Odoo dagi 274 hisobdan 263 tasi 2002 yilgi milliy hisoblar rejasi standartida bor hisoblar bilan bir xil raqamli, qolgan 11 tasini Odoo oʻzi qoʻshgan. Lekin bu standart 2025 yil 1 yanvardan yangi tahrirga almashgan, Odoo hujjati esa qaysi tahrirga tayanishini aytmaydi. Balans va foyda-zarar hisobotlari IFRS uslubida, yaʼni xalqaro standart tuzilmasida chiqadi, bu ularni qonun talab qilgan rasmiy shakl boʻlishini bildirmaydi. Shuning uchun hisobotni topshirishdan oldin buxgalter bilan solishtirish kerak.
Odoo ning oʻzbek hisoblar rejasida 274 ta hisob bor. 2002 yilgi milliy standart jadvalidagi 263 ta hisobning har biri shu roʻyxatda uchraydi. Bu tahririyatning sanogʻi: standart jadvali bilan Odoo hisoblari kod boʻyicha solishtirildi. Gap tarix qatlamida. Oʻsha standart 2025 yil 1 yanvardan yangi tahrir bilan almashtirilgan, Odoo hujjati esa qaysi tahrirga tayanishini yozmaydi. Maqola shu boʻshliqni ochadi va hisobotlarning qonundagi oʻrnini koʻrsatadi.
Qonun hisobni kimga topshirgan
Buxgalteriya hisobining asosiy qonuni 2016 yil 13 aprelda OʻRQ-404 raqami bilan yangi tahrirda tasdiqlangan. Qonunning toʻrtinchi moddasi hisobni ikkiyoqlama yozuv usulida yuritishni talab qiladi: har operatsiya kamida ikki hisobda bir vaqtda aks etadi. Hisobni tartibga solish va standartlarni tasdiqlash vazifasi Moliya vazirligiga berilgan, 2024 yilgi buyruqlarni esa Iqtisodiyot va moliya vaziri chiqargan.
Qonun standartlarni ikki qatlamga boʻladi. Buxgalteriya hisobi standartlari minimal talablarni belgilaydi. Buxgalteriya hisobining milliy standartlari, qisqacha BHMS, tashkil etish, yuritish va hisobot tuzish boʻyicha aniq talablarni beradi. Subyektlar xalqaro standartlarni ham qonunda belgilangan tartibda qoʻllashi mumkin.
2024 yilda standartlar toʻplami yangilangan. Qonunning izohlarida shu yilgi buyruqlar sanalgan, hisoblar rejasining yangi tahriri esa alohida hujjatda berilgan.
| Hujjat | Raqami va sanasi | Nimani belgilaydi |
|---|---|---|
| BHMS 1 | 130-son, 2024 yil 14 iyun | Hisobotni taqdim etish va hisob siyosati |
| BHMS 5 | 133-son, 2024 yil 14 iyun | Asosiy vositalar |
| BHMS 8 | 135-son, 2024 yil 14 iyun | Konsolidatsiyalashgan hisobot |
| Hisobot tarkibi nizomi | 181-son, 2024 yil 8 oktabr | Hisobotlarning muddati, tarkibi va mazmuni |
| BHMS 9 | 199-son, 2024 yil 5 dekabr | Pul oqimlari hisoboti |
| BHMS 21 | 191-son, 2024 yil 14 noyabr | Hisoblar rejasi, 2025 yil 1 yanvardan |
Jadvaldagi oxirgi qator bizni qiziqtiradi. Eski hisoblar rejasi 2002 yil 9 sentyabrdagi 103-son buyruq bilan tasdiqlangan va 2025 yil 1 yanvarda kuchini yoʻqotgan. Yangisi 191-son buyruq bilan, Adliya vazirligida 3593 raqami bilan 2024 yil 27 dekabrda roʻyxatdan oʻtgan.
IFRS: kimga majburiy, kimga ixtiyoriy
Xalqaro standartlar hammaga majburiy emas. IFRS Foundation maʼlumotiga koʻra, aksiyadorlik jamiyatlari, tijorat banklari, sugʻurta tashkilotlari va yirik soliq toʻlovchilar 2021 yil 1 yanvardan IFRS boʻyicha hisobot tuzishi shart. Bu 2020 yil 24 fevraldagi 4611-sonli qarordan kelib chiqadi. Qonun ham shu qarorga ishora qiladi. Boshqa kompaniyalar IFRS ni ixtiyoriy qoʻllashi mumkin, bunda ular milliy standart boʻyicha hisobot topshirishdan ozod boʻladi.
Kichik biznes uchun IFRS ning alohida soddalashtirilgan varianti qabul qilinmagan. Ular milliy standartlarda qoladi. IFRS Foundation sahifasi 2021 yil aprelda yangilangan, shu sababli amaldagi roʻyxatni hozirgi hujjatdan qayta tekshirish maʼqul.
Bu Odoo foydalanuvchisi uchun nimani anglatadi? Savdo yoki ishlab chiqarish korxonasi, agar yirik soliq toʻlovchi emas va IFRS ni ixtiyoriy tanlamagan boʻlsa, milliy standart boʻyicha ishlaydi. Unga kerak shakl IFRS shakli emas. Aksiyadorlik jamiyati yoki yirik soliq toʻlovchi esa IFRS hisobotini tayyorlashi shart.
Milliy hisoblar rejasi va Odoo roʻyxati: nima mos, nima qoʻshilgan
Eski standart hisoblarni moliyaviy hisobot elementlari boʻyicha guruhlaydi: aktivlar, majburiyatlar, kapital, daromad va xarajat. U toʻqqiz boʻlimdan iborat, jadvalda esa balansdan tashqari hisoblar ham bor. Standart har bir korxonadan shu reja asosida oʻzining ishchi hisoblar rejasini tuzishni va uni hisob siyosatida qayd etishni talab qiladi, yaʼni tayyor roʻyxat korxona uchun boshlangʻich nuqta boʻlib, oxirgi variant emas. Demak, hisob qoʻshish normal holat, lekin u siyosatda aks etishi kerak.
Standart jadvalida 263 ta haqiqiy hisob bor: 247 tasi oddiy hisob, 16 tasi balansdan tashqari hisob. Guruh sarlavhalari, masalan 0100 yoki 9400, hisob emas. Odoo roʻyxatidagi 274 hisob bularning barchasini qamraydi. Balansdan tashqari hisoblar standartda 001 dan 016 gacha, Odoo da 0001 dan 0016 gacha raqamlangan. Standartga koʻra ular boshqa hisoblar bilan bogʻlanmaydi va hisobotda koʻrinmaydi, Odoo da esa ularga teg berilmagan. Mantiq bir xil.
Qolgan 11 hisobni Odoo oʻzi qoʻshgan. Jadvalning uchinchi ustuni tahririyat izohi:
| Hisob | Nomi | Nima uchun kerak |
|---|---|---|
| 4411 | Kiritilgan QQS | Xarid soligʻi uchun alohida hisob |
| 4412 | Qaytariladigan QQS | Qaytarilishi kerak boʻlgan QQS |
| 6411 | Chiqarilgan QQS | Sotuv soligʻi uchun alohida hisob |
| 6412 | Toʻlanadigan QQS | Budjetga toʻlanadigan QQS |
| 5120 | Aniqlanmagan toʻlovlar | Bank koʻchirmasida kelgan, lekin hujjatga bogʻlanmagan toʻlovlar |
| 0870 | Operativ ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar | Operativ ijara boʻyicha kapital xarajat |
| 6530 | Pensiya hisobvaragʻiga ajratmalar boʻyicha qarz | Ish haqi bilan bogʻliq, 20 versiyada qoʻshilgan |
| 9421-9424 | Ish haqi, taʼtil kompensatsiyasi, yagona ijtimoiy toʻlov, nafaqa xarajatlari | Ish haqi xarajatini tafsilotlash, 20 versiyada qoʻshilgan |
Standartning yana bir tushunchasi kontraktiv hisob. Bunday hisobning qoldigʻi unga bogʻliq aktiv hisobidan ayriladi va hisobotda aktivning sof qiymati chiqadi. Eskirish hisoblari shu turga kiradi. Odoo da ular asosiy vosita bilan bitta hisobot satriga bogʻlangan, masalan bino hisobi va uning eskirish hisobi balansning bir xil satriga tushadi. Shu tufayli satrda sof qiymat chiqadi, standart mantigʻi saqlanadi.
Standartda soliq hisobi umumiy: 4410 hisob budjetga berilgan boʻnak toʻlovlar uchun, 6410 hisob budjetga qarz uchun turadi va ikkalasi soliq turi boʻyicha tafsilotlanadi. Odoo esa QQS uchun alohida hisoblar ochgan, shu sababli soliq summasi umumiy budjet qarzidan ajralib turadi. Bu tahririyatning izohi, Odoo hujjati sababni yozmaydi. 4410 va 6410 hisoblar esa standartdagi nomlari bilan saqlangan.
Ish haqi hisoblari faqat 20 versiyada bor. 19 versiyada 269 hisob edi. Kod tarixiga koʻra, 9421-9424 va 6530 ish haqi lokalizatsiyasi bilan birga 2026 yil sentyabrda qoʻshilgan. Ular yangi standart tahririda boʻlishi mumkin, lekin yangi jadvalni ocha olmadik.
Teg va satr: IFRS uslubidagi hisobot qanday tuzilgan
Odoo hujjati balans va foyda-zarar hisobotini IFRS uslubida deb ataydi. Mexanizm oddiy: har bir hisobga teg qoʻyiladi, teg hisobot satriga bogʻlanadi, satr qiymati shu tegli hisoblarning yozuvlaridan yigʻiladi. Paketda 66 ta balans tegi va 25 ta foyda-zarar tegi bor.
Teg nomlari xalqaro tushunchalarni aytadi: foydalanish huquqidagi aktivlar, investitsion koʻchmas mulk, shartnoma aktivlari, geologik qidiruv aktivlari. Milliy hisoblar shu satrlarga qoʻyilgan. Masalan, 0310 hisob, yaʼni moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar, balansning foydalanish huquqidagi aktivlar satriga tushadi. Natijada Odoo milliy hisobni xalqaro satr bilan bogʻlaydi.
| Milliy hisob | Odoo dagi hisobot satri |
|---|---|
| 0110 Yer | Asosiy vositalar, 0110-satr |
| 0170 Ishchi va mahsuldor hayvonlar | Uzoq muddatli biologik aktivlar, 0150-satr |
| 0310 Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar | Foydalanish huquqidagi aktivlar, 0120-satr |
| 0430 Dasturiy taʼminot | Nomoddiy aktivlar, 0140-satr |
| 4910 Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv | Qisqa muddatli debitor qarzlar, 0330-satr |
Lekin teg faqat guruhlaydi. Summalarni qayta baholamaydi va ijarani xalqaro qoida boʻyicha qayta hisoblamaydi. IFRS uslubidagi hisobot milliy hisob summalarining xalqaro tuzilmadagi koʻrinishidir. Xalqaro standart boʻyicha tayyorlangan hisobot esa baholash qoidalarining oʻzgarishini ham talab qiladi. Bu xulosa tahririyatniki, hujjat buni ochiq yozmaydi.
Qonun qanday hisobot talab qiladi
Qonun yillik hisobotga beshta qism kiritadi: balans, moliyaviy natijalar, pul oqimlari va xususiy kapital hisobotlari hamda izohlar. Kichik korxonalar va mikrofirmalar esa faqat yillik balans va moliyaviy natijalar hisobotini topshiradi. Odoo hujjati aynan ikki hisobotni sanaydi. Demak, kichik biznes uchun hisobotlar soni mos tushadi, shakli esa alohida tekshiriladi. Yirik korxonaga qolgan hisobotlar ham kerak boʻladi, hujjatga koʻra ular paketda yoʻq.
Hisobot soliq organlariga, taʼsis hujjatlariga muvofiq mulkdorlarga va statistika organlariga taqdim etiladi, elektron hujjat tarzida ham berilishi mumkin. Hisobot tarkibini va topshirish muddatlarini Moliya vazirligi belgilaydi. Aksiyadorlik jamiyatlari, sugʻurta tashkilotlari va banklar yillik hisobotni auditor xulosasi bilan umumiy yigʻilishdan kamida ikki hafta oldin eʼlon qilishi shart.
Qayerda xato qilinadi
- Odoo hisobotini qonun talab qilgan rasmiy shakl deb topshirish: hujjat hisobotni IFRS uslubida deydi, rasmiy tarkibni esa 181-son buyruq belgilaydi.
- Standart tahririni tekshirmaslik: Odoo roʻyxati 2025 yildan oldingi jadvalga mos keladi, yangi tahrir bilan solishtirish hali qilinmagan.
- Bank, sugʻurta yoki budjet tashkiloti uchun shu rejani qoʻllash: standart ularga tegishli emas.
- IFRS majburiy korxonada Odoo teglarini xalqaro hisobot oʻrnida ishlatish: teg baholashni oʻzgartirmaydi.
- Yangi hisobni siyosatsiz ochish: ishchi reja hisob siyosatida qayd etilishi kerak.
Toʻrtinchi band tahririyatning oʻz fikri: teg hisobni guruhlaydi, baholashni oʻzgartirmaydi. Qolgan bandlar hujjatlardan toʻgʻridan-toʻgʻri kelib chiqadi.
Amalda nima qilish mumkin
- Korxona qaysi toifaga kirishini aniqlang: milliy standart, IFRS majburiy yoki ixtiyoriy. Bu javob hisobotning kerakli shaklini belgilaydi.
- Odoo hisoblar roʻyxatini buxgalterning amaldagi ishchi rejasi bilan solishtiring. Farqlarni hisob siyosatiga yozing.
- Yangi 191-son tahrirdagi jadvalni olib, Odoo roʻyxati bilan qayta tekshiring. Bu ish roʻyxatning mosligini aniqlaydi.
- Birinchi chorak yopilgandan keyin balans va foyda-zarar hisobotini buxgalter hisobi bilan raqamma-raqam solishtiring.
- Pul oqimlari va kapital hisobotlari uchun Odoo dan tashqari shakl yoki alohida sozlash rejalang.
Odoo ning oʻzbek hisoblar rejasi milliy standartning eski tahrirdagi barcha hisoblarini qamrab oladi va ustiga oʻn bir hisob qoʻshadi. Hisobotlari esa milliy shakl emas, xalqaro tuzilma uslubida chiqadi. Shuning uchun uni korxonaning toifasi va amaldagi standart tahriri bilan solishtirmasdan topshirib boʻlmaydi.
Asosiy atamalar
- Hisoblar rejasi
- Kompaniya hisobida ishlatiladigan hisoblarning raqamlangan roʻyxati. Har bir operatsiya shu hisoblarga yoziladi.
- BHMS
- Buxgalteriya hisobining milliy standarti. Har bir standart hisobning alohida masalasini tartibga soladi, masalan asosiy vositalarni.
- IFRS
- Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari. Ular hisobot tuzish va baholashning umumiy qoidalarini beradi.
- Ikkiyoqlama yozuv
- Har bir operatsiyani kamida ikki hisobga bir vaqtda yozish usuli. Bir hisobda debet, boshqasida kredit paydo boʻladi.
- Balansdan tashqari hisob
- Kompaniyaga tegishli boʻlmagan, lekin vaqtincha uning ixtiyorida turgan mulk uchun yuritiladigan hisob. U hisobotda koʻrinmaydi.
- Teg
- Hisobga qoʻyiladigan belgi. U hisob hisobotning qaysi satriga tushishini koʻrsatadi.
- Hisob siyosati
- Kompaniya hisobni qanday yuritishini yozib qoʻygan ichki hujjat. Unda ishchi hisoblar rejasi ham qayd etiladi.
- Aktiv va majburiyat
- Aktiv kompaniyaga tegishli boylik va huquqlar, majburiyat esa kompaniya toʻlashi kerak boʻlgan qarzlar.
- Konsolidatsiya
- Bosh kompaniya va uning shuba kompaniyalari hisobotini bitta hisobotga birlashtirish.
- Pul oqimlari hisoboti
- Davr ichida kompaniyaga qancha pul kirgani va chiqqanini koʻrsatadigan hisobot. U foyda-zarar hisobotidan farq qiladi.
Manbalar
Maqola quyidagi manbalarga tayanadi:
- Odoo S.A. Uzbekistan. Odoo 20.0 hujjatlari, Finance > Fiscal localizations. https://www.odoo.com/documentation/20.0/applications/finance/fiscal_localizations/uzbekistan.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Odoo S.A., odoo/odoo, 19.0 va 20.0 shoxlari, addons katalogi: Oʻzbekiston buxgalteriya paketi fayllari (hisoblar roʻyxati, teglar, standart sozlamalar), GitHub. https://github.com/odoo/odoo/tree/20.0/addons (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasining 2016 yil 13 apreldagi OʻRQ-404-sonli Qonuni: «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonunning yangi tahriri, 4, 9, 10, 22-moddalar va lex.uz izohlari. Lex.uz. https://lex.uz/uz/docs/-2931253 (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Moliya vazirining 2002 yil 9 sentyabrdagi 103-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan BHMS 21 «Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning moliya-xoʻjalik faoliyati hisobvaraqlari rejasi va uni qoʻllash yoʻriqnomasi» (roʻyxat raqami 1181), lex.uz birlashgan matni va izohi. Lex.uz. https://lex.uz/ru/acts/417624 (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- IFRS Foundation. Use of IFRS Standards by jurisdiction: Uzbekistan. Profile last updated 21 April 2021. https://www.ifrs.org/use-around-the-world/use-of-ifrs-standards-by-jurisdiction/view-jurisdiction/uzbekistan (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Odoo S.A., odoo/odoo, Oʻzbekiston paketi katalogi boʻyicha commit tarixi, 19.0 va 20.0 shoxlari, GitHub. https://github.com/odoo/odoo/commits/20.0/addons (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)