MoySklad tannarxni qanday hisoblaydi: FIFO navbati va hujjat sanasi

Omborga bir tovardan ikki partiya kirdi: 100 dona 10 dan, keyin 100 dona 15 dan. Yordam markazi aynan shu misolni keltiradi va natijani shunday yozadi: sotuvda birinchi 100 donaning tannarxi 10, keyingi 100 donaniki 15 boʻladi. Demak, tizim tovarni «aralashtirib», umumiy narxdan hisoblamaydi. U har sotilgan donani navbat bilan kirimlarga bogʻlaydi.

Navbat qanday ishlaydi

Rasmiy taʼrif qisqa: tannarx FIFO («first in, first out», birinchi kirgan birinchi chiqadi) tamoyilida hisoblanadi. Joriy qoldiq turli narxdagi bir necha xariddan tuzilgan boʻlsa, sotuvda avval eng erta qabuldagi tovar hisobdan chiqadi. Tannarxning oʻzi qabul yoki oprixodovaniedagi narx plyus qoʻshimcha xarajatdan iborat.

Gipotetik hisob shu qoidani koʻrsatadi. Ikki kirim yuqoridagidek: 1 yanvar kuni 100 dona 10 dan, 10 yanvar kuni 100 dona 15 dan. 15 yanvar kuni 150 dona sotildi.

Sotuv hujjatida bitta raqam koʻrinadi: 1 750 / 150 = 11,67. Yordam markazi buni shunday izohlaydi: bir xil tovar turli xariddan sotilsa, hujjat birlik uchun oʻrtacha tannarxni koʻrsatadi. Bu «oʻrtacha» hisoblash usuli emas, faqat koʻrinish: ikki qatlam aslida alohida hisoblangan, hujjat esa ularni bitta qatorda jamlagan. «Прибыльность» hisoboti ham oʻrtacha birlik tannarxini FIFO algoritmidan keltirib chiqarishini aytadi.

«Oʻrtacha» usul tanlanmaydi

Tabiiy savol tugʻiladi: sozlamada oʻrtacha usulni tanlash mumkinmi? Rasmiy sahifalar bunday imkoniyatni tilga olmaydi. Tannarx sahifasi, «Прибыльность» hisoboti va kompaniyaning oʻz blogi usulni FIFO deb koʻrsatadi. «Настройки компании» sahifasida ham hisoblash usulini tanlaydigan band yoʻq. Shu sababli amalda FIFO ni yagona qoida deb qabul qilish kerak. Bu tahririyat kuzatuvi: tanlov sozlamasi tekshirilgan hujjatlarda uchramaydi.

Kompaniya blogi umumiy nazariyada oʻrtacha usulni ham, FIFO ni ham tushuntiradi, ammo MoySklad haqida faqat shuni yozadi: dastur tannarxni FIFO usulida oʻzi hisoblaydi.

Taqqoslash uchun gipotetik hisob. Yuqoridagi ikki kirim bilan 150 dona oʻrtacha tortilgan usulda hisoblansa, oʻrtacha narx (1 000 + 1 500) / 200 = 12,5, tannarx esa 150 × 12,5 = 1 875 boʻlardi. FIFO da u 1 750. Farq 125: kirim narxlari oshib borayotgan davrda FIFO tannarxni pastroq, foydani yuqoriroq koʻrsatadi. Bu oddiy arifmetika, MoySklad hujjatida shunday taqqoslash yoʻq.

Standartlar nuqtai nazaridan

FIFO bu yerda nostandart tanlov emas. Xalqaro standart IAS 2 almashtirib boʻladigan tovar uchun FIFO yoki oʻrtacha tortilgan formulani qoʻyadi, noyob buyumlar uchun esa narxni aniq birlikka bogʻlaydi. Oʻzbekistonning 4-sonli BHMS «Tovar-moddiy zaxiralar» standarti ham uch usulni sanaydi: identifikatsiyalangan tannarx, oʻrtacha tortilgan qiymat (AVECO) va FIFO. Standartning 62-bandi shu roʻyxatni beradi, 63-bandi esa guruh uchun hisobot yili davomida faqat bitta usul qoʻllanishini talab qiladi.

IAS 2 yana bir mantiqiy qoidani aytadi: tovar sotilganda uning balans qiymati daromad tan olingan davrda xarajatga olinadi. MoySklad ham tannarxni xuddi shunday sotuv hujjatida, hujjat sanasi bilan koʻrsatadi. Demak, tannarx navbatdan olingan qiymat, u sotuv paytida qayd etiladi va keyin kartochka narxi oʻzgarsa ham yangilanmaydi.

Amaliy xulosa shu yerdan chiqadi. Tanlangan usul tashkilotning hisob siyosatida aks etishi kerak (67-band). Agar kompaniyaning hisob siyosatida oʻrtacha tortilgan qiymat yozilgan boʻlsa, MoySklad dagi FIFO tannarxi buxgalteriya raqamiga mos tushmasligi mumkin. Standart oʻrtacha qiymatni davr boʻyicha yoki har yangi partiya kelganda hisoblash imkonini beradi, MoySklad esa faqat navbat tamoyilida ishlaydi. MoySklad tannarxining buxgalteriya hisobi uchun yetarliligi masalasi bu maqolada koʻrib chiqilmagan.

Navbat hujjat sanasiga qaraydi

FIFO hisobi hujjatlar tartibiga tayanadi. Yordam markazi sharti aniq yozadi: xarid hujjati har doim sotuv hujjatidan oldin turishi kerak, aks holda bu yoʻq tovarni sotish boʻladi va tannarx nol chiqadi. Tizim hujjatdagi sana va vaqtga tayanadi: yordam markazi misolida joʻnatish 12:00 da, qabul 16:00 da yozilgan va qoldiq nol chiqadi. Tovar jismonan qachon kelgani tizimga maʼlum emas.

Bu qoida ikki tomonlama ishlaydi. Qabul kechikib kiritilgan boʻlsa, sotuvning tannarxi nol chiqadi. Tuzatish yoʻli ham shu hujjatlarda: yordam markazi sanalarni toʻgʻrilash yoki yetishmagan hujjatni yaratishni koʻrsatadi. Demak, nol tannarxli sotuv hisobning oʻzgarmas holati emas, hujjatlar tartibi tuzatilsa u hisoblanadigan holatga oʻtadi (tahririyat talqini).

Ikkinchi qoida: kartochkadagi xarid narxini keyin oʻzgartirish qoldiqdagi tovarlarning tannarxini oʻzgartirmaydi. Tannarx kartochkadan emas, kirim hujjatidan olinadi. Xato narx kiritilgan boʻlsa, uni hujjatning oʻzida tuzatish kerak: yordam markazi «Обороты» orqali tovar boʻyicha hujjatlarni ochib, narxi «0,00» turgan hujjatda toʻgʻri narx yozishni koʻrsatadi.

Qaytarish: eski tannarx, yangi sana

Xaridorning qaytarishi navbatni oʻzgartiradi. «Возврат покупателя» tovarni oldingi tannarx bilan, lekin omborga kirgan yangi sana bilan qaytaradi, bu FIFO foydasini hisoblash uchun muhim. Qaytarish hujjatidagi narx tannarxga taʼsir qilmaydi, u faqat tovar qaysi summaga sotilganini koʻrsatadi.

Gipotetik misol. Yuqoridagi ikki kirimdan 15 yanvar kuni 60 dona sotildi, hammasi birinchi qatlamdan: tannarx 60 × 10 = 600. 20 yanvar kuni xaridor 20 donani qaytardi. Navbat endi shunday: 1 yanvardan 40 dona 10 dan, 10 yanvardan 100 dona 15 dan, 20 yanvardan 20 dona 10 dan. Keyingi 150 dona sotuvning tannarxi 40 × 10 + 100 × 15 + 10 × 10 = 2 000. Agar qaytgan tovar navbatning boshiga tushganida, tannarx 60 × 10 + 90 × 15 = 1 950 boʻlardi. Farq 50: qaytgan tovar eski tannarx bilan keladi, lekin navbatning oxiriga tushadi.

Qoʻshimcha xarajat: tannarx oshadi, hujjat summasi emas

Bojxona toʻlovi, kuryer xizmati, xaridorga bepul yetkazish, saqlash, omborlar orasida koʻchirish va markirovka yordam markazi tomonidan qoʻshimcha xarajat deb sanaladi. Ularni qabul, joʻnatish, koʻchirish va oprixodovanie hujjatlarida koʻrsatish mumkin; faqat tannarx oʻzgaradi, hujjat summasi emas. Masalan, xaridor partiyani yetkazib berish bilan olsa, unga toʻlov hisobi faqat tovarga yoziladi.

Xarajat hujjatdagi pozitsiyalar orasida narx, ogʻirlik yoki hajmga mutanosib taqsimlanadi. Boshlangʻich holatda taqsimot narx boʻyicha ketadi; ogʻirlik yoki hajm tanlansa, ogʻirlik tovar kartochkasida koʻrsatilgan boʻlishi kerak. Gipotetik hisob: A tovar 100 dona 10 dan (1 000), B tovar 50 dona 20 dan (1 000), yetkazib berish 200. Narx boʻyicha har tovarga 100 tushadi: A ning tannarxi dona boshiga 11, B niki 22 boʻladi. Ogʻirlik boʻyicha taqsimlansa, ogʻir tovarga koʻproq tushadi va dona narxlari boshqacha chiqadi.

Texnologik operatsiyada yigʻilgan tovarning tannarxi materiallar tannarxi plyus ishlab chiqarish xarajatiga teng, bir amaldan bir nechta tovar chiqsa, ularning tannarxi bir xil boʻladi. Xizmat uchun oldindan xarajat qilingan boʻlsa, tannarx sotuv yoki joʻnatish hujjatida koʻrsatiladi, doimiy boʻlsa kartochkadagi xarid narxi avtomatik tushadi.

Hisobotlarda tannarxni koʻrish

Tannarx uchta hisobotda uchta nuqtadan koʻrinadi. «Остатки» tovar boʻyicha tannarx summasini va oʻrtacha birlik tannarxini beradi, detallashtirilsa joriy qoldiq qaysi hujjatlardan va qanday tannarx bilan tuzilganini koʻrsatadi. «Прибыльность» detallashtirilsa, tannarxi sotuv narxidan yuqori yoki nol boʻlgan sotuvlarni topish oson, «minusga» sotuvlar esa qizil shrift bilan ajraladi. «Обороты» har bir hujjat boʻyicha tannarxni koʻrsatadi.

Navbatning qatlamli tuzilishi «Остатки» hisobotida ham koʻrinadi. Hisobot «kunlar omborda» koʻrsatkichini ham beradi: har kirimdan qolgan miqdor shu kirimning sanasidan hisobot sanasigacha oʻtgan kunlarga koʻpaytiriladi, yigʻindi jami musbat qoldiqqa boʻlinadi. Yordam markazi misoli: 1-kuni 10 dona kirdi va 4 tasi sotildi, 10-kuni yana 9 dona kirdi, hisobot 19-kuni olindi. Natija ((19 − 1) × 6 + (19 − 10) × 9) / 15 = 12,6 kun. Hisob birinchi kirimning sotuvdan keyin qolgan 6 donasini va ikkinchi kirimning 9 donasini alohida qatlam deb oladi.

Sotuv hujjatida foyda sotuv narxi summasidan tannarx summasi ayirilgani sifatida hisoblanadi. Miqdor qizil boʻlsa, ombordagidan koʻp sotilmoqda: tannarx haqiqiydan past, foyda esa oshirilgan chiqadi. Tannarx va foydani koʻrish huquqini alohida xodimlardan yashirish ham mumkin.

Bundan nima kelib chiqadi

Quyidagi nuqtalar tahririyat xulosasi, hujjatlar mantiqidan chiqarilgan.

• FIFO ni tanlash sozlamasi hujjatlarda koʻrinmaydi, shuning uchun hisobotni FIFO mantiqida oʻqish kerak.
• Navbatni hujjat sanasi va vaqti tuzadi. Haqiqiy kelish tartibi sanaga tushirilmasa, tannarx ham notoʻgʻri boʻladi.
• Qaytarish va qoʻshimcha xarajat tannarxni oʻzgartiradi, hujjat summasini emas. Foyda hisobotini oʻqiganda ikkalasini ham hisobga olish kerak.
• Buxgalteriya siyosati oʻrtacha tortilgan qiymatga tayansa, boshqaruv foydasi va buxgalteriya foydasi farq qilishi mumkin.
• Foyda hisobotida kutilmagan oʻzgarish chiqsa, avval qaytarishlar, qoʻshimcha xarajatlar va kirim hujjatlari sanalarini tekshirish kerak: tannarxni aynan shu uchtasi siljitadi.

Sahifalar bir savolga javob bermaydi: FIFO navbati har ombor uchun alohida yuritiladimi yoki butun akkaunt boʻyicha umumiymi. Omborlar koʻp boʻlsa va tovar ular orasida koʻchirilsa, bu savol muhim. Javobni oʻz hisobingizda bitta tovar misolida, ikki omborda va koʻchirish bilan tekshirish kerak.