinroq kiritiladi, shuning uchun hisobot 4 dona uchun 400 ni oladi va qolgan 6 donaga nol qoʻyadi.

275% haqiqatda mavjud emas. Bunday satrlarni topish uchun yordam markazi uch yoʻlni beradi. Rentabellik hisobotining batafsil koʻrinishi tannarxi sotuvdan yuqori yoki nolga teng savdolarni koʻrsatadi, aylanma hisobotida kirim chiqimdan kam boʻlsa mavjud boʻlmagan tovar sotilgan boʻladi, qoldiq hisobotining batafsil koʻrinishi esa bahosi yozilmagan kirim hujjatini topishga yordam beradi.

Yechim hujjatlar tartibida: kirim har doim sotuvdan oldin sanalanishi kerak. Kirim bahosi 0 bilan kiritilgan boʻlsa, hujjatni ochib toʻgʻri bahoni yozish kifoya.

Kesimlar: kimga qaysi koʻrinish kerak

Tovar kesimi baho belgilashga javob beradi. Xodim kesimi sotuvchining ishini baholaydi va komissiya yoki bonus hisoblash uchun asos boʻlishi mumkin. Yordam markazi bir nozik joyni alohida aytadi: xodim hisobotiga qaytarishlar sotuv egasi boʻyicha tushadi, qaytarishning oʻzi boshqa xodimga bogʻlangan boʻlsa ham.

Bundan kelib chiqadi: bir xodim sotgan tovarni boshqa kassir qabul qilsa, qaytarish baribir birinchi xodimning hisobotida minus boʻlib turadi. Bonusni foydadan hisoblasangiz, qoida shunday ekanini xodimlarga oldindan aytib qoʻygan maʼqul.

Gipotetik misol. Birinchi xodim 10 000 ga sotdi, tannarx 6 000. Xaridor 1 000 lik tovarni qaytardi, uning tannarxi 600, qaytarishni esa ikkinchi kassir rasmiylashtirdi. Birinchi xodimning foydasi 10 000 minus 1 000, minus 6 000 plus 600, yaʼni 3 600 chiqadi, shuning uchun foydaning 10 foizi boʻlgan bonus 400 emas, 360 boʻladi.

Xaridor kesimi qaysi mijoz foyda keltirayotganini, kanal kesimi esa qaysi savdo yoʻli ishlayotganini koʻrsatadi. Kanallar boʻyicha operatsion xarajatlarni ham hisobga olish kerak boʻlsa, boshqa hisobotga oʻtiladi: birlik iqtisodiyoti hisoboti rentabellikni xarajat bilan ham, xarajatsiz ham beradi.

Tayyor shablonlar ham bor. Ular tovar yoki xaridorlarni sotuv summasi yoki tannarx boʻyicha A, B, C guruhlarga ajratadi, buning uchun hisobotni oldin davr boʻyicha filtrlash kerak. Oylar kesimidagi shablonlarda davr bir kalendar yildan oshmasligi shart, kengaytirilgan shablonlarda esa hisobot modifikatsiyalar boʻyicha boʻlingan boʻlishi talab qilinadi.

Hisobot nimani koʻrsatmaydi

Rentabellik hisoboti faqat joʻnatish va chakana sotuvni oladi. Unda ijara, ish haqi va reklama yoʻq, yaʼni u yalpi foyda darajasida toʻxtaydi, xarajatdan keyingi natija uchun esa foyda va zarar hisoboti yoki birlik iqtisodiyoti hisoboti kerak boʻladi.

Birlik iqtisodiyoti hisobotida foyda hisobdan chiqarishlar summasi ayirilgan holda hisoblanadi, rentabellik hisoboti formulasida esa hisobdan chiqarish yoʻq. Demak, ikkala hisobotdagi foyda bir xil boʻlishi shart emas va bu xato emas.

Qayerda xato qilinadi

• Tovar rentabelligi bilan savdo rentabelligi aralashtiriladi, meʼyor esa asosi yozilmasdan belgilanadi.
• Kirim hujjati sotuvdan keyin sanalanadi: tannarx nol, foyda va foiz haddan tashqari yuqori chiqadi.
• Kirim hujjatida baho 0 qoldiriladi: tannarx nol boʻlib, rentabellik oshib ketadi.
• Bonus xodim hisobotidan hisoblanadi, lekin qaytarishlar sotuv egasiga tushishi unutiladi.
• Xizmat tannarxi hujjatda yoki xizmat kartochkasida koʻrsatilmaydi: rentabellik notoʻgʻri chiqadi.

Amalda nima qilish mumkin

1. Rentabellik meʼyorini belgilashdan oldin qaysi asosda, tannarxga yoki sotuvga nisbatan ekanini yozib qoʻying.
2. Har oy oxirida rentabellik hisobotining batafsil koʻrinishidan tannarxi nol yoki sotuvdan yuqori savdolarni toping.
3. Kirim hujjatini sotuvdan oldin kiriting va xarid bahosini yozishni unutmang.
4. Xodim bonusini hisoblashdan oldin qaytarishlar qaysi xodimga tushishini xodimlarga tushuntiring.
5. Xarajatdan keyingi qaror uchun foyda va zarar hisobotini yoki birlik iqtisodiyoti hisobotini ochib, natijani solishtiring.