Hisoblash sanasi: aprel ijarasini mart oyida toʻlasangiz

Gipotetik holat. Ijara shartnomasi aprelda boshlanadi, ammo bino egasi pulni oldindan soʻragani uchun birinchi toʻlov mart oxirida qilinadi. Aprel foydasini hisoblaganingizda bu xarajat qaysi oyda koʻrinadi? MoySklad da javob bitta maydonga bogʻliq: sanani oʻzgartirmasangiz, ijara martga tushadi. Natijada mart foydasi sunʼiy kam, aprel foydasi esa sunʼiy yuqori chiqadi.

Hisoblash sanasi nima va u qayerda turadi

Hisoblash sanasi xarajat qaysi davrga tegishli ekanini koʻrsatadi, toʻlov sanasi esa pul chiqqan kunni belgilaydi. Koʻpincha ular mos tushadi, ammo ijara, ish haqi va soliqda toʻlov odatda tegishli davrdan bir necha hafta oldin yoki keyin oʻtadi.

MoySklad bu sanani faqat ikki hujjatga qoʻygan: bank hisobidan chiqqan pulni yozadigan chiquvchi toʻlovga va kassadan chiqqan naqd pulni yozadigan chiqim orderiga. Maydonni Moliya opsiyasi beradi, foyda va zarar hisoboti ham shu opsiya ulangandagina ochiladi, shuning uchun opsiyasiz hisobda bu savolning oʻzi paydo boʻlmaydi.

Boshlangʻich qiymat qoidasi oddiy: maydonda avval hujjat sanasi turadi, hujjat boshqa hujjat asosida yaratilgan boʻlsa esa asos hujjatning sanasi qoʻyiladi, faqat qaytarish bundan mustasno. Keyin sanani xarajat haqiqatda tegishli boʻlgan kunga almashtirish mumkin.

Asos hujjat qoidasi baʼzan chalgʻitadi. Masalan, toʻlov oʻtgan oyning oxirida yozilgan hisob asosida yaratilsa, sana oʻsha oyning oxiriga tushadi va xarajat siz kutgandan boshqa oyda koʻrinadi. Shuning uchun sanani har toʻlovda koʻzdan kechirgan maʼqul.

Maydon hamma moddada chiqmaydi. Jadvalda qaysi modda uchun bor va yoʻq joyda buning sababi nima ekani koʻrsatilgan.

Hisobdan chiqarish ham alohida hujjat: u tovarlar boʻlimida yaratiladi va toʻlov emas, shuning uchun yordam markazi unda hisoblash sanasi maydonini tasvirlamaydi.

Daromadda bunday maydon yoʻq, chunki sotuvning oʻzi sana beradi

Foyda va zarar hisoboti daromadni joʻnatish sanasi boʻyicha oladi, mijoz pulni qachon toʻlagani bu yerda hisobga kirmaydi. Joʻnatish hujjatining oʻz sanasi bor, shuning uchun daromad uchun alohida maydon kerak boʻlmagan.

Xarajatda holat boshqacha. Ijara yoki ish haqi uchun odatda toʻlovdan boshqa hujjat boʻlmaydi, shu sababli sanani toʻlov hujjatining oʻziga qoʻshishga toʻgʻri kelgan. Bu tahririyat mulohazasi, yordam markazi sababni yozmaydi.

Hisobot sanani qanday oladi

Foyda va zarar hisoboti xarajatni hisoblash sanasi boʻyicha yigʻadi. Pul oqimi hisoboti esa bu sanaga qaramaydi, chunki u tanlangan davrda oʻtgan toʻlovlarni oladi va pul chiqqan kunni koʻradi. Shu farq tufayli bitta toʻlov ikki hisobotda ikki xil oyda turishi mumkin, toʻlovlar roʻyxatida esa toʻlov sanasi bilan hisoblash sanasini yonma-yon solishtirib, farqlarni topish mumkin.

Gipotetik hisob, shartli birlikda. Mart va aprelda sotuv bir xil va yalpi foyda 1 500 ga teng. Boshqa operatsion xarajat har oyda 300. Ijara 600, martning 25-sanasida toʻlangan va aprelga tegishli.

Ikki oyning yigʻindisi oʻzgarmadi, ikkala holatda ham 1 800. Oʻzgargani oylar orasidagi taqsimot: toʻgʻrilanmagan hisobotda mart foydasi aprelning yarmicha, toʻgʻrilanganda esa aprelning ikki baravari chiqadi. Pul oqimida 600 martda chiqdi va bu ikki holatda bir xil, chunki pul oqimi hisoboti hisoblash sanasiga qaramaydi.

Bu xato emas, hisobotlarning vazifa farqi. Biri kompaniya nima ishlab topganini koʻrsatadi, ikkinchisi esa pul qachon chiqqanini.

Uch xarajat, uch xil kechikish

Toʻlov va davr orasidagi farq har xarajatda boshqacha shaklda uchraydi. Quyidagi jadval gipotetik, lekin har qator yuqorida tavsiflangan qoidaga tayanadi.

Soliq va yigʻimlar moddasi boshqacha ishlaydi, chunki hisobot uni operatsion xarajatdan tashqarida, alohida qatorda koʻrsatadi. Soliq sanasi notoʻgʻri boʻlsa, operatsion foyda toʻgʻri chiqadi, lekin sof foyda boshqa oyga siljiydi va bu xatoni faqat sof foydaga qarab payqash qiyin.

Ish haqi: hisoblash hujjati va toʻlov alohida

Ish haqi uchun MoySklad da ikkita hujjat bor. Ish haqini hisoblash hujjati davr va xodimlarni belgilaydi, toʻlov esa chiquvchi toʻlov yoki chiqim orderi bilan amalga oshiriladi. Hisoblash hujjati xodimlar bilan oʻzaro hisob-kitob hisobotida koʻrinadi.

Foyda va zarar hisoboti esa xarajat hujjatlari roʻyxatida ish haqini hisoblash hujjatini nomlamaydi, manba sifatida chiquvchi toʻlov, chiqim orderi, hisobdan chiqarish va kassa xarajatini sanaydi. Demak, mart ish haqi martning foydasiga faqat toʻlov hujjatidagi sana orqali tushadi.

Toʻlovni hisoblash hujjatidan yaratsangiz, sana qanday qoʻyilishi sahifalarda aniq yozilmagan. Asos hujjat qoidasi umumiy, shuning uchun birinchi toʻlovda sanani qoʻlda tekshirgan maʼqul.

Standart nima deydi va MoySklad unga qanchalik yaqin

Oʻzbekistondagi 1-son BHMS daromad va xarajatni pul olingan yoki toʻlangan paytda emas, sodir boʻlgan paytda aks ettirishni talab qiladi, pul oqimi haqidagi hisobot esa bu qoidadan tashqarida. Standart usulning foydasini ham aytadi: hisobot faqat oʻtgan toʻlovlarni emas, kelajakda toʻlanadigan majburiyatlarni ham koʻrsatadi.

Standartda yana bir tamoyil bor, yaʼni daromad va xarajatning muvofiqligi. Xarajat shu davrda olingan daromadga asos boʻlgan holda koʻrsatiladi. Bogʻliqlikni aniqlash qiyin boʻlsa, xarajat qandaydir taqsimlash tizimi bilan bir necha davrga boʻlib chiqiladi.

MoySklad birinchi tamoyilni toʻliq beradi, chunki sanani oʻzingiz tanlaysiz. Ikkinchisi, yaʼni bitta xarajatni bir necha davrga boʻlish, yordam markazida tasvirlanmagan: toʻlov hujjatida bitta hisoblash sanasi bor. Bu cheklov nimaga olib kelishini ikkinchi gipotetik hisob koʻrsatadi.

Uch oylik ijara 1 800 mart oxirida toʻlandi va aprel, may, iyunga tegishli. Sana aprelga qoʻyilgan. Har oyda yalpi foyda 1 500 va boshqa xarajat 300.

Yigʻindi oʻzgarmaydi, ammo aprel zararli koʻrinadi, may bilan iyun esa haddan tashqari foydali. Shu oylarga qarab qaror qiladigan rahbar kerakli xodimni yollashni toʻxtatib qoʻyishi yoki aksincha, ortiqcha xarajat qilib yuborishi mumkin.

Tahririyat mulohazasi: bunday toʻlov uchun oldindan hisobchi bilan kelishish kerak. Kechiktirilgan xarajatni alohida jadvalda yuritib, uni oylarga boʻlib hisobotga qoʻshish mumkin, MoySklad hisoboti esa boshqaruv koʻrsatkichi boʻlib qoladi.

Standartning oʻzi ham oʻzgaradi. 1-son BHMS 2027-yil 1-yanvardan kuchini yoʻqotadi va uning oʻrniga 1-son MHMS kuchga kiradi. Yangi matnda hisoblash usuli talabi bu maqolada tekshirilmadi, shuning uchun oʻsha sanadan keyin uni qayta oʻqish kerak.

Qayerda xato qilinadi

Xatolarning koʻpi hujjat kiritishda boshlanadi, chunki hisobot kiritilgan sanani oʻzgartirmasdan yigʻadi.

• Sana oʻzgartirilmaydi, xarajat toʻlov oyiga tushadi.
• Toʻlov boshqa hujjat asosida yaratiladi va asos hujjat sanasi avtomatik qoʻyiladi, yaʼni sana kutilgandan farq qiladi.
• Oddiy xarajat «Tovar xaridi» moddasi bilan kiritiladi: sana maydoni chiqmaydi va xarajat foydaga tushmaydi.
• Kassadan naqd xarajat kassa ilovasidagi chekdan yaratiladi va nuqtada belgilangan moddani oladi, sanasini esa alohida tekshirish kerak.
• Oy yopilgach eski toʻlovning sanasi oʻzgartiriladi, yopilgan oyning foydasi ham oʻzgaradi.

Birinchi va uchinchi xatoni oyni yopishdan oldin ushlab olish mumkin, chunki toʻlovlar roʻyxatida hisoblash sanasi boʻyicha filtr bor.

Sinab koʻrish va oyni yopishdan oldingi tekshiruv

Yangi xodimga qoidani tushuntirishdan oldin uni ikki sinov toʻlovida koʻrsatgan foydali. Bir xil summaga ikkita toʻlov yarating, birining sanasini keyingi oyga qoʻying va foyda hamda zarar hisobotini ikki oy uchun oching. Farq darrov koʻrinadi. Bu tahririyat taklifi, rasmiy sahifalarda bunday mashq yoʻq.

Oyni yopishdan oldin esa quyidagi tartib yordam beradi. U ham rasmiy sahifalardagi imkoniyatlardan yigʻilgan tahririyat taklifi.

1. Toʻlovlar roʻyxatini hisoblash sanasi boʻyicha oy oraligʻiga filtrlang.
2. Kech toʻlanadigan ijara, ish haqi va soliq shu roʻyxatda bor-yoʻqligini tekshiring.
3. Oldingi oyda toʻlangan, lekin shu oyga tegishli toʻlovlarning sanasi toʻgʻrimi, koʻring.
4. Foyda va zarar hisobotini pul oqimi bilan yonma-yon ochib, farqni yozib qoʻying.

Amalda nima qilish mumkin

1. Xarajat boshqa davrga tegishli boʻlsa, toʻlovni saqlashdan oldin hisoblash sanasini almashtiring.
2. Koʻp oylik toʻlov qilishdan oldin uni qaysi davrlarga boʻlishni hisobchi bilan hal qiling.
3. Ijara va ish haqi kabi muntazam xarajatlar uchun sana qoidasini kassir va hisobchiga yozib bering.
4. Hisoblash hujjatidan yaratilgan toʻlovning sanasini birinchi marta qoʻlda tekshiring.
5. 2027-yildan keyin yangi standart matnini hisobot talablari bilan solishtiring.