Oʻzbekiston toʻlov tizimlari va Odoo: rasmiy provayderlar roʻyxati nimani koʻrsatadi

Odoo 20 hujjatining onlayn toʻlovlar sahifasida 21 ta toʻlov provayderi sanalgan. Ularning orasida Stripe, PayPal va Adyen bor, lekin Payme ham, Click ham, Uzum ham yoʻq. Odoo ochiq kodining 20.0 shoxida ham xuddi shu manzara: toʻlov provayderlari uchun 21 ta alohida qoʻshimcha bor va ularning birortasi mahalliy emas. Demak Oʻzbekistondagi internet-doʻkon egasi tayyor tugmani bosib mahalliy karta toʻlovini ulay olmaydi. Savol boshqacha qoʻyiladi: bu boʻshliqni qanday yopish mumkin va yoʻlda nimadan ehtiyot boʻlish kerak.

Odoo toʻlovni qanday qabul qiladi

Odoo karta maʼlumotini oʻzi ushlamaydi. Hujjatga koʻra, mijozning toʻlovi sertifikatlangan provayderga topshiriladi, Odoo bazasida esa faqat provayder bergan maxsus raqam saqlanadi. Provayderni ulash toʻrt qadamdan iborat: provayder saytida hisob ochib kalitlarni olish, Odoo da provayderlar sahifasini ochish, kalitlarni kiritish va holatni «yoqilgan» ga oʻtkazish. Shundan soʻng u saytda oʻzi eʼlon qilinadi.

Har provayder oʻz valyuta va mamlakat roʻyxati bilan keladi, shuning uchun mijozning valyutasi yoki mamlakati roʻyxatda boʻlmasa, toʻlov usuli tanlovda koʻrinmaydi. Bu roʻyxatni qoʻlda oʻzgartirish mumkin, ammo hujjat ogohlantiradi: provayder qoʻllamaydigan imkoniyatni sozlamada yoqish kutilgan natijani bermaydi.

Mijoz buyurtma berayotganda koʻradigan usullar roʻyxati beshta narsaga bogʻliq: faol provayderlar, yoqilgan usullar, mavjudlik sozlamalari, mijozning mamlakati va valyutasi hamda tanlangan yetkazish usuli. Masalan, yetkazish usuli naqd toʻlovga ruxsat bermasa, bu variant roʻyxatda chiqmaydi, provayder uchun belgilangan eng kam va eng koʻp summa ham tanlovni cheklaydi. Toʻlov tugmasi koʻrinmasa, hujjat tashxis hisobotini tavsiya qiladi: u har bir usul nega chiqmayotganini sanab beradi.

Hisobga oid bir nozik joy ham bor. Har provayder uchun bank jurnali belgilanadi, ayrim toʻlovlar esa bankka darrov tushmaydi va boshqacha hisob tartibini talab qiladi, hujjat esa bu masalada buxgalter bilan maslahatlashishni tavsiya qiladi. Quyidagi gipotetik misolda birliklar shartli, komissiya foizi esa real emas.

Misol shuni koʻrsatadi: uchta buyurtma bankda bitta satr boʻlib tushadi, komissiya esa alohida xarajat boʻlib yoziladi. Shuning uchun solishtirish qoidasini ulanishdan oldin buxgalter bilan belgilab qoʻyish kerak.

21 provayder nimani bera oladi

Hujjat provayderlarni toʻrt imkoniyat boʻyicha solishtiradi. Birinchisi tokenizatsiya: mijoz karta maʼlumotini keyingi toʻlov uchun saqlaydi. Ikkinchisi pulni avval band qilib, keyin yechish. Uchinchisi toʻlovni Odoo ichidan qaytarish, toʻrtinchisi Google Pay yoki Apple Pay orqali bir bosishda toʻlash.

Jadvaldan boshqa xulosa ham chiqadi: 21 provayderning 11 tasi bu toʻrt imkoniyatdan birortasini bermaydi va faqat toʻlovni qabul qiladi. Toʻlov 13 provayderda ularning oʻz sahifasida bajariladi, 6 tasida Odoo sahifasida, 2 tasida ikkala yoʻl ham mumkin. Demak, faqat toʻlovni qabul qiladigan mahalliy modul rasmiy roʻyxatda ham uchraydigan darajada.

Mahalliy provayderlar: ular nimani talab qiladi

Payme Business Uzcard va HUMO kartalaridan toʻlov qabul qilishga imkon beradi. Hujjatga koʻra, kassalar bilan faqat tashkilotlar, masalan MChJ yoki AJ, ishlay oladi. Ulanish Odoo tomonida emas, sizning serveringiz tomonida qurilishi kerak: Payme JSON-RPC 2.0 protokoli bilan HTTPS orqali sizning manzilingizga soʻrov yuboradi, server esa javob qaytaradi, javob holati 200 boʻlishi shart. Asosiy soʻrovlar toʻlovni tekshirish, yaratish, bajarish, bekor qilish, holatni koʻrish va hisobot olishdir.

Click hujjati ulanishni Prepare va Complete soʻrovlari bilan tasvirlaydi. Provayderning hisob tizimi shu ikkisini bajarsa, xizmat CLICK ilovasi, veb-xizmati, USSD yoki Telegram bot orqali toʻlanadi. Ikki tizimda ham Odoo tayyor yechim bermaydi, shuning uchun ulanishni kimdir yozishi yoki tayyor modulni olib, uni oʻz bazasida sinab koʻrishi kerak. Bu kichik ish emas.

Qabul qiluvchi tomonning huquqiy maqomi ham bor. 2019 yil 1 noyabrdagi «Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida»gi qonun toʻlov tashkilotini bank boʻlmagan yuridik shaxs deb taʼriflaydi va Markaziy bank litsenziyasiz toʻlov xizmati koʻrsatishni taqiqlaydi. Shu sababli korxona toʻlovni litsenziyali provayder orqali oʻtkazadi. Bu yuridik xulosa emas, shartnoma shartlarini yurist bilan koʻrib chiqish kerak.

Apps Store da nima topildi

2026 yil 24 oktyabrda Apps Store da bir nechta qidiruv oʻtkazildi. «Uzbekistan» soʻzi boʻyicha 11 ta ilova chiqdi: buxgalteriya, ish haqi, taʼtil, QQS hisoboti, elektron faktura va Uzum Market bilan bogʻlanish. Toʻlov provayderi ular orasida yoʻq. «Click» boʻyicha bitta natija topildi, bu todoo.uz tayyorlagan «Click Payment Gateway», «Paycom», «payme.uz» va «Uzcard» boʻyicha esa hech narsa chiqmadi. Qidiruv nom boʻyicha ishlaydi, shuning uchun boshqa nom bilan chiqarilgan yoki Apps Store dan tashqarida tarqatiladigan modul bu natijada koʻrinmaydi.

Click moduli haqida sahifada quyidagilar yozilgan.

• Modul Odoo 19 uchun chiqarilgan, Odoo 20 versiyasi esa sahifada koʻrsatilmagan, shuning uchun uni yangi bazada sinamasdan ishlatib boʻlmaydi.
• U soʻm uchun moʻljallangan, buyurtma summasi oʻzgartirilmay Click ga yuboriladi.
• Toʻlov sahifasida kompyuter uchun QR kod, telefon uchun esa ilovani ochadigan havola bor, Click yuborgan javoblarning imzosi esa tekshiriladi.
• Qaytarish, kartani saqlash, qoʻlda tasdiqlash va bir bosishda toʻlash yoʻq.
• Litsenziya yopiq: foydalanish uchun xarid yoki mualliflar bilan yozma kelishuv kerak.

Modul ishlashi uchun serveringiz internetdan ochiq boʻlishi kerak, chunki toʻlov natijasini xabar qiluvchi soʻrovlar shu manzilga keladi. QR rasmini tashqi xizmat yaratadi va unga toʻlov havolasi yuboriladi. Bu ikki holat, yaʼni ochiq server va tashqi QR xizmati, bazaning joylashuvi haqidagi savolga bevosita tegadi.

Kassa va bank oʻtkazmasi: qutidan ishlaydigan usullar

Internet-doʻkonda provayderdan boshqa yoʻllar ham bor. Hujjatga koʻra, buyurtmani bank oʻtkazmasi bilan, doʻkonda olib ketishda, yetkazishda yoki hisob-faktura olgandan keyin toʻlash mumkin. Doʻkonda olib ketish yoqilsa, «Pay on Site» usuli oʻzi oʻrnatiladi va faqat shu yetkazish usulini tanlagan mijozga koʻrinadi. Bank oʻtkazmasida mijozga rekvizit va toʻlov izohi koʻrsatiladi, buyurtma esa pul kelib, bank yozuvi bilan solishtirilmaguncha toʻlanmagan holatda turadi. Hisob-faktura boʻyicha toʻlash buyurtmani darrov tasdiqlaydi va korxonalar uchun qulay deb tavsiflanadi.

Kassa ilovasida toʻlov usullari bir necha turga boʻlinadi: naqd pul, karta terminali, onlayn toʻlov, mijoz hisobi va bank ilovasi orqali QR kod. Terminal uchun hujjatda 12 ta ishlab chiqaruvchi qoʻllanmasi bor, jumladan Adyen, Stripe, Worldline va Razorpay, ammo Uzcard yoki HUMO terminallari ular orasida nomlanmagan.

QR kodda ikki format tanlanadi: Yevropa uchun SEPA formati va boshqa mamlakatlar uchun EMV formati. Hujjat QR turlarini mamlakatlar boʻyicha sanaydi, jumladan Braziliya, Indoneziya, Singapur va Tailand, lekin Oʻzbekiston bu roʻyxatda yoʻq. Oʻzbekiston bank ilovalari EMV formatdagi kodni oʻqiy olishi hujjatda aytilmagan, shuning uchun uni sinab koʻrish kerak.

Integratsiyasiz usul hujjatda faqat naqd pul uchun koʻrsatilgan. Tashqi terminalga oʻz usulini ochib, kassir summani qoʻlda kiritishi mumkin, ammo bu hujjatda tasvirlanmagan va sinov bazasida tekshirilishi lozim.

Qayerda xato qilinadi

Birinchi xato: modulni hosting turiga qaramay tanlash. Click moduli sahifasida Odoo Online, Odoo.sh va oʻz serveri belgilangan, ammo Odoo 20 hujjati Online ning Apps Store modullari bilan mos emasligini aytadi. Qaysi biri toʻgʻri ekanini obuna ochishdan oldin Odoo dan aniqlash kerak.

Ikkinchi xato: versiyani tekshirmaslik. Apps Store modullari versiyaga bogʻliq, Click moduli esa sahifada faqat 19 uchun koʻrinadi. Odoo 20 ga oʻtish rejalashtirilgan boʻlsa, avval modul muallifidan yangi versiyani soʻrash kerak.

Uchinchi xato: sinovni jonli bazada oʻtkazish. Hujjat provayderning sinov rejimini faqat nusxa yoki sinov bazasida ishlatishni tavsiya qiladi, chunki hisob-faktura raqamlarida muammo chiqishi mumkin. Payme hujjatida ham sinov muhiti boʻlimi bor.

Toʻrtinchi xato: qabul qilish bilan hisobni bitta narsa deb bilish. Provayder pulni jamlab oʻtkazganda har buyurtma bankda alohida satr boʻlmaydi, shuning uchun buni oldindan kelishmasdan ulash oy oxirida koʻp soatlik qoʻl ishiga aylanadi.

Tayyor modul yoki oʻz ulanishi

Karta toʻlovi kerak boʻlsa, uch yoʻl bor. Ularni solishtirishda uchta narsa muhim: tez ishga tushishi, kelajakda yangilanishi va hisobni yuritish qulayligi.

Oʻz ulanishini yozish Odoo tomonida ham, provayder tomonida ham ish talab qiladi. Odoo dasturchilar hujjati toʻlov uchun toʻrt tushunchani alohida tasvirlaydi: provayder, toʻlov usuli, token va tranzaksiya. Provayder hujjati esa, masalan Payme hujjati, soʻrovlarni sizning serveringiz qabul qilishini, har soʻrovga belgilangan formatda va 200 holati bilan javob berishini kutadi. Ikki tomonning kelishuvi sinov muhitida tekshirilmasa, jonli toʻlovda xato chiqishi ehtimoli katta.

Amalda nima qilish mumkin

Quyidagi qadamlar rasmiy hujjat va sahifalardan chiqarilgan tahririyat mulohazasi, yuridik yoki texnik xulosa emas.

1. Mijozlaringiz qaysi usulda toʻlashini aniqlang: karta, bank oʻtkazmasi yoki hisob-fakturadan keyin. Oxirgi ikkitasi qutidan ishlaydi.
2. Karta kerak boʻlsa, Payme yoki Click bilan shartnoma shartlarini, modul litsenziyasini va toʻlov tashkiloti maqomini ishga tushirishdan oldin yurist bilan koʻrib chiqing.
3. Tayyor modul olish va oʻzingiz yozdirish oʻrtasida tanlang. Tayyor modulda qaytarish yoʻqligini, versiyasini va litsenziyasini yozib qoʻying.
4. Hosting turini modulga qarab tanlang va uni Odoo bilan yozma tasdiqlating.
5. Ulashdan oldin buxgalter bilan provayder oʻtkazmalarini solishtirish tartibini kelishing, sinovni nusxa bazada oʻtkazing.