Foydalanuvchi huquqlari va rollar: kim nimani koʻradi va oʻzgartiradi

Sotuvchiga faqat oʻz mijozlari va oʻz buyurtmalarini koʻrsatish mumkinmi? Mumkin, lekin buning uchun bitta emas, ikki sozlama kerak: obyektning egasi va xodimning huquqi. Ulardan biri qolib ketsa, cheklov umuman ishlamaydi yoki, aksincha, xodim oʻz ishini koʻra olmay qoladi. Maqola shu ikki qatlam qanday ulanishini, rollar nima berishini va xato qayerda yuz berishini yordam markazi hujjatlari hamda xavfsizlik tamoyillari asosida koʻrsatadi.

Har obyektning ikki egasi bor

MoySklad da har bir hujjat, kontragent, tovar va boshqa obyektning ikkita egasi bor: foydalanuvchi va boʻlim. Obyektga kirish uch usulda beriladi, yaʼni butun boʻlimga, boʻlimning ayrim xodimlariga yoki hamma uchun. Hujjatda ega nomini bosib, kartochkada esa alohida «Kirish» boʻlimida sozlanadi.

Boʻlim huquqlarni guruhga bogʻlaydi, shuning uchun xodimni faqat oʻz boʻlimiga tegishli hujjatlar bilan cheklash mumkin. Yangi boʻlim ochish oson: xodim kartochkasida «Boʻlim» maydonidagi qalamcha bosiladi va nom beriladi.

Muhim tartib shu: xodimda aynan qaysi obyektga kirish borligini birinchi navbatda uning individual huquqlari belgilaydi. Egalik ikkinchi qatlam. Soddalashtirib aytsak, huquq «nimani» hal qiladi, egalik esa «kimning nimasini». Bu tahririyat talqini, hujjat buni shunday ifodalamaydi.

Toʻrt tizim roli

Xodimning imkoniyati avval tizim roliga bogʻliq, rollar esa toʻrtta.

Hisob egasi roli roʻyxatdan oʻtishda beriladi va uni boshqa xodimga topshirish mumkin: eski ega administrator boʻlib qoladi, tasdiq xati esa pochtaga yuboriladi.

Foydalanuvchi roli koʻp savol tugʻdiradi, chunki u hamma hujjat va maʼlumotnomani koʻradi. Huquqlarni nozik sozlash yuqoriroq toifadagi obunalarda mavjud, toifa nomi bu yerda yozilmaydi. Demak, sozlash imkoni bermaydigan hisobda har bir oddiy xodim butun savdo va xarid hujjatini koʻra oladi. Bu tahririyat xulosasi, rol taʼrifidan toʻgʻridan-toʻgʻri chiqadi.

Individual huquqlar: nimani sozlash mumkin

Har xodim uchun alohida ruxsat va taqiq belgilanadi. Butun boʻlimni, masalan Xaridlarni, yashirish mumkin, alohida hujjat turini, masalan hamma Qabullarni, yashirish ham mumkin, tahrirlash, chop etish va oʻchirish esa alohida boshqariladi.

Hujjatdagi birinchi misol aynan bizning savolga javob beradi: xodim faqat oʻz mijozlarini koʻrsin va tahrirlasin. Buning uchun ikki qadam kerak.

1. Mijoz kartochkasida egani shu xodimga almashtiring.
2. Xodim huquqlarida CRM boʻlimidagi kontragentlar uchun «Koʻrish» ustunini «Faqat oʻzining» ga qoʻying, tahrirlash huquqi oʻzi mos ravishda oʻzgaradi.

Bitta qadam yetmaydi. Ega almashtirilmasa, xodim mijozni koʻrmaydi, huquq berilmasa esa ega almashtirilgan boʻlsa ham cheklov ishlamaydi. Ikki qadam hujjatda shuning uchun alohida berilgan, bu tahririyat xulosasi.

Quyidagi jadval yordam markazidagi toʻrt misolni bitta «Sotuvchi» roliga yigʻadi, hujjat shunday rolni misol sifatida tilga oladi, har bir qator esa alohida sozlamaga mos keladi.

Natija hisobotlarda ham sezilarli. Joʻnatmalarga kirish cheklangani uchun foyda hisobotida xodim faqat oʻz joʻnatmalarini koʻradi, tannarx esa hujjatlar va hisobotlarda huquq orqali yashiriladi. Demak, bir hisobot rahbarga bitta, sotuvchiga boshqa yigʻindi koʻrsatadi. Bu xato emas, huquqning tabiiy oqibati.

Rol: sozlamalar toʻplamini saqlash

Bir xil sozlamani har xodimga qayta kiritish oʻrniga uni rol sifatida saqlash mumkin. Huquqlar oynasida «Individual sozlamalar» tugmasi orqali yangi rol qoʻshiladi, nom beriladi va kerakli belgilar qoʻyiladi, saqlanishi bilan esa sozlamalar shu roldagi hamma xodimga darhol qoʻllanadi.

Bu qulay, lekin xavfi ham bor: bitta belgi oʻzgarsa, oʻnlab xodimning kirishi bir zumda oʻzgaradi. Tahririyat xulosasi: yangi rolni avval bitta sinov xodimida tekshirib, keyin boshqalarga berish kerak.

Rollarni vazifaga qarab qurish uchun oddiy matritsa yordam beradi. Quyidagi jadval gipotetik, kichik savdo kompaniyasi uchun tahririyat taklifi sifatida tuzilgan va ustunlari yordam markazida tasvirlangan huquq turlariga mos keladi.

Jadvaldagi qatorlar hujjat misollariga tayanadi. Faqat omborchi qatori, yaʼni qabulni yaratib, oʻchira olmaslik, yordam markazida alohida misol sifatida yoʻq, u umumiy qoidaga asoslanadi: tahrirlash, chop etish va oʻchirish huquqlari alohida belgilanadi.

Kassir: rol va savdo nuqtasi sozlamasi

Kassir uchun alohida rol bor, «Faqat savdo nuqtalariga kirish»: u kassada ishlaydi, asosiy interfeysga kirmaydi. Ammo kassadagi xavf rol bilan tugamaydi, chunki kassir pul bilan ishlaydi. Yordam markazi ikki keng tarqalgan buzilishni nomlaydi.

• Chekdan tovarni oʻchirish: xaridor naqd toʻlab, chekni kutmay ketsa, kassir tovarning bir qismini oʻchirib, kamroq summa kiritishi mumkin.
• Soxta qaytarish: xaridor toʻlab ketgach, kassir qaytarish rasmiylashtirib, pulni olib qoladi.

Birinchisiga qarshi savdo nuqtasi sozlamasida chekdan tovar oʻchirishni taqiqlash mumkin: kassir faqat chekni toʻliq tozalaydi, bunday harakatlar esa alohida hisobotda qoladi. Chegirmalar sukut boʻyicha ruxsat etilgan, uni nuqta darajasida yopish mumkin, qaytarishlarning sababini esa tanlab tekshirish va izoh talab qilish tavsiya etiladi. Demak, huquq va nazorat ikki alohida vosita: rol kim nimaga kirishini hal qiladi, nuqta sozlamasi va hisobotlar esa kirishi bor odam nima qilganini koʻrsatadi.

Kirishni boshqarish: ruxsat, parol, IP va qoʻllab-quvvatlash

Yangi xodim ochilganda familiya, kirish logini, tiklash uchun elektron pochta va boʻlim majburiy, ism, telefon, lavozim, oklad va soliq raqami esa ixtiyoriy. Login hisob nomi bilan birga shakllanadi, oklad kiritilsa u maosh hisoblashda avtomatik hisobga olinadi.

Xodim kartochkasida «Tizimga kirishga ruxsat» belgisi bor: uni olib tashlash kirishni yopadi, alohida tugma esa parolni tiklaydi. Ketgan xodimni arxivga olish mumkin, maʼlumoti yashirinadi, lekin tizimda saqlanib qoladi. IP manzillar roʻyxatini ham berish mumkin, ammo notoʻgʻri sozlansa xodim MoySklad ga ham, Kassaga ham kira olmaydi. MoySklad xodimlarining hisobingizga kirishi odatda yopiq va uni faqat administrator ochadi.

Huquq boshqa mexanizmlarga qanday tegadi

Huquqlar boshqa sozlamalar bilan bogʻliq, shuning uchun ularni alohida oʻylab boʻlmaydi.

Umumiy audit hisob ochilgandan beri hamma voqeani, yaʼni hujjatning yaratilishi, oʻzgarishi va oʻchirilishini, tizimga kirish va chiqishni, eksport va importni saqlaydi, uni oʻchirib boʻlmaydi. Shuning uchun xato qilgan xodimni topishdan oldin auditga kirish huquqi kimda ekanini bilish kerak.

Nima uchun aynan shunday tuzilgan

Xavfsizlik amaliyoti ikki tamoyilga tayanadi. Birinchisi eng kam huquq: NIST lugʻatiga koʻra foydalanuvchi topshirilgan vazifani bajarishga zarur boʻlgan minimal imkoniyat bilan cheklanadi. Ikkinchisi vazifalarni ajratish: NIST SP 800-192 taʼrifiga koʻra hech bir foydalanuvchiga tizimni yolgʻiz suiisteʼmol qila oladigan huquq berilmaydi. MoySklad sahifasi bu tamoyillarni nomlamaydi, lekin rol va egalik tuzilmasi shularga mos keladi, bu tahririyat talqini.

Gipotetik misol: bir xodim ham qabul hujjatini yozsa, ham hisobdan chiqarsa, kamomadni yashirish imkoni tugʻiladi, shuning uchun bu ikki amalni ikki rolga boʻlish xavfni kamaytiradi. Rollar xodimning vazifasiga moslab qurilsa, har kim faqat oʻz ishi uchun zarur narsani koʻradi.

Mijoz ismi va telefoni shaxsga doir maʼlumot boʻlishi mumkin. «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi 2019-yil 2-iyuldagi qonunning 27-moddasi egasi va operatorga huquqiy, tashkiliy va texnik himoya choralarini koʻrishni yuklaydi, 28-modda esa maʼlumotni egasining roziligisiz oshkor qilishni taqiqlaydi. Huquqni cheklash shunday tashkiliy-texnik chora boʻla oladi, ammo qonun talabini toʻliq yopish-yopmasligini huquqshunos aniqlaydi. Bu tahririyat xulosasi, huquqiy maslahat emas.

Yordam sahifasi jim qolgan savollar

Sahifada kirish boʻlim, hujjat turi va amal darajasida tasvirlangan, alohida maydonni yoki alohida omborni yashirish haqida esa gap yoʻq. Yangi hujjat egasi avtomatik kim boʻlishi ham yozilmagan, xodim kartochkasidagi oklad va soliq raqamini kim koʻrishi ham. Bu savollar hisobingiz uchun muhim boʻlsa, javobni sinov xodimi bilan olish kerak.

Qayerda xato qilinadi

• Hamma xodimga administrator roli beriladi va hamma narsa ochiq qoladi.
• «Faqat oʻzining» qoʻyiladi, lekin mijozlarning egasi almashtirilmaydi va xodim hech narsa koʻrmaydi.
• Egasi almashtiriladi, ammo huquq berilmaydi va cheklov ishlamaydi.
• Ketgan xodim arxivga olinmaydi va uning tizimga kirish ruxsati ochiq qoladi.
• IP roʻyxati notoʻgʻri kiritilib, xodim MoySklad ga va Kassaga kira olmaydi.
• Rolning bitta belgisi oʻzgartiriladi va bir zumda shu roldagi hamma xodimga taʼsir qiladi.

Amalda nima qilish mumkin

1. Xodimlarni vazifa boʻyicha guruhlang: sotuv, ombor, buxgalteriya, rahbar.
2. Har guruh uchun alohida boʻlim va alohida rol yarating, administrator rolini kam xodimga bering.
3. Mijoz va hujjatlar egasini xodimga biriktiring, soʻng «Faqat oʻzining» huquqini yoqing.
4. Tannarx va xarid bahosini koʻrish huquqini faqat kerakli xodimda qoldiring.
5. Ketgan xodimni arxivga oling, qoʻllab-quvvatlash kirishini esa ish tugagach yoping.