OKR va KPI: farqi, oʻzaro toʻldirishi va qaysi birini qachon qoʻllash

Doerr jamoasining rasmiy saytida bir jumla bor. OKR oʻzgarishni oʻlchaydi, KPI esa sogʻlomlik holatini. Gap qulay, yodda qoladi va koʻp kompaniyada shunday takrorlanadi. Ammo KPI haqida kitob yozgan David Parmenter bu soʻzning oʻzini boshqacha tushunadi: uning fikricha, koʻpchilik KPI deb ataydigan narsalarning aksari KPI emas. Demak, formulaning toʻgʻriligi KPI deganda nima nazarda tutilishiga bogʻliq va shu sababli avval ikki tomonning taʼrifini yonma-yon qoʻyib koʻrish kerak. Farq soʻzda emas, taʼrifda.

OKR tomoni: KPI holat, OKR oʻzgarish

Doerr jamoasining maqolasi KPIni davriy oʻlchov deb taʼriflaydi: u tashkilot qanday ishlayotganini umumiy koʻrsatadi. Misollar: daromad, ishlab chiqarilgan mahsulot soni, mijoz qoniqishi, roʻyxatdan oʻtganlar soni. Muallif yana shuni qoʻshadi: yakka oʻzi turgan KPI maqsadni, yoʻlni va jarayonni koʻrsatmaydi. KPI koʻpincha barqaror holatni kuzatadi, OKR esa bizning harakatlarimiz KPIga qanday taʼsir qilganini tasvirlaydi.

Maqola OKRni hazil bilan “ruhi bor KPI” deb ham ataydi, chunki u koʻrsatkichga yoʻnalish qoʻshadi. Aniqrogʻi, KPI hozir qanday ekaningizni aytadi, OKR esa nega bu darajaga, nega shunchalik tez yetish kerakligini tushuntiradi. Mualliflar OKRni KPIning raqibi emas, uning davomi deb koʻradi, chunki yakka oʻzi turgan koʻrsatkich qayerga ketayotganingizni aytmaydi.

Maqolada poyga jamoasi misoli keltiriladi: jamoaning eng yaxshi tezligi soatiga 225 milya va bu KPI, maqsad esa Indianapolis 500 poygasida gʻolib boʻlish. Buning uchun kalit natijalar yoziladi: eng yaxshi tezlikni 225 dan 228 milyagacha oshirish, bir aylanish vaqtini 39,5 soniyagacha qisqartirish, oʻrtacha pitstop vaqtini 15 foizga kamaytirish. KPI oʻz joyida turib holatni koʻrsatadi, OKR esa jamoadan uni jiddiy siljitishni va buning uchun odatdagi ishdan chiqishni talab qiladi. Raqam bir xil, vazifa boshqa.

Doerr jamoasi bu ikki tizim oʻrtasida raqobat yoʻq, ular bir-birini toʻldiradi, deb yozadi. Agar KPI sezilarli yaxshilanishi kerak boʻlsa, u OKRga aylanadi, OKR bajarilgach esa uning natijasi yana KPI sifatida kuzatilishi mumkin. Google yoʻriqnomasi ham OKRni katta maqsadlarga diqqatni qaratish vositasi deb koʻradi va “odatiy ish” OKRlarini xato deb sanaydi.

KPI tomoni: Parmenter nimani KPI deydi

Parmenter “key performance indicator” iborasini qismlarga ajratadi. “Key” kompaniya uchun hal qiluvchi degani, “performance” esa oʻlchov ishni yaxshilashga yordam berishi kerakligini bildiradi. U oʻz kitobini yozish jarayonida oʻlchovlarni toʻrt turga ajratgan. Kitobning toʻrtinchi nashri 2019 yilda Wiley nashriyotida chiqqan va uning tavsifida koʻp tashkilotlarda KPI haddan tashqari koʻp, tasodifiy yoki ortiqcha murakkab tanlangani aytiladi.

Parmenter samarali KPI uchun yettita belgi sanaydi.

• Pul bilan ifodalanmaydi.
• Tez-tez oʻlchanadi: kun davomida, kunlik yoki hech boʻlmasa haftalik.
• Bosh direktor va yuqori rahbariyat unga amal qiladi.
• Oddiy: hamma xodim uni va kerakli harakatni tushunadi.
• Jamoaga yoki yaqin ishlovchi jamoalar guruhiga bogʻlangan.
• Bir necha strategik maqsadga taʼsir qiladi.
• Salbiy taʼsiri cheklangan va oldindan sinab koʻrilgan.

Oylik, choraklik yoki yillik oʻlchov Parmenter nazarida KPI boʻla olmaydi. Uning tasviri bilan aytganda, ot qochib ketgandan keyin darvozani yopish foyda bermaydi. Gap tezlikda.

Ikkinchi farq KPIlar sonida: Parmenter butun tashkilotda atigi 8–10 ta KPI boʻladi, deydi. Doerr jamoasi KPIga daromad, ishlab chiqarilgan mahsulot soni va mijoz qoniqishi kabi umumiy koʻrsatkichlarni kiritadi. Parmenter esa shularning koʻpini KPI emas, natija koʻrsatkichi hisoblaydi, chunki ularning ortida bitta jamoaning emas, bir necha jamoaning ishi turadi.

Bu tasnif hisobotlarni ham ikkiga ajratadi. Parmenter bosh kengash uchun oʻntagacha asosiy natija koʻrsatkichidan iborat boshqaruv hisoboti tavsiya qiladi. Rahbariyat esa natija, samaradorlik va asosiy samaradorlik koʻrsatkichlarini oy davomida turli oraliqlarda koʻradi, muhimligiga qarab. Sababi shu: oyda yoki chorakda bir marta chiqadigan raqam qaror qabul qilish uchun kech keladi va nima qilish kerakligini aytmaydi.

Parmenterning sevimli hikoyasiga koʻra, British Airways 1980-yillarda kechikkan reyslar boʻyicha bitta koʻrsatkich bilan tiklangan. Reys belgilangan chegaradan ortiq kechiksa, rahbar tegishli aeroport menejeriga shaxsan qoʻngʻiroq qilgan. Hikoya maqolada “aytilishicha” deb berilgan va dalil keltirilmagan, shuning uchun uni misol sifatida oling, isbot sifatida emas.

Ikki tizimni yonma-yon qoʻyganda

Jadvalning oxirgi qatori ikki tomon kelishgan joy. Google yoʻriqnomasi OKR xodimni baholash bilan bir narsa emasligini yozadi, Parmenter esa KPIni ish haqiga bogʻlash uni “asosiy siyosiy koʻrsatkichga” aylantiradi, chunki odamlar bonus uchun raqamni buzadi, deydi. Bu hodisaning umumiy nomi Goodhart qonuni va u alohida maqolada koʻrib chiqilgan.

Ular qanday birga ishlaydi: misol

Quyidagi hisob gipotetik. Savdo kompaniyasi kalit mijozlarga kechikkan yetkazmalarni har kuni sanaydi va bu uning KPI. Hafta davomida oʻrtacha 12 ta kechikish bor, rahbariyat esa bu raqamni chorak davomida jiddiy siljitmoqchi va OKR yozadi.

• Maqsad: kalit mijozlarga yetkazishni ishonchli qilish.
• Birinchi kalit natija: haftalik kechikkan yetkazmalarni 12 dan 4 tagacha tushirish.
• Ikkinchi kalit natija: kechikish sabablarining 80 foizi aniqlangan va har biriga masʼul odam tayinlangan boʻlsin.

Chorak 13 hafta, shuning uchun birinchi kalit natija uchun haftalik pasayish 8 / 13 ≈ 0,62 ta kechikish boʻlishi kerak. Oltinchi haftada kechikish 9 taga tushgan boʻlsa, reja boʻyicha 12 − 0,62 × 6 ≈ 8,3 boʻlishi kerak edi, yaʼni jamoa biroz ortda. Chorak oxirida 7 taga yetilsa, ball 5 / 8 = 0,625, chunki rejadagi 8 tadan 5 tasi bajarildi. Bu Google nazarida yaxshi oraliq. Hisob rahbarga ikki narsani aytadi: jamoa biroz ortda, ammo ahvol tuzatiladigan, kechikishlar esa kunlik KPI sifatida koʻrinib turgani uchun sabablarni har kuni izlash ham mumkin. Hisob oddiy, lekin intizom talab qiladi. Kechikish 4 taga tushganda esa bu raqam yana oddiy KPI boʻlib kuzatiladi, OKRga yangi vazifa yoziladi.

Qayerda adashadi

Parmenter xalqaro vebinarlar paytida kompaniyasi oʻtkazgan ikki soʻrov natijasini keltiradi. Birinchisida 470 nafar respondentning 72 foizi tashkilotida 20 tadan kam KPI borligini aytgan. Ikkinchisida 120 nafar respondentning 55 foizi KPIni oylik, 22 foizi kunlik, 14 foizi haftalik, 9 foizi doimiy kuzatishini yozgan. Tinglovchilar tasodifiy tanlanmagan, shuning uchun raqamlar faqat misol. Ammo ular bir narsani koʻrsatadi: koʻpchilikda KPI hisoboti oyda bir marta chiqadi, Parmenterga koʻra esa bu juda sekin.

OKR tomonida xatolar boshqa, ularni Google va Doerr jamoasi yozib chiqqan: odatiy ishni OKR deb yozish, jamoa oson bajaradigan narsani maqsad qilish va kalit natijalarni maqsad uchun yetarli emas qilib yozish. Birinchi xato KPI bilan aralashadi: jamoa raqamni siljitmasdan ham bajara olsa, bu OKR emas, KPI boʻlib chiqadi.

Ikkala tizimga ham tegadigan bitta ogohlantirish bor. Parmenter har bir oʻlchovning salbiy tomoni borligini yozadi. Odamlar raqamni yaxshilash uchun kutilmagan ish qilishi mumkin. Ishlatishdan oldin xodimlardan “buni oʻlchasak, nima qilasiz?” deb soʻrash, avval kichik miqyosda sinash va zararli boʻlsa tashlab yuborish kerak. Bu tavsiya KPIga ham, OKRning kalit natijalariga ham mos keladi, ammo ikkinchisi haqidagi qism tahririyat fikri.

Qaysi birini qachon tanlash

Quyidagi qoidalar manbalardagi taʼriflardan chiqarilgan tahririyat xulosasi.

• Ishning joriy holatini kuzatish va ogʻishni darrov sezish kerak boʻlsa, KPI mos, bunda oʻlchov tez-tez va jamoaga bogʻlangan boʻlishi shart.
• Bitta koʻrsatkichni jiddiy siljitish yoki yangi yoʻnalishga oʻtish kerak boʻlsa, OKR mos.
• Yoʻl noaniq boʻlsa, avval bilib olish kerak boʻlgan narsani maqsad qilib yozing: oʻrganish OKRi shunga moʻljallangan.
• Koʻrsatkich oyda bir marta chiqsa va sababini koʻrsatmasa, uni jamoa darajasiga tushiring, yaʼni haftalik samaradorlik koʻrsatkichi qidiring.

Amalda nima qilish mumkin

Quyidagi tartib manbalar asosida tuzilgan tahririyat tavsiyasi. U isbotlangan retsept emas.

1. Hozirgi koʻrsatkichlar roʻyxatini ochib, har birining oʻlchov davrini yozing, chunki oyda bir marta chiqadiganini Parmenter KPI emas, natija koʻrsatkichi deb hisoblaydi.
2. Sakkiz–oʻntadan koʻp boʻlmagan asosiy koʻrsatkichni tanlang va har biriga bitta jamoani tayinlang.
3. Chorak boshida bitta koʻrsatkichni siljitishni qaror qiling va uni OKR maqsadiga aylantiring.
4. Ikkita–toʻrtta kalit natija yozing, ular faoliyatni emas, natijani tasvirlasin.
5. OKR va KPIni ish haqidan ajrating, chorak oxirida esa oʻrganganingizni yangi OKRga yozing.