Raqamli Oʻzbekiston-2030 Prezident farmoni bilan 2020-yilda tasdiqlangan va 2026 yilda yangilangan davlat strategiyasi. Uning raqamli maqsadlari asosan internet, davlat xizmatlari va IT sohasiga tegishli, korxonaga esa bilvosita taʼsir qiladi. Strategiya ikki yillik dasturlar orqali amalga oshiriladi. Tahririyat fikricha, biznes uchun amaliy hujjat strategiyaning oʻzi emas, balki joriy dastur va davlat tizimlarining qoidalari.
2020-yil 5-oktabrda Prezident «Raqamli Oʻzbekiston-2030» strategiyasini tasdiqlovchi farmonni imzoladi. Lex.uz da hujjat 6079-son bilan koʻrsatilgan va 6-oktabrdan kuchga kirgan. Farmon bekor qilinmagan, aksincha bir necha marta oʻzgartirilgan va oxirgi marta 2026-yil 24-iyuldagi PF-141-son farmon bilan yangilangan. Biznes uchun asosiy savol shunday: hujjat korxona tizimlariga qanday taʼsir qiladi va uning qaysi qismi hali amalda?
Lex.uz sahifasi hujjatga 2020-yil 31-oktabrdan 2025-yil 1-martgacha bir necha oʻzgartirish kiritilganini qayd etadi. 2026-yilda esa 12-mart va 24-iyuldagi farmonlar yana tahrir kiritgan. Demak, 2020 yilgi matnni oʻqigan kishi bugungi holatni toʻliq bilmaydi: tahrir tarixi hujjatning bir qismi.
Hujjat tuzilishi: strategiya va 26 ilova
Farmonning asosiy qismi strategiyani 1-ilova sifatida tasdiqlaydi. Qolgan ilovalar uni amalga oshirish vositalari. Preambulada davlat boshqaruvi, taʼlim, sogʻliqni saqlash va qishloq xoʻjaligi asosiy yoʻnalish sifatida nomlangan, «Raqamli Toshkent» dasturi ham alohida tilga olingan. Ilovalar quyidagicha taqsimlangan.
- 2–14-ilovalar: hududlarning raqamli transformatsiya dasturlari.
- 15–21-ilovalar: tarmoqlarning raqamli transformatsiya dasturlari.
- 22-ilova: muvofiqlashtirish komissiyasi tarkibi.
- 24-ilova: 2020–2022 yillar yoʻl xaritasi.
- 25-ilova: elektron davlat xizmatlarini takomillashtirish dasturi.
- 26-ilova: davlat boji, yigʻim va jarimalarni toʻlash tartibini yaxshilash rejasi.
29 ta namunaviy tuman va shahar uchun alohida yoʻl xaritalari ham bor. Matbuot xabariga koʻra, strategiyada 220 dan ortiq ustuvor loyiha bor va ish ikki yoʻnalishda boradi: hududlarning va tarmoqlarning raqamli transformatsiyasi.
Farmonning 9-bandi muhim joyni belgilaydi: 2023-yildan strategiya Vazirlar Mahkamasi alohida tasdiqlaydigan ikki yillik dasturlar asosida amalga oshiriladi. Strategiyaning yoʻnalishi uzoq vaqt oʻzgarmaydi, amaliy vazifalar esa har ikki yilda yangilanadi. Shuning uchun biznes uchun foydali hujjat koʻpincha strategiyaning oʻzi emas, joriy dastur boʻladi.
Bu hujjatni 2023-yil 11-sentabrda tasdiqlangan umumiy «Oʻzbekiston — 2030» strategiyasi bilan adashtirmaslik kerak. U boshqa farmon va uning koʻrilgan matnida raqamli sohaga oid son maqsadlari yoʻq, ularni strategiya ilovasi beradi.
2020–2022 maqsadlari: raqamlar va muddatlar
Farmon birinchi uch yil uchun oʻlchanadigan maqsadlar qoʻydi. Quyidagi jadval ularning asosiylarini beradi.
| Maqsad | Raqam | Muddat |
|---|---|---|
| Aholi punktlarining internetga ulanish darajasi | 78 foizdan 95 foizgacha | 2020–2022 |
| Keng polosali ulanish portlari | 2,5 milliongacha | 2020–2022 |
| Optik tolali aloqa liniyalari | 20 ming kilometr | 2020–2022 |
| Hududlarda axborot tizimlari va elektron xizmatlar | 400 dan ortiq | 2020–2022 |
| Real sektor korxonalarida avtomatlashtirish tizimlari va dasturlari | 280 dan ortiq | 2020–2022 |
| Dasturlash asoslariga oʻqitilganlar | 587 ming kishi | 2020–2022 |
| Investitsiya loyihalari mablagʻining raqamli qismi | Kamida 5 foiz | 2020-yil 1-noyabrdan |
Bu maqsadlarning bajarilishi bu maqolada tekshirilmagan. Raqamlar faqat hujjatda nima va qachongacha rejalashtirilganini koʻrsatadi.
Biznesga yaqin bandlar
Farmonda korxonaga toʻgʻridan-toʻgʻri majburiyat yoʻq, lekin biznes muhitiga tegadigan bir necha band bor. Jadvalning uchinchi ustuni tahririyat xulosasi, ikkinchisi esa farmon matni.
| Band | Farmonda | Korxona uchun maʼnosi |
|---|---|---|
| Real sektor avtomatlashtirish | 280 dan ortiq axborot tizimi va dasturiy mahsulotni joriy etish | Davlat darajasidagi maqsad, korxonaga majburiyat emas |
| Mahalliy dasturlar platformasi | Mahalliy dasturiy mahsulot va IT-xizmatlarning ochiq elektron platformasi, 2021-yil 1-yanvardan | Mahalliy yetkazib beruvchini topish manbai |
| IT-park maqomi | Muayyan yuridik shaxslar uchun IT-park rezidenti maqomi, 2020-yil 1-noyabrdan | Faqat talabga javob beradigan kompaniyalar uchun |
| Davlat bilan hisob-kitob | Barcha davlat yigʻim va toʻlovlarini onlayn toʻlash, 2021-yil 1-avgustdan | Davlatga toʻlovlar jarayoni raqamli kanalga oʻtadi |
| Qogʻozsiz ish yuritish | Vazirliklar maʼmuriy jarayonlarini raqamlashtirish, 2022-yil 1-yanvargacha | Davlat organlari bilan elektron aloqa kengayadi |
Yana bir band diqqatga loyiq: investitsiya loyihalari mablagʻining kamida 5 foizi raqamli komponentga ajratiladi va bu qoida xalqaro moliya institutlari hamda donorlar mablagʻini ham qamraydi. Gipotetik hisob uchun faraz qilaylik, loyiha 200 birlik mablagʻga ega. U holda raqamli qism kamida 10 birlik boʻlishi kerak, chunki 200 ning 5 foizi 10 ga teng. Bandning aniq qoʻllanish doirasi farmon matnidan yetarli darajada ravshan emas, shuning uchun uni xususiy loyihalarga tatbiq etish mumkin deb oʻylamaslik kerak.
Yoʻl xaritasi: sanalar allaqachon oʻtgan
Farmonning 8-bandi 2020–2022 yillar yoʻl xaritasini tasdiqlaydi. Jadvalda undagi ayrim sanalar berilgan va ularning hammasi bugun oʻtib boʻlgan, shuning uchun jadval maqsadni emas, tarixiy rejani koʻrsatadi.
| Yoʻnalish | Reja | Sana |
|---|---|---|
| Elektron hukumat | ID-karta egalarining shaxsiy kabinetlari, sinov tartibida | 2021-yil 1-yanvardan |
| Elektron hukumat | Ochiq maʼlumotlar portali | 2021-yil 1-iyuldan |
| Elektron hukumat | Barcha yigʻimlarni onlayn toʻlash | 2021-yil 1-avgustdan |
| Raqamli sanoat | Tijorat banklarini toʻliq raqamli transformatsiya qilish | 2022-yil 1-yanvargacha |
| Raqamli taʼlim | Xalqaro IT sertifikatlari xarajatining 50 foizini qoplash | 2021-yil 1-yanvardan |
| Raqamli taʼlim | Har tumanda oʻquv markazi | 2021-yil 1-sentabrgacha |
| Raqamli taʼlim | 200 dan ortiq ixtisoslashgan IT-maktab | 2023-yil oxirigacha |
Bu sanalar korxona uchun ikki sababdan foydali. Birinchidan, ular davlat tizimlari qaysi tartibda paydo boʻlganini koʻrsatadi: avval shaxsiy kabinet, keyin ochiq maʼlumot, undan keyin toʻlov. Ikkinchidan, ular hujjatdagi maqsadlarning haqiqiy muddati qisqa ekanini eslatadi. Strategiyaning nomida 2030 yil turadi, lekin birinchi yoʻl xaritasi uch yillik edi.
Natijani oʻlchash: BMT elektron hukumat indeksi
Farmonning joriy tahrirdagi 3-bandi Oʻzbekistonni 2030 yilgacha BMT elektron hukumat rivojlanishi indeksida dunyoning dastlabki 30 davlati qatoriga kiritishni maqsad qiladi. BMT iqtisodiy va ijtimoiy masalalar departamenti indeksni har ikki yilda hisoblaydi. Mamlakat sahifasida Oʻzbekiston uchun uchta soʻnggi natija koʻrsatilgan.
| Yil | Oʻrin | Umumiy indeks | Onlayn xizmatlar | Aloqa infratuzilmasi | Inson kapitali |
|---|---|---|---|---|---|
| 2020 | 87 | 0,6665 | 0,7824 | 0,4736 | 0,7434 |
| 2022 | 69 | 0,7265 | 0,7440 | 0,6575 | 0,7778 |
| 2024 | 63 | 0,7999 | 0,7648 | 0,8769 | 0,7580 |
Jadvalda qiziq manzara koʻrinadi. 2020–2024 yillarda aloqa infratuzilmasi indeksi 0,47 dan 0,88 gacha oshdi, onlayn xizmatlar indeksi esa 0,78 dan 0,76 ga tushdi, inson kapitali deyarli oʻzgarmadi. Demak, umumiy oʻsishning asosiy manbai aloqa tarmogʻi boʻldi, davlat xizmatlarining onlayn sifati esa shu davrda deyarli joyida turdi. Bu tahririyat oʻqishi va u faqat shu uch raqamga tayanadi. Sababini jadval tushuntirmaydi.
Vazir Sh. Shermatov 2024 yilgi natijani strategiyada 2025 yilga qoʻyilgan 0,75 indeks maqsadidan yuqori deb baholagan. Endi maqsad oʻrinlarga oʻtadi. Gipotetik hisob: 63-oʻrindan 30-oʻringa chiqish uchun 33 oʻrin kerak. 2030 yilgacha uchta hisobot bor deb olsak, bu har hisobotda oʻrtacha 11 oʻrin yaxshilanishni bildiradi. Oldingi ikki hisobotda esa 18 va 6 oʻrin yaxshilangan: 87 dan 69 ga, keyin 63 ga. Oʻrin boshqa mamlakatlarning natijasiga ham bogʻliq, shuning uchun bu bashorat emas, vazifa hajmining baholanishi.
2026 yilgi yangilanish boshqa maqsadlarni ham qoʻshdi: optik va keng polosali qamrovni 99 foizga, mobil qurilmada ochiladigan elektron xizmatlar ulushini 90 foizga yetkazish.
Davlat tomonida kim javob beradi
Farmon javobgarlikni aniq tuzilma orqali taqsimlaydi. Yetakchi organ — Raqamli texnologiyalar vazirligi, u Muvofiqlashtirish komissiyasi kotibiyati vazifasini ham bajaradi. Har vazirlik, idora va hokimiyatda raqamlashtirish boʻyicha oʻrinbosar tayinlanadi, bu lavozim 2020-yil 1-noyabrdan joriy etilgan. Davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq korxonalarda ham raqamlashtirish rahbarlariga koʻrsatkichga bogʻlangan 30 foizlik qoʻshimcha toʻlov belgilangan. Hududiy ishchi guruhlar jarayonni har 10 kunda koʻrib chiqadi, oʻrinbosarlar esa oyiga bir marta hisobot beradi.
Bu tuzilma davlat bilan ishlaydigan korxonaga amaliy maʼlumot beradi: hamkor davlat tashkilotida raqamlashtirish uchun alohida masʼul shaxs bor. Tizimlarni ulash yoki hujjat almashish kerak boʻlsa, savol shu lavozim egasiga qaratiladi. Bu tahririyat xulosasi, farmon korxonaga bunday maslahat bermaydi.
Strategiya korxona tizimlariga qanday tegadi
Strategiya korxonaga toʻgʻridan-toʻgʻri vazifa qoʻymaydi, lekin uning izidagi davlat tizimlari qoʻyadi. Ularning koʻpi strategiyadan oldin yoki mustaqil qabul qilingan hujjatlarga tayanadi. Masalan, onlayn kassa tartibi 2019-yil 23-noyabrdagi 943-son qaror bilan, Yagona milliy mehnat tizimi 2019-yil 5-dekabrdagi 971-son qaror bilan belgilangan. Mahsulotlar katalogini yuritish tartibi 2025-yil 28-apreldagi 263-son qarorda, elektron imzo qoidalari esa 2022 yilgi qonunda berilgan. Ularni strategiyaning natijasi deb boʻlmaydi, lekin ular bir yoʻnalishda harakat qiladi: korxona maʼlumoti davlat tizimiga real vaqtda yoki muddatli tarzda tushadi.
| Davlat tizimi | Asosiy hujjat | Korxona tizimidan nima talab etiladi |
|---|---|---|
| Onlayn kassa va virtual kassa | 943-son qaror | Chek maʼlumoti soliq tizimiga yetadi, kassa davlat reyestrida turadi |
| Yagona milliy mehnat tizimi | 971-son qaror | Mehnat shartnomalari tizimda roʻyxatdan oʻtadi va ERI bilan tasdiqlanadi |
| Mahsulotlar milliy katalogi | 263-son qaror | Hisob-faktura va chekdagi tovar kodi katalogdan olinadi |
| Elektron raqamli imzo | OʻRQ-793-son qonun | Imzo uch shartga javob bersa, qogʻoz imzoga teng boʻladi |
Tahririyat xulosasi: bunday xaritani korxonaning oʻzi tuzgani foydali. Qaysi davlat tizimlari bilan ishlaymiz, har biri uchun kim javob beradi va qaysi hujjat qoidani belgilaydi, shu uch savol hisob tizimini rejalashtirishda birinchi navbatda javob talab qiladi.
Amalda nima qilish mumkin
- Korxona bogʻlangan davlat tizimlari roʻyxatini tuzing: soliq, kassa, mehnat, imzo va boshqalar.
- Har tizim uchun masʼul xodimni va qoidani belgilovchi hujjatni yozib qoʻying.
- 2020–2022 yillardagi maqsadlarga emas, amaldagi qoidalarga va joriy ikki yillik dasturga tayaning.
- Hujjatning lex.uz dagi tahrir sanasini yiliga kamida bir marta tekshiring, chunki farmon 2026 yilda ham oʻzgargan.
- Rejangizdagi dasturiy yechimlarni mahalliy dasturlar platformasi va IT-xizmatlar roʻyxati bilan solishtiring.
Strategiya yoʻnalishni koʻrsatadi, kundalik talablar esa alohida hujjatlarda yoziladi. Biznes ikkalasini ham bilishi kerak, lekin ish tartibini ikkinchisiga qarab quradi.
Strategiya korxonaga toʻgʻridan-toʻgʻri vazifa qoʻymaydi, lekin davlat tizimlari unga yaqinlashtiradi. Biznes uchun foydali ish — oʻzi bogʻlangan davlat tizimlarining roʻyxatini va har birining masʼulini yozib qoʻyish. 2020–2022 yillardagi maqsadlar eskirgan, amaldagi qoidalarni esa lex.uz dan tekshirish kerak.
Asosiy atamalar
- Strategiya
- Davlatning uzoq muddatli maqsadlari va ularga erishish yoʻnalishlari yozilgan hujjat. Bu hujjat Prezident farmoni bilan tasdiqlangan.
- Farmon
- Prezidentning rasmiy hujjati. Strategiyani tasdiqlash va uni amalga oshirish choralari shu farmonda berilgan.
- Ilova
- Farmonga biriktirilgan alohida jadval yoki reja. Bu farmonda 26 ta ilova bor.
- Yoʻl xaritasi
- Vazifalar va ularning muddatlari yozilgan reja. Farmondagi yoʻl xaritasi 2020–2022 yillarni qamrab oladi.
- Elektron hukumat
- Davlat xizmatlarining internet orqali koʻrsatilishi. Fuqaro va korxona ariza, toʻlov va hujjatni onlayn bajaradi.
- Elektron hukumat rivojlanishi indeksi
- BMT har ikki yilda hisoblaydigan baho. U mamlakatlarning davlat xizmatlarini raqamlashtirish darajasini solishtiradi.
- Raqamli transformatsiya
- Ish jarayonlarini qogʻozdan va qoʻl mehnatidan dasturiy tizimlarga oʻtkazish. U tashkilotning ishlash usulini oʻzgartiradi.
- Real sektor
- Mahsulot ishlab chiqaradigan va xizmat koʻrsatadigan korxonalar. Moliya va davlat sektori bunga kirmaydi.
- IT-park rezidenti
- IT-parkda roʻyxatdan oʻtgan va maxsus maqom olgan kompaniya. Bunday maqom ayrim yengilliklar bilan bogʻliq.
- Muvofiqlashtirish komissiyasi
- Strategiyaning bajarilishini kuzatadigan va vazifalarni uygʻunlashtiradigan hayʼat. Uning tarkibi farmon ilovasida berilgan.
Manbalar
Maqola quyidagi manbalarga tayanadi:
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son farmoni: «Raqamli Oʻzbekiston-2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida (2026-yilgacha kiritilgan oʻzgartirishlar bilan; rus tilidagi norasmiy tarjima sahifasi). lex.uz; 1, 3, 4, 7–10, 13-bandlar va ilovalar roʻyxati. https://lex.uz/uz/docs/5031048 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Raqamli texnologiyalar vazirligi. Prezident farmoni bilan «Raqamli Oʻzbekiston-2030» strategiyasi yangilandi (rus tilida), 2026-yil 27-iyul. gov.uz; PF-141-son farmon, 2026-yil 24-iyul. https://gov.uz/ru/digital/news/view/198089 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- BMT Iqtisodiy va ijtimoiy masalalar departamenti. UN E-Government Knowledgebase: Uzbekistan, E-Government Development Index 2020, 2022, 2024. publicadministration.un.org. https://publicadministration.un.org/egovkb/en-us/Data/Country-Information/id/186-Uzbekistan (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- UzDaily. Uzbekistan ranks 63rd in e-government index, 2024-yil 18-sentabr. Ikkilamchi manba (vazir bayonoti). https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-ranks-63rd-in-e-government-index/ (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 23-noyabrdagi 943-son qarori: Onlayn nazorat-kassa mashinalari va virtual kassa tizimi qoʻllanilishini taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida. lex.uz. https://lex.uz/ru/acts/-4603329 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 5-dekabrdagi 971-son qarori: «Yagona milliy mehnat tizimi» idoralararo dasturiy-apparat kompleksi joriy qilinishi haqida. lex.uz. https://www.lex.uz/docs/-4630020 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 28-apreldagi 263-son qarori: Mahsulotlar yagona elektron milliy katalogini yuritish va undan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom. lex.uz. https://lex.uz/docs/7500847 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasining «Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida»gi Qonuni, 2022-yil 12-oktabr, OʻRQ-793-son. lex.uz; 4-modda. https://lex.uz/docs/-6234904 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Spot.uz. Digital Uzbekistan-2030: strategiya haqida (rus tilida), 2020-yil 7-oktabr. Ikkilamchi manba. https://www.spot.uz/ru/2020/10/07/digitaluzb/ (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Oʻzbekiston — 2030» strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisidagi farmoni, 2023-yil 11-sentabr (gov.uz nashri, 12-sentabr). Farmon matni; strategiyaning 1-ilovasi sahifada yoʻq. https://gov.uz/oz/news/view/2502 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)