Pul oqimi hisoboti: kun, xarajat moddasi va hisob boʻyicha

Ertalab kassada 200 birlik edi, kechqurun 270. Pul qayerdan keldi va qayerga ketdi? Pul oqimi hisoboti shu savolga javob beradi, lekin faqat toʻlov hujjatlari toʻgʻri kiritilgan boʻlsa. Hisobot kiritilgan hujjatlarni yigʻadi, ularni oʻzi tuzatmaydi.

Hisobot qaysi hujjatlardan quriladi

Hisobotning manbasi toʻlov hujjatlari: kirim orderi, chiqim orderi, kiruvchi toʻlov va chiquvchi toʻlov, shuningdek davr ichida qilingan qoldiq tuzatishlari. Toʻlov va order bir-biridan nima bilan farq qiladi? Toʻlov naqdsiz va bank hisobining qoldigʻini oʻzgartiradi, order naqd va kassa qoldigʻini oʻzgartiradi.

Bitta toʻlovni bir nechta hujjatga bogʻlash mumkin: buyurtma, hisob, joʻnatish yoki qabul, har biriga alohida summa bilan. Shaklda bogʻlangan va bogʻlanmagan summa koʻrinadi, mavjud summa manfiy chiqsa qizil rang bilan belgilanadi: bu bogʻlangan hujjatlarning bir qismi toʻlanmasligini bildiradi. Bu bogʻlanish asosan mijozlar bilan hisob-kitobga tegishli, lekin ikkalasi bitta toʻlov hujjatidan chiqadi.

Gipotetik misol: mijoz bitta toʻlovda 1 000 birlik oʻtkazdi, bogʻlangan joʻnatishlar esa 600, 500 va 300 birlik. «Toʻlov summasini qayta taqsimlash» tugmasi summani roʻyxat boʻyicha yuqoridan pastga taqsimlaydi: birinchi hujjatga 600, ikkinchisiga 400, uchinchisiga hech narsa qolmaydi. Uchinchi hujjat toʻlanmagan boʻlib qoladi va shakl buni qizil rang bilan koʻrsatadi.

Yopuvchi hujjatsiz toʻlov ham mumkin. Rasmiy sahifa uni soliq yoki bank komissiyasi kabi holatlar uchun koʻrsatadi: bunday toʻlov oʻzaro hisob-kitoblar hisobotiga kirmaydi va kontragent qoldigʻiga taʼsir qilmaydi. Tahririyat mulohazasi: pul oqimi toʻlovlardan qurilgani uchun u ham hisobotda koʻrinadi, faqat kontragent qarzini oʻzgartirmaydi.

Uch kesim: kunlar, moddalar, hisoblar

Hisobotni «Pul» boʻlimidan ochasiz va uch koʻrinishdan birini tanlaysiz. Hammasida davr boshidagi va davr oxiridagi qoldiq bor.

• Kunlar boʻyicha: operatsiyalar toʻlov amalga oshgan sana boʻyicha guruhlanadi, har kunda kirim, chiqim va balans bank, kassa hamda jami boʻyicha alohida koʻrinadi.
• Xarajat moddalari boʻyicha: toʻlovlar tanlangan modda boʻyicha yigʻiladi, kirim va chiqim shu tarzda boʻlinadi. Bu koʻrinish Moliya opsiyasi ulangan boʻlsagina ochiladi.
• Hisoblar boʻyicha: har hisob uchun boshlangʻich va oxirgi qoldiq, kirim va chiqim valyuta bilan, hamda barcha joriy hisoblar va kassa boʻyicha jami koʻrinadi.

Kunlar va moddalar koʻrinishida qator ustiga bosilsa, shu kun yoki modda tafsiloti ochiladi. Demak, jami raqamdan hujjatgacha borish mumkin va farq topilganda qidiruv qisqaradi.

Bir xil toʻlovlar, uch xil koʻrinish

Gipotetik misol, shartli birlikda. Davr boshida bankda 1 000, kassada 200 bor. Birinchi kuni mijozdan bankka 800 tushadi. Ikkinchi kuni bankdan ijara uchun 300 toʻlanadi va kassadan reklama uchun 50 chiqariladi. Uchinchi kuni mijozdan kassaga 120 kiradi, bankdan esa tovar xaridi uchun 400 chiqadi.

Qoldiq oddiy yigʻindi bilan chiqadi: bank 1 000 + 800 − 700 = 1 100, kassa 200 + 120 − 50 = 270, jami 1 370. Davr boshida jami 1 200 edi, kirim 920, chiqim 750, farq 170. Hisoblar boʻyicha koʻrinishda aynan shu qoldiqlar chiqishi kerak. Chiqmasa, xato hujjatda, hisobotda emas.

Moddalar boʻyicha koʻrinishda esa chiqim uchga boʻlinadi: ijara 300, reklama 50 va tovar xaridi 400, jami 750. Jami raqam oʻzgarmaydi, faqat guruhlash oʻzgaradi. Shuning uchun moddalar boʻyicha koʻrinish togʻri boʻlishi toʻlovda modda toʻgʻri tanlanganiga bogʻliq.

Misoldagi tovar xaridini eslang. Uchinchi kunning 400 birlik chiqimi pul oqimida toʻliq koʻrinadi, foyda-zarar hisobotida esa u xarajat emas: tovar xaridi moddasi operatsion xarajatga kirmaydi, tannarx tovar sotilganda paydo boʻladi. Pul oqimi bilan foyda orasidagi farq aynan shunday joylarda tugʻiladi, shuning uchun ularni birga oʻqish foydali.

Kesimlarni vazifa boʻyicha ham ajratish mumkin. Tahririyat taklifi: kunlar kesimi kassa va bank bilan kundalik nazorat uchun qulay, hisoblar kesimi oy oxiridagi qoldiqni tekshirish uchun, moddalar kesimi esa pul qayerga ketayotganini rahbarga koʻrsatish uchun. Uchovi ham bitta hujjatlar toʻplamidan chiqadi, shuning uchun bir kesimdagi farq boshqasida ham koʻrinadi.

Qoldiq mos kelmasa: tekshirish ketma-ketligi

Hisobot qoldigʻi bank koʻchirmasidan yoki kassadagi haqiqiy pul sanogʻidan farq qilsa, avval qaysi darajada farq paydo boʻlganini topish kerak. Hisobot buning uchun ketma-ket chuqurlashadigan koʻrinishlarni beradi: hisoblar kesimidan qaysi hisobda xato borligi, kunlar kesimidan qaysi kunda va tafsilotdan qaysi hujjatda ekani aniqlanadi.

1. Hisoblar kesimida bank va kassa qoldigʻini haqiqiy qoldiq bilan solishtirib, xato qaysi hisobda ekanini toping.
2. Kunlar kesimida shu hisob boʻyicha kun-kun balansni koʻrib, qoldiq qaysi kuni uzilganini aniqlang.
3. Shu kunning tafsilotini ochib, hujjat turini tekshiring: naqd pul toʻlov emas, order bilan, naqdsiz pul esa order emas, toʻlov bilan kiritilishi kerak.
4. Davrdagi qoldiq tuzatishlarini koʻrib chiqing, chunki ular ham hisobotga kiradi.

Tahririyat mulohazasi: bank hisobi haqiqiy qoldiqdan farq qilsa, uni soxta toʻlov yaratib emas, qoldiq tuzatishi bilan toʻgʻrilash mantiqli, chunki soxta kirim yoki chiqim kun va modda kesimlarini buzadi.

Hisoblar: valyuta oʻzgarmaydi, asosiy hisob bitta

Hisoblar kesimi sozlangan hisoblarga tayanadi. Tashkilotning bir nechta hisobi boʻlishi mumkin, har birining valyutasi saqlashdan oldin tanlanadi va keyin oʻzgartirilmaydi. Birini asosiy qilib belgilasangiz, hujjatlarda u standart sifatida chiqadi, kerak boʻlsa hujjat ichida almashtiriladi.

Bank hisobi bilan cheklanmaydi: karta toʻlovlari yoki toʻlov tizimlari uchun ham alohida hisob qoʻshish mumkin. Toʻlovning valyutasini esa faqat hisob hisobga olish valyutasida boʻlgandagina oʻzgartirib boʻladi. Valyutali hisobda bu qoida muhim, chunki hisoblar koʻrinishi qoldiqni hisob valyutasi bilan koʻrsatadi.

Standart pul oqimini qanday tushunadi

9-son BHMS pul oqimlarini uch faoliyat turiga ajratadi: operatsion, investitsiya va moliyaviy. IAS 7 ham shunday qiladi: asosiy daromad keltiruvchi faoliyat, uzoq muddatli aktivlarni olish va sotish, aksiyadorlik va qarz mablagʻlarining oʻzgarishi. Operatsion oqimni ikki usulda koʻrsatish mumkin: yalpi kirim va chiqimni yozadigan toʻgʻridan-toʻgʻri usul va foydani pul bilan bogʻlamagan oʻzgarishlarga tuzatadigan bilvosita usul.

MoySklad hisoboti bu uch faoliyatga boʻlinmaydi, u kun, modda va hisob kesimini beradi. Mantiqan u toʻgʻridan-toʻgʻri usulga yaqin: yalpi kirim va chiqimni koʻrsatadi, foydani tuzatmaydi. Tahririyat xulosasi: rasmiy pul oqimi hisobotini toʻldirish kerak boʻlsa, moddalar kesimini faoliyat turlariga oldindan moslab olish kerak, hisobot buni oʻzi qilmaydi.

Moslash qanday boʻlishi mumkinligini gipotetik jadval koʻrsatadi. Tasniflash standartdagi taʼriflarga tayanadi: toʻlovlar yetkazib beruvchi va xodimlarga operatsion, uzoq muddatli aktivlarni olish investitsiya, qarz olish esa moliyaviy faoliyatga kiradi.

Yana bir farq bor. Standart naqd pul bilan unga tenglashtirilgan mablagʻlar orasidagi oʻtkazmalarni pul oqimi deb hisoblamaydi. MoySklad da «Koʻchirish» tizim xarajat moddasi hisobotlarda ishlatiladi, ammo sahifalar kassadan bankka oʻtkazma pul oqimida qanday koʻrinishini yozmaydi. Buni oʻz maʼlumotingizda tekshiring.

Standart pul ekvivalentini ham taʼriflaydi: bu uch oy va undan qisqa muddatli, osongina pulga aylanadigan likvid mablagʻlar. MoySklad hisobotida esa faqat kassa va sozlangan hisoblar bor. Muddatli omonatingiz yoki pul oʻtkazish tizimidagi mablagʻ boʻlsa, ularni qaysi hisobda yuritishni oldindan hal qilish kerak, aks holda rasmiy hisobot bilan farq paydo boʻladi.

Chop etish va yuborish

Hisobotni Excel, PDF yoki Open Office Calc formatida chop etish mumkin, shuningdek avtomatik tuzish va elektron pochta orqali yuborishni sozlash mumkin. Filtr qiymatlarini xatchoʻp belgisi bilan saqlab qoʻysangiz, har oy bir xil davr va hisoblarni qayta tanlamaysiz. Oy yopilganda hisobotni bir xil sozlama bilan olish solishtirishni osonlashtiradi. Masalan, direktorga har dushanba ertalab oldingi hafta uchun kunlar kesimini avtomatik yuboradigan sozlama oddiy, lekin foydali odat boʻla oladi.

Qayerda xato qilinadi

Pul oqimi hisobotining xatolari odatda hujjat kiritishdan boshlanadi. Hisobotning oʻzi hujjatdagi sana, modda va hisobni oʻzgartirmasdan yigʻadi.

• Moddalar kesimi toʻlovda tanlangan moddaga tayanadi, notoʻgʻri modda kesimni buzadi.
• Tovar xaridi uchun toʻlov boshqa modda bilan kiritilsa, pul oqimida modda notoʻgʻri boʻladi, foyda hisobotida esa u xarajatga umuman kirmaydi.
• Hisob valyutasi saqlangandan keyin oʻzgarmaydi, shuning uchun uni saqlashdan oldin tekshirish kerak.
• Moliya opsiyasi ulanmagan boʻlsa, moddalar kesimi umuman ochilmaydi.

Bu xatolarning umumiy xususiyati shuki, ular hisobotni emas, kiritish qoidasini buzadi. Shuning uchun eng arzon tuzatish yoʻli oddiy: sana, hisob va modda tanlash qoidasini bir sahifaga yozib, kassir bilan hisobchiga bir marta tushuntirish va oyda bir marta tasodifiy beshta toʻlovni qoidaga qarshi tekshirish.

Amalda nima qilish mumkin

1. Har toʻlovda hisob, sana va xarajat moddasini bir xil qoidada kiriting.
2. Oy oxirida hisoblar kesimidagi oxirgi qoldiqni haqiqiy bank va kassa qoldigʻi bilan solishtiring.
3. Farq chiqsa, kun kesimidan boshlab hujjatgacha tushing va qoldiq tuzatishlarini ham tekshiring.
4. Rasmiy pul oqimi hisoboti kerak boʻlsa, xarajat moddalarini faoliyat turlariga moslab qoʻying.
5. Hisobotni har oy bir xil filtr bilan chop etib, avtomatik yuborishga sozlang.