OKR: Groveʼdan Doerrgacha, maqsad va kalit natijalar qanday paydo boʻlgan

John Doerr 1970-yillarda Intelda ishlagan va maqsad qoʻyishning yangi usuli bilan shu yerda tanishgan. Kompaniya oʻsha paytda xotira ishlab chiqaruvchisidan mikroprotsessor ishlab chiqaruvchisiga aylanayotgan edi. Andy Grove va rahbarlarga xodimlarni bir necha ustuvor vazifaga qaratadigan usul kerak edi. Shu usul bugun OKR nomi bilan dunyoning koʻp kompaniyalarida ishlatiladi.

Grove: ikki savol

Grove 1983 yilda “High Output Management” kitobini yozdi. Nashrlardan biri Vintage nomi bilan 1995 yilda 272 sahifada chiqqan. Kitob 1980-yillar va 1990-yillarda ommabop kitoblar roʻyxatlariga kirmagan, ammo 2015 yilda qayta chiqarilgach Silikon vodiysida mashhur boʻlib ketgan.

Google re:Work yoʻriqnomasi Grove gʻoyasini ikki savolga keltiradi. Birinchi savol “qayerga bormoqchiman?” maqsadni beradi, ikkinchisi “yetib borayotganimni qanday bilaman?” esa oraliq belgilarni, yaʼni kalit natijalarni beradi. Tizim oddiy koʻrinadi, ammo butun kuch shu ikki savolni har chorakda intizom bilan berishda.

Doerr loyihasining rasmiy saytiga koʻra, Grove oʻz tizimini “iMBO”, yaʼni Intel MBOsi deb atagan va uni Drucker gʻoyasiga asoslagan. Saytda MBO bilan uchta farq sanalgan.

• Grove maqsadni deyarli har doim kalit natija bilan birga yozgan va bu atamani, koʻrinishidan, oʻzi oʻylab topgan.
• OKR yillik emas, choraklik: maqsadlar har uch oyda qayta koʻrib chiqiladi.
• OKR ish haqidan ajratilgan, yaʼni natija bonusni toʻgʻridan-toʻgʻri belgilamaydi.

Bu tahririyat mulohazasi: natija ish haqiga ulanmagan boʻlsa, jamoa jasur maqsad qoʻyishdan kamroq qoʻrqadi va raqamni chiroyli koʻrsatish uchun uni buzishga ham kamroq undaydi. Google yoʻriqnomasi ham OKR xodimni baholash bilan bir narsa emasligini alohida aytadi.

Butler va hammualliflar maqolasi sababni qoʻshadi. Ularning yozishicha, Intelda qoʻllangan MBOning kamchiligi bor edi: maqsadlar yuqorida qoʻyilar va ishni bajaruvchilarni jalb qilmasdi, qoʻyilib, unutilib ketardi, baʼzan esa quruq raqamga aylanardi. Grove yangi variantda maqsadga “nima”ni ham, “qanday”ni ham qoʻshdi, uni har chorakda qayta koʻrib chiqdi, hammaga ochiq qildi va koʻpincha intilish maqsadi sifatida yozdi.

Doerr: Intelning ichidan Googlegacha

Doerr usulni oʻz kitobida yozdi. “Measure What Matters” 2018 yil 24 aprelda chiqqan, hajmi 320 sahifa. Nashriyot tavsifida aytilishicha, Doerr OKRni Intelda topgan va keyinchalik elliktadan koʻp kompaniyaga oʻrgatgan. Kitob sarlavhasida Google, Bono va Gates Foundation tilga olinadi.

Doerr OKRni Googlega qachon olib kirgani manbalarda farq qiladi. Nashriyot tavsifida Doerr OKRni Larry Page va Sergey Bringa 1999 yil kuzida oʻrgatgani yoziladi, Doerr loyihasining saytida ham 1999 yil koʻrsatilgan. Google re:Work yoʻriqnomasi esa Doerr OKRni Google rahbariga 2000 yil boshida tanishtirgan deydi va jamoalar uni keyingi bir necha chorak davomida sinab koʻrganini qoʻshadi. Ikkala variant ham manbada bor, birini boshqasidan ustun qoʻymaymiz.

Doerr loyihasining sayti Doerrning Google asoschilariga qilgan taqdimotini ham bayon qiladi. Yigʻilish pinpong stoli atrofida oʻtgan, taqdimotning oʻzi esa OKR shaklida yozilgan edi.

• Maqsad: kompaniya uchun reja tuzish modelini yaratish.
• Birinchi kalit natija: taqdimotni oʻz vaqtida tugatish.
• Ikkinchi kalit natija: Googleʼning choraklik OKRlari uchun namuna yaratish.
• Uchinchi kalit natija: rahbariyatdan uch oylik sinovga rozilik olish.

Bu misol OKRning mohiyatini koʻrsatadi: maqsad yoʻnalishni belgilaydi, kalit natija esa maqsadga erishilganini boshqa odam ham tekshira oladigan darajada aniq yoziladi.

Kalit natija qanday yoziladi

Google yoʻriqnomasi kalit natija haqida bir muhim qoida beradi: u faoliyatni emas, natijani tasvirlashi kerak. Agar kalit natijada “maslahat berish”, “yordam berish”, “tahlil qilish” yoki “ishtirok etish” kabi soʻzlar boʻlsa, u ish haqida gapiryapti, natija haqida emas. Yoʻriqnomadagi misolda “mijozlar xizmatdan qanchalik qoniqqanini baholash” oʻrniga “mijozlar qoniqish darajasini 7 martgacha eʼlon qilish” yoziladi, chunki ikkinchisini bajarilgan yoki bajarilmagan deb aniq aytish mumkin.

Maqsadga ham talab bor. “Yollashni davom ettirish” yoki “bozordagi oʻrnimizni saqlash” kabi ifodalar yangi yutuqni talab qilmaydi, shuning uchun yoʻriqnoma ularni tavsiya etmaydi. Yaxshi maqsad tepaga chiqish, yetkazib berish, ishga tushirish kabi aniq nuqtani koʻrsatadi.

Nega tarqaldi: besh foyda va ochiq muloqot

Doerr OKRning foydasini beshta soʻz bilan umumlashtiradi: diqqat, uygʻunlik, majburiyat, kuzatish va jasoratga undash. Diqqat jamoani kam sonli tanlangan ustuvorlik atrofida birlashtiradi. Uygʻunlik har qatlamning maqsadini eng yuqori maqsad bilan bogʻlaydi. Kuzatish esa taktikani qachon oʻzgartirish kerakligini erta bildiradi.

Twitterʼning sobiq rahbari Dick Costolo Googledan nimani olganini soʻraganlarida, birinchi boʻlib OKRni aytgan. Uning fikricha, OKR strategiyani va uni qanday oʻlchashni hammaga tushuntirishning yaxshi yoʻli, chunki kompaniya oʻsganda eng qiyin masshtablanadigan narsa muloqot. Bu iqtibos Google yoʻriqnomasida OKR ochiqligining foydasi misolida keltirilgan.

Tuzilma va baholash

Google yoʻriqnomasi OKR haqida bir necha qoida beradi: maqsad ambitsiyali boʻlib, biroz noqulay tuyulishi kerak, kalit natija esa raqam bilan baholanadigan boʻlishi kerak. Google odatda uch–beshta maqsad tanlaydi va har biriga taxminan uchta kalit natija yozadi. OKRlar ochiq, chunki hamma boshqalar nima bilan band ekanini koʻrishi kerak. Google yillik va choraklik OKR qoʻyadi, har chorakda esa butun kompaniya yigʻilib, oldingi natijalarni baholaydi va yangilarini eʼlon qiladi. Chorak oʻrtasida odatda oraliq tekshiruv ham boʻladi.

Maqsadlar tepadan ham, pastdan ham kelishi mumkin. Google yoʻriqnomasiga koʻra, yaxshi OKRlar koʻpincha ikkala yoʻnalishdagi takliflar aralashmasidan chiqadi. Jamoa OKRi har doim kompaniya OKRining hammasini takrorlashi shart emas, lekin kamida bittasi bilan bogʻlanishi kerak. Doerr loyihasining sayti ham ikkalasining kuchli tomonini koʻrsatadi. Yuqoridan tushgan maqsadlar tashkilotni bir yoʻnalishga yigʻadi, pastdan chiqqanlar ijodkorlik, motivatsiya va masʼuliyat tuygʻusini oshiradi.

Butler va hammualliflar tasvirlagan tartib biroz boshqacha: har chorakda bir–uchta maqsad, har biriga ikkita–toʻrtta kalit natija, oyda bir marta koʻrib chiqish, chorak oxirida baholash. Demak, sonlar kompaniyadan kompaniyaga oʻzgaradi, muhimi esa maqsadlar kam boʻlishi va har bir kalit natijani tekshirish mumkinligi.

Baholash 0 dan 1,0 gacha shkalada olib boriladi: har kalit natijaga ball qoʻyiladi, maqsadning balli esa shu ballarning taxminiy oʻrtachasi boʻladi. Google uchun “shirin nuqta” 0,6–0,7 oraligʻi, jamoa esa doim 1,0 olsa, uning maqsadi yetarli darajada jasur emas deb hisoblanadi. Past ball esa jazo emas, keyingi OKRlarni aniqlash uchun maʼlumot. Grove oʻzi oddiyroq usul qoʻllagan: maqsadga erishildimi, ha yoki yoʻq. Koʻp tashkilot qizil, sariq va yashil ranglardan foydalanadi, Google esa foizli shkalani tanlagan. Yoʻriqnoma yana ikki narsani aniq aytadi: OKR xodimni baholash bilan bir narsa emas va u umumiy vazifalar roʻyxati ham emas.

Bu hisob gipotetik. Faraz qilaylik, savdo kompaniyasi chorakka bitta maqsad qoʻydi: buyurtmalarni muddatida yetkazish. Birinchi kalit natija oʻz vaqtida yetkazish ulushini 82 foizdan 92 foizga chiqarish edi, chorak oxirida 90 foizga yetildi, yaʼni rejadagi 10 punktdan 8 punkt bajarildi va ball 8 / 10 = 0,80 boʻldi. Ikkinchisi ombor xatosini 5 foizdan 2 foizga tushirish edi, 3,5 foizga tushdi, yaʼni rejadagi 3 punktdan 1,5 punkt bajarildi va ball 1,5 / 3 = 0,50 chiqdi. Uchinchisi yangi mijozlar bilan 12 ta uchrashuv edi, amalda 5 tasi oʻtdi: 5 / 12 ≈ 0,42. Maqsadning balli taxminan 0,57. Google yoʻriqnomasiga koʻra, bu natija 0,6–0,7 oraligʻiga yaqin va ambitsiyali OKR uchun yomon emas.

Oʻrganish OKRi alohida eʼtiborga loyiq. Agar jamoa qanday davom etishni bilmasa, u “keyingi 90 kunda nimani bilib olishimiz eng muhim?” degan savolga javob beradigan OKR yozadi. Natija keyingi chorakdagi majburiyat yoki intilish OKRiga asos boʻladi.

Qayerda xato qilinadi

Google OKR boʻyicha oʻz xatolar roʻyxatini yuritadi, Doerr loyihasining sayti uni keltiradi. Roʻyxatdagi xatolardan toʻrttasini keltiramiz.

• Majburiyat va intilish OKRni aralashtirish. Intilishni majburiyat deb yozsangiz, jamoa himoyalanadi, aksincha qilsangiz, jamoa uni jiddiy qabul qilmaydi.
• Odatiy ish OKRi. Jamoa hech narsani oʻzgartirmasdan ham bajara oladigan narsani yozadi.
• Zaxirali OKR. Jamoa quvvatining bir qismini yashiradi va maqsadni oson yozadi.
• Kalit natijalar yetarli boʻlmasligi. Hamma kalit natija bajariladi, ammo maqsad bajarilmaydi, chunki kalit natijalar kerakli, ammo yetarli emas edi.

Google misol ham beradi. “Vazifalar uchun protsessordan foydalanishni 3 foizga oshirish” maqsadi oʻzicha foydasiz, chunki bajarilsa ham hech kim sezmaydi. “Eng yuqori soʻrovlarga xizmat koʻrsatish uchun kerak boʻlgan yadrolar sonini 3 foizga kamaytirish” esa aniq iqtisodiy qiymatga ega. Savol sodda: maqsad 1,0 ball olsa, kimdir foyda koʻradimi?

Katta kompaniyadagi tajriba

Butler va hammualliflar yirik xalqaro dasturiy kompaniyada OKR qoʻllanishini oʻrgandi: 47 ta intervyu va 4000 dan koʻp muhandisdan 512 ta soʻrovnoma javobi. Ularning xulosasi: maqsad qoʻyish, kuzatish va oʻlchash qaysi vosita ishlatilishidan qatʼi nazar qiyin, oʻrta menejerlar asosiy bogʻlovchi, muhandislarning munosabati esa muvaffaqiyatni belgilaydi.

Maqola yana bir narsani koʻrsatadi. Kompaniyada OKR rasmiy joriy etilmagan edi, jamoalar uni oʻzlari tanlab olgan, natijada har bir jamoa uni oʻz usulida ishlatgan va maqsadlarni jamoalar oʻrtasida bogʻlash qiyinlashgan. Mualliflar tartibli joriy etishni, ochiq maʼlumotni va menejerlarni oʻqitishni tavsiya qiladi. Cheklov: bu bitta kompaniya tajribasi va javoblar oʻzini oʻzi baholash asosida.

Amalda nima qilish mumkin

Quyidagi qadamlar manbalardan chiqarilgan tahririyat mulohazasi, yangi kompaniya uchun gipotetik boshlanish.

1. Choraklik tsikl tanlang va bitta jamoadan boshlang. Butler tajribasi har jamoa oʻzicha ishlatganda aralashlik boʻlishini koʻrsatdi.
2. Maqsadni ikkita–beshta bilan cheklang. Google uch–beshta tavsiya qiladi.
3. Har kalit natijaga raqamli oʻlchov bering va tekshiruvchini belgilang. Natija dalili ochiq va ishonchli boʻlsin.
4. OKRni ish haqidan ajrating. Doerr loyihasining sayti va Google yoʻriqnomasi buni aniq qoʻyadi.
5. Birinchi chorakni oʻrganish choragi deb eʼlon qiling. Past ball maʼlumot, jazo emas.