Chakana savdo tuzilishi: tarmoq, savdo nuqtasi, kassa va hisobotlar

Uch doʻkoni bor egani tasavvur qilaylik. Kassirlar kun boʻyi chek chiqaradi, kechqurun ega esa bitta savolga javob qidiradi: qaysi doʻkon qancha sotdi va kassada qancha pul turibdi? MoySklad bu savolga javob berishi uchun chakana savdoni uch qatlamga ajratadi. Qatlamlar tushunilgach, keyingi sozlamalarning hammasi oʻz joyiga tushadi.

Uch qatlam: tarmoq, nuqta va kassa ilovasi

Birinchi qatlam chakana tarmoq, unga istalgan sondagi savdo nuqtasini ulash mumkin. Savdo nuqtasi oddiy tilda sotuv amalga oshadigan joy: doʻkon, kiosk yoki bitta kassa maydoni.

Ikkinchi qatlam kassa ilovasi. Sotuv MoySklad ning oʻzida emas, alohida Kassa MoySklad ilovasida rasmiylashtiriladi, u telefonda, planshetda va kompyuterda ishlaydi. Demak, ofisdagi hisob dasturi bilan kassir ishlaydigan dastur ikki alohida narsa, ularni maʼlumot almashinuvi bogʻlab turadi.

Uchinchi qatlam shu almashinuvning oʻzi. Ilova har safar ishga tushganda xizmat bilan buyurtma, tovar, sotuv va qaytarish boʻyicha maʼlumot almashadi, uni istalgan paytda qoʻlda ham boshlash mumkin. Internet uzilsa, kassa avtonom ishlashda davom etadi va aloqa tiklangach maʼlumotni yuboradi. Bu mavzu alohida maqolada batafsil koʻrib chiqilgan.

Oʻzbekiston uchun kassa ilovasi yechimlar katalogidan yoki veb-versiyadagi chakana savdo boʻlimining savdo nuqtalari sahifasidan yuklab olinadi. Interfeys tili odatda rus tilida, oʻzbek tilini esa faqat kassa ilovasining Windows versiyasida tanlash mumkin.

Savdo nuqtasiga nima biriktiriladi va nega

Savdo nuqtasi oddiy yorliq emas, u sotuvning uchta savoliga oldindan javob beradi. Bu savollar: tovar qayerdan chiqadi, pul kimning nomiga yoziladi va narx qanday olinadi.

Birinchi javob ombor. Har nuqta uchun alohida ombor belgilanadi va nuqta aynan shu ombordagi tovarni sotadi. Ikkinchi javob yuridik shaxs: nuqtada tashkilot tanlanadi, sotuv va toʻlov hujjatlari shu yuridik shaxs nomiga yoziladi, uning nomi va rekvizitlari esa tovar chekiga tushadi. Manzil maydoni tovar chekida rekvizitlar ostida bosiladigan maʼlumotni beradi.

Uchinchi javob narx turi. Nuqta uchun sotuv narxining bitta turi tanlanadi, kassada esa narx tovar kartochkasidan oʻzi tushadi va kassir uni oʻzgartira olmaydi. Faqat nuqtada erkin narxga ruxsat yoqilgan boʻlsagina kassir kartochkadagi narxni tahrirlaydi.

Kassirlar ham nuqtaga bogʻlanadi. Bir xodim bir nechta nuqtada kassir boʻlishi mumkin va kirishda nuqtani oʻzi tanlaydi. Xodimga faqat kassa ilovasiga kirish huquqi berilsa, u xizmatning oʻzini ocha olmaydi. Sotuvchini esa sotuv paytida alohida koʻrsatish mumkin.

Bu tuzilmaning mantigʻi oddiy, uni tahririyat xulosasi deb oling. Uchala javob sotuvdan oldin belgilanadi va kassir sotuv paytida ularni oʻzgartira olmaydi, shuning uchun qoldiq, yuridik shaxs daromadi va narx kassirning xohishiga emas, sozlamaga bogʻliq boʻladi.

Gipotetik misol. Egasining ikki doʻkoni bor: birinchisi A ombordan, ikkinchisi B ombordan sotadi, ikkalasi bitta yuridik shaxs nomida. Ikki nuqta yaratiladi va har biriga oʻz ombori biriktiriladi. Shunda A ombordagi qoldiq faqat birinchi doʻkon sotuvidan kamayadi, ikkala doʻkon bitta nuqtaga yigʻilsa esa qoldiqni doʻkonlar kesimida ajratib boʻlmay qolardi.

Qachon yangi nuqta ochish kerak

Yordam markazi nuqta qachon ajratilishini toʻgʻridan-toʻgʻri yozmaydi. Lekin nuqtaga nimalar biriktirilishini bilgach, mezonlar oʻzi chiqadi, bu ham tahririyat xulosasi.

• Boshqa ombordan sotuv boʻlsa, alohida nuqta kerak, chunki nuqtada bitta ombor turadi.
• Boshqa yuridik shaxs nomidan sotuv boʻlsa, alohida nuqta kerak, chunki hujjatlar nuqtadagi tashkilotga yoziladi.
• Narx turi boshqacha boʻlsa, alohida nuqta kerak, chunki narx turi ham nuqtaga biriktirilgan.
• Faqat kassirlar toʻplami boshqa boʻlsa, yangi nuqta shart emas: bir xodim bir necha nuqtada ishlaydi.

Oxirgi band amaliyotda koʻp savol tugʻdiradi, chunki kassirlar almashganda nuqtani koʻpaytirish kerak emas: nuqtaning kassirlar roʻyxatini yangilash kifoya, kassirning oʻzi esa kirishda kerakli nuqtani tanlaydi.

Kassaga nima yuklanadi

Kassa ilovasi maʼlumotni MoySklad dan oladi, shuning uchun tayyorgarlik asosan xizmatning oʻzida bajariladi. Tovar kartochkalari kassaga yuklanadi: nomi, narxi, oʻlchov birligi va rasmi, kartochkalarni esa qoʻlda yaratish yoki Excel faylidan olib kirish mumkin. Kerak boʻlsa, kassaga faqat tanlangan tovar guruhlari yuklanadi.

Chegirmalar ham shu yerda sozlanadi. Maxsus, shaxsiy va jamgʻarma chegirmalar hamda bonus dasturi hamma tovarga, tovar guruhiga yoki bitta tovarga qoʻyiladi, chegirmani sotuv paytida qoʻlda kiritish ham mumkin. Shtrix-kodlar skaner bilan chek yaratishni tezlashtiradi va xatoni kamaytiradi.

Kassa ilovasining boshqa imkoniyatlari ham sanab oʻtilgan: aralash toʻlov, buyurtma asosida sotuv, oldindan toʻlov, bir nechta soliq tizimida sotish, seriya raqamli tovar va kechiktirilgan cheklar. Ularning hammasi ham har platformada ishlamaydi, bu haqda toʻlov turlari maqolasida alohida gap boradi.

Muhim tafsilot: nuqta sozlamasini xizmatda oʻzgartirish kassaning oʻzini darrov oʻzgartirmaydi. Oʻzgarish kassa ilovasi sinxronlangandan keyingina kuchga kiradi, shuning uchun egasi ertalab narx turini yoki ombor sozlamasini almashtirgan boʻlsa, kassir ilovada maʼlumotni yangilamaguncha mantiqan eski qoida bilan sotishda davom etadi.

Bir kunlik ish: smena, sotuv va qaytarish

Kassadagi ish kuni besh qadamdan iborat.

1. Ilovani oʻrnatish, skaner va kassa apparatini ulash.
2. Smenani naqd pul kiritib ochish.
3. Sotuvni, kerak boʻlsa chegirma bilan, rasmiylashtirish.
4. Zarur boʻlsa qaytarishni rasmiylashtirish.
5. Smenani pul chiqarib yopish.

Smena nuqtaning ish vaqtini qayd etadi: ochilish vaqti nuqta ishni boshlaganini, yopilish vaqti tugatganini koʻrsatadi. Smena birinchi sotuvda, naqd pul kiritilganda yoki chiqarilganda oʻzi ochiladi, uni qoʻlda ham ochish mumkin. Bir smena 24 soatdan oshmasligi kerak.

Sotuv tovar xaridorga berilganini va pul kassaga tushganini qayd etadi, toʻlov esa naqd, karta bilan yoki aralash boʻlishi mumkin. Agar sozlama Oʻzbekiston uchun tanlangan boʻlsa, karta bilan toʻlovda mijoz kartasining turini, yaʼni shaxsiy yoki korporativ ekanini koʻrsatish shart, chunki u soliq hisobiga taʼsir qiladi. Qaytarish esa sotuv asosida yaratiladi va pul xaridorga kassadan, kirgan usulida qaytariladi. Smena va toʻlov turlari alohida maqolalarda yoritilgan.

Natija qayerda koʻrinadi

Hisobotlar tuzilmaga mos keladi: nuqta, smena, tovar va pul. Quyidagi jadval qaysi savol uchun qayerga qarashni koʻrsatadi.

Faqat chakana sotuvni koʻrish uchun rentabellik hisobotiga nuqta va hujjat turi boʻyicha filtr qoʻyiladi. Aks holda hisobot barcha sotuvni qamrab oladi. Nuqta kartochkasida esa texnik holat koʻrinadi: nuqta oxirgi marta qachon tarmoqqa chiqqani, kassa dasturining versiyasi va oxirgi sinxronlash vaqti.

Ega sotuvlarni onlayn koʻra oladi. Sotuvlar roʻyxatida nuqta va davr boʻyicha filtr qoʻyiladi, chegirma summasi alohida ustunda turadi, kassir oʻchirgan cheklar esa alohida hisobotga tushadi. Shu joylar birga kassir ustidan nazoratning asosini beradi, ammo bu mavzu alohida maqolaga loyiq.

Rossiya va Oʻzbekiston: nimasi boshqacha

Kassa ilovasining umumiy sharh sahifasi Rossiya uchun yozilgan. Unda ilova 54-FZ talablariga, majburiy markirovka va himoya vositalarini sotish qonunlariga mos deb koʻrsatiladi. Bu qonunlar Rossiyaniki, Oʻzbekistonda ular amal qilmaydi.

Shu sababli yordam markazi savdo nuqtasi sozlamalarini ikki sahifada beradi. Oʻzbekiston sahifasida soliq tizimi, rossiyalik markirovka tizimi va QR toʻlov terminali maydonlari yoʻq. Kassa apparati ham boshqa: umumiy sahifa Atol, Dreamkas, MSPOS va PAX A930 modellarini sanaydi, Oʻzbekistonda esa soliq xizmatiga fiskal chek yuborish E-POS orqali ishlaydi.

E-POS Windows da ishlaydi va ARM protsessorni qoʻllamaydi. Fiskal chekni E-POS chop etadi, tovar chekini kassa ilovasi chiqaradi, ikkalasi uchun bitta chek printeri yetadi. Rasmiy Oʻzbekiston sayti kassa ish joyi uchun yana QR orqali Click, Payme, Anor va Uzum toʻlovlarini hamda oflayn rejimni sanaydi.

Oʻzbekistonda tovar kartochkasi ham boshqacha toʻldiriladi. Kartochkani TASNIF klassifikatoridan qidirib olish mumkin: nomi, IKPU kodi va qadoq kodi avtomatik tushadi, qidiruv esa rus va oʻzbek tillarida ishlaydi. Markirovkalangan tovar uchun yordam markazi beshta guruhni sanaydi: tamaki, alkogol, pivo, suv bilan ichimliklar va maishiy texnika.

Bunday tovar AslBelgisi tizimi orqali sotiladi va Windows, macOS hamda Linux versiyalarida mavjud. Toʻlovdan keyin markirovka kodlari bilan chek soliq xizmatiga va AslBelgisi tizimiga yuboriladi. Demak, Oʻzbekistondagi doʻkon uchun kassa ilovasi bir vaqtning oʻzida hisob dasturi, fiskal chek yuboruvchi va markirovka tizimiga ulanish nuqtasi hisoblanadi.

Bundan nima kelib chiqadi

Quyidagi qadamlar yordam markazi sahifalaridan chiqarilgan tahririyat xulosasi, rasmiy tavsiya emas.

1. Avval nuqtalar roʻyxatini yozing: har doʻkon yoki kassa joyi uchun ombor, yuridik shaxs va narx turi.
2. Kassirlarni nuqtalarga real ish joyi boʻyicha biriktiring, keraksiz nuqtaga kirish huquqi bermang.
3. Hisobotlarni nuqta darajasida oʻqishni odat qiling: tushum, oʻrtacha chek va kassadagi naqd pul.
4. Oʻzbekiston uchun sozlamalarni faqat Oʻzbekiston sahifasidan oʻqing, Rossiya sahifasidagi maydonlar sizda boʻlmasligi mumkin.