Landed costs: transport va bojxona xarajatlarini tannarxga qoʻshish

Gipotetik holat. Import qilingan tovarning xarid hisob-fakturasida 3000 birlik yozilgan. Bir hafta oʻtib yuk tashish uchun 600 birlikli alohida hisob-faktura keladi. Tovarning haqiqiy qiymati qancha: 3000 mi yoki 3600 mi? Agar yuk xarajati tovar qiymatiga qoʻshilmasa, ombor hisobida tovar arzon, foyda esa koʻp koʻrinadi. Landed cost, yaʼni qoʻshimcha xarajatni tannarxga qoʻshish, shu xatoni oldini oladi.

Nima landed cost boʻladi

Odoo hujjati landed cost deb tovarni olib kelish bilan bogʻliq qoʻshimcha xarajatlarni ataydi: yuk tashish, sugʻurta, bojxona toʻlovlari, soliqlar va boshqa yigʻimlar. Maqsad shu xarajatlarni tovar qiymatiga kiritish, shunda tovarning ombordagi qiymati uni ombor eshigigacha yetkazish xarajatini ham aks ettiradi.

Operatsiyalar hujjati buni aniq ifodalaydi: qabuldagi yuk va bojxona kabi qoʻshimcha xarajatlar tovar miqdorini oʻzgartirmaydi, lekin allaqachon qabul qilingan tovarning qiymatini oshiradi. Demak xarajat tovar kelib boʻlgandan keyin, alohida hisob-faktura bilan ham tannarxga kirishi mumkin.

Yoqish va tayyorlash

Birinchi qadam “Inventory” sozlamalarining “Valuation” boʻlimidagi “Landed Costs” belgisini yoqish. Shundan keyin “Default Journal” maydoni paydo boʻladi: landed cost yozuvlari shu jurnalga tushadi.

Ikkinchi qadam xarajat uchun alohida mahsulot yaratish. Hujjat buni takrorlanadigan xarajatlar uchun tavsiya qiladi, masalan “Xalqaro yuk tashish”. Bunday mahsulotning turi “Service” boʻlishi shart. Uning xarid boʻlimida “Is a Landed Cost” belgisi qoʻyiladi va “Default Split Method” tanlanadi.

Muhim shart bor: asl xarid buyurtmasidagi mahsulotlar toifasining baholash usuli oʻrtacha qiymat yoki FIFO boʻlishi kerak. Kod izohi bu shartni aniqlashtiradi: landed cost hamma mahsulotga qoʻllanishi mumkin, lekin hisoblangan qiymati faqat oʻrtacha yoki FIFO usuldagi mahsulotlarga taʼsir qiladi.

Shartning sababi baholash usulida. Oʻrtacha usulda birlik qiymati barcha kirimlarning oʻrtachasi boʻlib, har yangi qabuldan keyin qayta hisoblanadi. FIFO da har kirim oʻz qiymatini saqlaydi va chiqim avval kirgan partiyadan olinadi. Ikkala usul ham qiymatni kirimlarga bogʻlab yuritadi, shuning uchun keyin kelgan xarajatni aynan shu kirimga qoʻshish mumkin. Standart qiymatda esa birlik qiymati qoʻlda belgilanadi va hech bir harakat uni oʻzgartirmaydi.

Qaysi xarajat landed cost boʻlishini hisob siyosati hal qiladi, hujjat esa faqat namunaviy roʻyxatni beradi. Tahririyat mulohazasi sifatida uch savol yetarli. Xarajat aynan shu tovarni olib kelish bilan bogʻliqmi? Uni qabullarga ajratish mumkinmi? Hisob-faktura qabuldan keyin kelishi mumkinmi? Uchala savolga ham ha desangiz, bu landed cost uchun nomzod. Umumiy ofis xarajati odatda bu roʻyxatdan tashqarida qoladi, yakuniy qarorni esa buxgalter chiqaradi.

Qadam-baqadam: hisob-fakturadan yozuvgacha

Jarayon besh qadamdan iborat va hujjatda shu tartibda tasvirlangan:

1. Xarid buyurtmasi tasdiqlanadi va tovar qabul qilinib, qabul tasdiqlanadi.
2. Xarid buyurtmasidan hisob-faktura yaratiladi yoki yuklanadi va unga landed cost mahsuloti qator sifatida qoʻshiladi.
3. Qatorning “Landed Costs” ustunidagi belgi qoʻyiladi. Shunda hisob-faktura tepasida “Create Landed Costs” tugmasi paydo boʻladi.
4. Landed cost shaklida “Transfers” maydonidan xarajat tegishli boʻlgan qabul tanlanadi, soʻng “Compute” bosiladi.
5. “Valuation Adjustments” yorligʻi tekshirilib, “Validate” bosiladi va yozuv jurnalga oʻtadi.

Shu yorliqda uchta ustun bor: “Original Value” asl xarid qiymatini, “Additional Landed Cost” qoʻshimcha xarajatni, “New Value” esa ikkisining yigʻindisini koʻrsatadi. Faqat tasdiqlangan qabullarni tanlash mumkin. Landed cost hisob-fakturasiz ham yaratiladi: “Inventory, Operations, Landed Costs” sahifasidan yangi yozuv ochilib, xarajat qoʻlda kiritiladi.

Tasdiqlashdan oldin Odoo ikki narsani tekshiradi. Agar hisoblash bajarilmagan boʻlsa, oʻzi hisoblaydi. Xarajat summasi va taqsimlash qatorlari yigʻindisi mos kelmasa, tasdiqlashni toʻxtatib, qayta hisoblashni soʻraydi. Kodda bitta landed cost yozuvi bir nechta transferga ham bogʻlana oladi, shuning uchun bir konteynerdan kelgan bir necha qabulga xarajatni bir yoʻla qoʻyish mumkin.

Bitta landed cost yozuvida bir nechta xarajat qatori boʻlishi mumkin, masalan yuk, sugʻurta va bojxona, va kodda har qator oʻz taqsimlash usuli bilan hisoblanadi. Demak yukni ogʻirlik boʻyicha, sugʻurtani qiymat boʻyicha boʻlish uchun alohida yozuv ochish shart emas.

Taqsimlash usullari: bir xarajat, bir necha natija

Qabulda bir nechta mahsulot boʻlsa, bitta xarajatni ular oʻrtasida boʻlish kerak. Odoo beshta usul beradi.

• “Equal”: xarajat mahsulotlar oʻrtasida teng boʻlinadi, miqdori ahamiyatsiz.
• “By Quantity”: xarajat har birlikka teng boʻlinadi.
• “By Current Cost”: qimmatroq mahsulot koʻproq ulush oladi.
• “By Weight”: ulush mahsulot ogʻirligiga qarab belgilanadi.
• “By Volume”: ulush mahsulot hajmiga qarab belgilanadi.

Usul tanlovi tannarxga taʼsir qiladi. Gipotetik hisob: qabulda A mahsulotidan 100 dona, har biri 10 birlikdan, jami 200 kg. B mahsulotidan 50 dona, har biri 40 birlikdan, jami 50 kg. Yuk xarajati 600 birlik. Natija usulga qarab oʻzgaradi.

A ning bir dona qiymati 12 dan 14,8 gacha oʻzgaradi, B niki esa 42,4 dan 48 gacha. Yozuvda ikkita xarajat qatori boʻlsa, ular alohida hisoblanadi. Masalan yuk 600 birlik ogʻirlik boʻyicha, sugʻurta 90 birlik qiymat boʻyicha boʻlinsa, A ga bir dona uchun 4,8 va 0,3, jami 5,1 qoʻshiladi, B ga esa 2,4 va 1,2, jami 3,6. Demak usul tanlovi texnik emas, tannarx va foyda hisobiga taʼsir qiladi. Hujjat qaysi usul qaysi tovarga mosligini aytmaydi. Yuk xarajati odatda ogʻirlik yoki hajmga bogʻliq, bojxona toʻlovi esa tovar qiymatiga qarab hisoblanadi, shuning uchun usulni xarajat turiga qarab tanlash mantiqli. Bu tahririyat mulohazasi.

Odoo 20 da yangilik: xarajat faqat ayrim mahsulotlarga

Odoo 20 yangiliklarida “Landed costs for specific products” bandi bor: transferning ayrim mahsulotlariga xarajat qoʻshish mumkin. Manba kodi bu qanday ishlashini koʻrsatadi. Landed cost qatorida “Apply On” maydoni bor va xarajat sukut boʻyicha faqat shu mahsulotlarga, agar ular transferda boʻlsa, qoʻllanadi. Xarajat mahsuloti kartasida ham “Apply Landed Cost On” maydoni bor, shuning uchun bunday qoidani bir marta belgilab qoʻyish mumkin.

Maydon qiymati xarajat mahsulotidagi roʻyxatdan oʻzi toʻladi, lekin faqat tanlangan transferda bor mahsulotlar qoladi. Maydon boʻsh qolsa, xarajat transferdagi barcha mahsulotga boʻlinadi. Demak qoida ikki qatlamli: mahsulot kartasida umumiy odat, aniq landed cost qatorida esa shu xarajat uchun istisno belgilanadi.

Odoo 19 kodida bunday maydon yoʻq edi, xarajat transferdagi hamma mos mahsulotga boʻlib yuborilardi. Gipotetik misol: konteynerda oddiy idish-tovoq va shisha buyumlar bor, sugʻurta faqat shisha buyumlarga tegishli. Odoo 20 da sugʻurta qatoridagi “Apply On” maydoniga shisha buyumlar belgilansa, xarajat faqat ularga yoziladi, idish-tovoqning tannarxi esa sugʻurtadan oʻzgarmaydi.

Tovar allaqachon sotilgan boʻlsa

Hisob-faktura koʻpincha tovar sotilgandan keyin keladi. Odoo 20 yangiliklari buni alohida qayd etadi: mahsulot qiymati yetkazilgandan keyin oʻzgarsa, masalan landed cost orqali yoki hisob-faktura qiymati xarid buyurtmasidan farq qilgani uchun, yetkazishning qiymati va doimiy hisobda hisob-faktura tannarxi orqaga qarab yangilanadi.

Gipotetik hisob. 100 dona tovar qabul qilindi va 40 donasi sotildi. Keyin 600 birlikli yuk xarajati keldi. Mantiqan xarajatning 40 foizi, yaʼni 240 birlik sotilgan tovarning tannarxiga, qolgan 360 birlik esa omborda qolgan 60 donaning qiymatiga toʻgʻri keladi. Yangiliklar aniq taqsimlash qoidasini yozmaydi, shuning uchun bu mantiqiy tasvir, hujjatdan olingan formula emas.

Bu holat uchun hujjat yana bir nuqtani eslatadi: tovar qabul yozilmasdan sotilsa, ombor oxirgi maʼlum tannarxni ishlatadi va keyin haqiqiy qiymatga toʻgʻrilaydi. Demak orqaga qarab tuzatish Odoo uchun yangi tushuncha emas. Yangiliklarga koʻra, 20 da bu tuzatish landed cost uchun ham qoʻllanadi.

Buxgalteriyada nima koʻrinadi

“Validate” bosilganda Odoo landed cost uchun jurnal yozuvini yaratadi va uni sozlamada tanlangan jurnalga joylaydi. Yozuvni “Accounting, Journal Entries” sahifasidan topib, ichidagi qatorlarni koʻrish mumkin. Odoo 20 da tannarx tuzatishlari va ularning ombor qiymatiga taʼsiri alohida “Valuation Adjustments” menyusida roʻyxatlanadi, doimiy hisobda jurnal yozuvlari avtomatik yaratiladi, menyu esa dasturchi rejimida koʻrinadi. Kod izohi shuni qoʻshadi: hisobi qoʻlda yuritiladigan mahsulotlar uchun jurnal yozuvi yaratilmaydi, chunki ularga kerak emas.

Xatoni qanday qaytarish mumkin

Tasdiqlangan landed cost bekor qilinmaydi. Kodda buni tushuntiruvchi xabar bor: bekor qilish oʻrniga teskari, yaʼni manfiy landed cost yaratish kerak. Shuning uchun tasdiqlashdan oldin “Valuation Adjustments” yorligʻidagi sonlarni va tanlangan qabulni tekshirish maʼqul. Xarajatni faqat tasdiqlangan qabulga qoʻyish mumkin, shuning uchun qabul tasdiqlanmagan boʻlsa xarajatni oldindan kiritib boʻlmaydi. Bu ikki cheklov birga xatoga qarshi himoya vazifasini bajaradi. Tahririyat mulohazasi: tasdiqlashni bitta odamga topshirish va hisob-fakturadagi xarajat summasini landed cost jami bilan solishtirish xatoni kamaytiradi.

Amalda nima qilish mumkin

1. Doimiy takrorlanadigan xarajatlar roʻyxatini tuzing: yuk, sugʻurta, bojxona, ekspeditor.
2. Har xarajat uchun alohida xizmat mahsuloti yarating va taqsimlash usulini oldindan belgilang.
3. Tovar toifasining baholash usuli oʻrtacha qiymat yoki FIFO ekanini tekshiring.
4. Qaysi xarajat tannarxga kirishini buxgalter bilan kelishib oling.
5. Birinchi landed cost ni test bazada bitta qabul bilan bajarib, jurnal yozuvini koʻrib chiqing.