Buyurtma toʻlov holati: toʻlanmagan, qisman va toʻlangan

Xaridor toʻlov havolasi orqali pulni oʻtkazdi, buyurtma statusi esa «Toʻlangan» ga oʻzgardi. Menejer buyurtmaga kirib qarasa, toʻlov holati hamon «toʻlanmagan». Bu nosozlik emas, chunki MoySklad da ikki xil holat bor va ular turli sabab bilan oʻzgaradi: birinchisini siz nomlaysiz va oʻzingiz boshqarasiz, ikkinchisi esa faqat toʻlov hujjatiga bogʻliq.

Ikki holat: status va toʻlov holati

Buyurtma statusi kompaniya sozlaydigan belgi: yangi, tasdiqlangan, yigʻilgan va hokazo. Toʻlov holati esa qatʼiy uch qiymatdan iborat: toʻlanmagan, qisman toʻlangan, toʻlangan. Yordam markazi qoidasi aniq: holat buyurtmaga bogʻlangan kiruvchi toʻlov hujjati yaratilganda oʻzgaradi. Demak, toʻlov holati hujjat natijasi, uni qoʻlda belgilab boʻlmaydi.

Bu farq amaliyotda muhim, chunki ular turli savolga javob beradi. Status «buyurtma qayerda turibdi» degan savolga javob beradi, toʻlov holati esa «pul qancha kelgan» degan savolga. Hujjatlar zanjirida hisob toʻlovga asos boʻladi, lekin omborni oʻzgartirmaydi, toʻlov holati esa faqat toʻlov hujjatidan oʻzgaradi.

Toʻlov hujjati qanday bogʻlanadi

Yordam markazi toʻlov hujjatlarini ikki turga ajratadi. Kiruvchi toʻlov va kirim orderi pulning kirishini qayd etadi: birinchisi bank hisobi balansini, ikkinchisi kassa balansini oʻzgartiradi. Toʻlov hujjatini bir nechta hujjatga bogʻlash mumkin: buyurtma, hisob, joʻnatma va boshqalar, har biri uchun alohida summa bilan.

Bogʻlashni bekor qilish ham mumkin, buning uchun hujjat oldidagi belgini bosish yetarli, shuning uchun buyurtmaning holati keyin ham oʻzgarishi mumkin. Mavjud summa bogʻlangan hujjatlar orasida yuqoridan pastga qarab taqsimlanadi, yetmay qolsa qizil rang bilan koʻrsatiladi. Bundan mantiqiy xulosa chiqadi, uni tahririyat xulosasi deb oling: «qisman toʻlangan» holat buyurtmaga bogʻlangan summa buyurtma summasidan kam boʻlganda paydo boʻladi. Sahifada bu chegara alohida yozilmagan.

Misol uchun, ulgurji buyurtma 100 birlik summada, xaridor esa 60 birlik toʻladi va toʻlov buyurtmaga bogʻlandi. Holat «qisman toʻlangan» boʻladi. Qolgan 40 birlik kelib, ikkinchi toʻlov bogʻlangach holat «toʻlangan» ga oʻtadi. Agar toʻlov hujjati yaratilib, buyurtmaga bogʻlanmagan boʻlsa, pul bank hisobida turadi, buyurtma esa toʻlanmagan deb koʻrinaveradi.

Nega toʻlov holati qoʻlda qoʻyilmaydi? Sahifa sababni yozmaydi, lekin mantiq ochiq: toʻlov bir nechta hujjatga boʻlinishi va keyin ajratilishi mumkin. Agar holat qoʻlda qoʻyilsa, u bank hisobidagi haqiqiy tushumdan ajralib ketardi. Hujjatdan hosil boʻlgan holat esa hisobot bilan har doim bir joyda turadi, chunki ikkalasi ham toʻlov hujjatidan olinadi. Bu tahririyat izohi.

Onlayn toʻlov: nima oʻzgaradi, nima oʻzgarmaydi

Onlayn toʻlov ilovasi buyurtma kartochkasidan xaridorga toʻlov havolasini yuborishga imkon beradi. Ilova ishlashi uchun toʻlov provayderida hisob kerak, sahifada Rossiya provayderi nomi koʻrsatilgan, shuning uchun u Oʻzbekiston hisobiga toʻgʻridan-toʻgʻri mos kelmasligi mumkin. Sozlashda toʻlovdan keyin buyurtmaga avtomatik beriladigan status tanlanadi.

Havola 7 kun amal qiladi, toʻlovdan keyin esa muvaffaqiyat sahifasi 2 kun ochiq turadi. Toʻlovdan soʻng buyurtma statusi oʻzi oʻzgaradi, toʻlov holati esa oʻzgarmaydi. Yordam markazi ikki yoʻl taklif qiladi: statusga qarab kiruvchi toʻlov yaratadigan stsenariy tuzish yoki toʻlovni qoʻlda yaratib buyurtmaga bogʻlash.

Bu holat kutilmagan: menejer statusni koʻrib «toʻlangan» deb oʻylaydi, buxgalter esa toʻlov holatiga qarab pul kelmagan deb hisoblaydi, aslida esa pul kelgan va faqat hujjat yaratilmagan. Shu yerda ikki xil hisobot bir-biriga zid javob beradi: bank hisobi pul borligini koʻrsatadi, buyurtma esa yoʻq.

Oʻzbekiston kontekstida yana bir nuqta bor. Rasmiy sayt kassa ish oʻrnida QR orqali toʻlovni Click, Payme, Anor va Uzum kabi tizimlar bilan qabul qilishni sanaydi. Bu kassadagi chakana sotuvga tegishli, buyurtmadagi onlayn toʻlov havolasi esa alohida ilova. Ularni aralashtirmaslik kerak, chunki kassadagi QR toʻlov chakana sotuvning bir qismi, onlayn havola esa buyurtmaga tegishli va uning toʻlov hujjati buyurtmaga alohida bogʻlanishi kerak.

Stsenariy bilan toʻlovni hujjatga aylantirish

Stsenariy, yaʼni MoySklad ichidagi avtomatik robot, kiruvchi toʻlovni statusga qarab yaratishi mumkin. Yordam markazining tayyor shabloni shunday: buyurtma tanlangan statusga oʻtsa, unga bogʻlangan kiruvchi toʻlov hujjati yaratiladi. Shu usul onlayn toʻlovdan keyingi uzilishni yopadi, chunki ilova statusni oʻzgartiradi, stsenariy esa shu statusni toʻlov hujjatiga aylantiradi.

Bir xavf bor, uni tahririyat xulosasi deb oling. Stsenariy toʻlov hujjatini yaratadi, yaʼni tizimga pul kelgan deb aytadi. Agar ishga tushiruvchi status pulning kelganini haqiqatan tasdiqlamasa, hisobda yolgʻon toʻlov paydo boʻladi. Masalan, status buxgalter bank koʻchirmasini tekshirgandan keyin qoʻyilsa, bu xavf kamayadi, onlayn ilova esa statusni toʻlov provayderining tasdigʻidan keyin qoʻyadi.

Biznes-jarayon bu yerda yordam beradi. U faqat «Toʻlov tasdiqlandi» statusini oʻtkazishga ruxsat berilgan xodimni, masalan buxgalterni, belgilashi mumkin. Biroq biznes-jarayon stsenariylarga va integratsiyalarga taʼsir qilmaydi, shuning uchun onlayn ilova statusni oʻz huquqi bilan oʻzgartirishda davom etadi.

Stsenariyning cheklovlari

Yordam markazi stsenariy toʻlov yaratishdagi bir nechta cheklovni yozadi:

• nol qiymatli hujjat asosida toʻlov yaratilmaydi.
• allaqachon toʻlangan hujjat asosida toʻlov yaratilmaydi.
• bitta stsenariy boshqa stsenariyni ishga tushirmaydi, shuning uchun zanjir alohida yigʻiladi.
• odam va stsenariy hujjatni bir vaqtda oʻzgartirsa, oxirgi saqlangan oʻzgarish qoladi.
• yopilgan davrdagi hujjatni stsenariy tuzata olmaydi.

Toʻlov summasi stsenariy bilan qanday aniqlanishi, yaʼni toʻliq summami yoki qisman, koʻrib chiqilgan sahifalarda yozilmagan. Shuning uchun qisman toʻlov bilan ishlaydigan ulgurji kompaniya stsenariyni dastlab bitta sinov buyurtmada tekshirishi kerak.

Toʻlov muddati: kechikishni oldindan ushlash

Toʻlov holati faqat natijani koʻrsatadi, kechikishni esa muddat ushlaydi, shuning uchun ikkalasini birga yuritish kerak. Hisobda reja boʻyicha toʻlov sanasi koʻrsatiladi, shu sana boʻyicha hisoblarni saralash va sana kelganda xodimga xabar yuboradigan stsenariy sozlash mumkin. Yordam markazi xabar matnini ham tayyor beradi: hujjat belgilangan sanagacha toʻlanishi kerak edi, toʻlov kelmadi, xaridor bilan bogʻlanib, toʻlov qachon kelishini aniqlash kerak.

Ulgurji savdoda bu foydali, chunki qarz odatda toʻsatdan emas, sekin toʻplanadi. Reja sanasi va toʻlov holati birga ishlaganda menejer kechikishni birinchi kunning oʻzida biladi, oy yakunidagi hisobotdan emas, shuning uchun xaridor bilan gaplashish, toʻlovni tezlashtirish yoki keyingi joʻnatishni toʻxtatib turish haqida oʻz vaqtida qaror qabul qilish mumkin boʻladi.

Toʻlov holati shart sifatida

Toʻlov holati boshqa stsenariylar uchun shart ham boʻla oladi. Shablonlar buyurtmadagi toʻlangan summani hujjat summasi bilan solishtiradi: toʻlov buyurtma summasiga teng yoki katta boʻlsa va tovar hali joʻnatilmagan boʻlsa, joʻnatish hujjati yaratiladi. Yana bir shablon, buyurtma holati oʻzgargach beshinchi kuni toʻlov summasi buyurtma summasiga teng boʻlmasa, javobgar xodimga eslatma topshirigʻini qoʻyadi.

Yordam markazi uchinchi misolni zanjir sifatida beradi: buyurtma toʻlovni kutish holatiga oʻtadi, hisob yaratiladi, tizim hisob toʻlovini kuzatadi va u toʻliq toʻlanmasa, menejerga xabar yuboradi. Bunday xabar va topshiriqlarga hujjat raqami, sana, summa kabi maʼlumotlar avtomatik qoʻyiladi, jumladan toʻlangan va joʻnatilgan summalar.

Status va toʻlov holatini birga oʻqish

Ikki holatni bir-biri bilan solishtirish buyurtma haqida ancha koʻp narsa aytadi. Quyidagi jadval gipotetik, har kompaniyada statuslar boshqacha nomlanadi, lekin mantiq bir xil.

Haftalik tekshiruvda birinchi va ikkinchi qatorlar eng muhim. Ularning roʻyxatini tuzib, har bir qarzga masʼul xodimni belgilash, ulgurji savdoda kechikkan toʻlovni oʻz vaqtida ushlash imkonini beradi. Toʻrtinchi qator esa avansni tovar bilan boʻglash zarurligini eslatadi.

Avans ham shu mantiqqa kiradi: toʻlov hujjatini buyurtmaga joʻnatishdan oldin ham bogʻlash mumkin, shuning uchun xaridor 30 foiz oldindan toʻlasa, buyurtma darhol «qisman toʻlangan» holatiga oʻtadi. Joʻnatish keyin yaratiladi, toʻlov esa buyurtmada qoladi. Agar xaridor bir nechta buyurtma uchun bitta toʻlov yuborsa, summani buyurtmalar orasida taqsimlash mumkin.

Holat oʻzgarmasa: tekshiruv tartibi

Pul tushgan, holat esa oʻzgarmagan boʻlsa, sababni ketma-ket qidirish kerak. Tartib hujjatlar zanjiridan chiqadi, shu sabab ular bir-biridan mustaqil tekshiriladi.

1. Toʻlov hujjati yaratilganmi? Pul bank hisobiga tushgan boʻlishi hali hujjat borligini bildirmaydi.
2. U buyurtmaga bogʻlanganmi? Hujjat hisobga yoki joʻnatmaga bogʻlanib, buyurtmaga bogʻlanmay qolgan boʻlishi mumkin.
3. Bogʻlangan summa buyurtma summasiga yetadimi? Yetmasa, holat «qisman toʻlangan» boʻlib qoladi.
4. Bogʻlash keyin bekor qilinmaganmi? Uni istalgan paytda uzish mumkin, shuning uchun hujjat tarixi ham koʻrilsin.

Bu ketma-ketlik uzun tuyulsa-da, amalda koʻp holatda javob birinchi yoki ikkinchi qadamda topiladi. Onlayn toʻlov ulangan kompaniyada esa birinchi qadam deyarli har safar sabab boʻladi, chunki ilova hujjatni oʻzi yaratmaydi.

Bundan nima kelib chiqadi

Quyidagi qadamlar sahifa qoidalaridan chiqarilgan, rasmiy tavsiya emas.

1. Status va toʻlov holatini alohida kuzating: status jarayonni, toʻlov holati pulni koʻrsatadi.
2. Har toʻlovni buyurtmaga bogʻlang, aks holda pul bank hisobida turadi, buyurtma esa toʻlanmagan boʻlib qoladi.
3. Onlayn toʻlov ulangan boʻlsa, statusdan toʻlov hujjati yaratadigan stsenariyni ham tayyorlang.
4. Toʻlovni tasdiqlovchi statusni faqat masʼul xodim qoʻya olishini taʼminlang.
5. Qisman toʻlovni bitta sinov buyurtmada tekshirib koʻring, natijani yozib qoʻying.