Oʻzbekistonda hisob-faktura, qoida tariqasida, elektron shaklda rasmiylashtiriladi: sotuvchi uni elektron imzo bilan tasdiqlaydi, operator orqali yuboradi, xaridor esa imzo bilan qabul qiladi. 2026 yildan har bir elektron hisob-fakturaga avtomatik xavf darajasi beriladi va yuqori xavfli hujjatdagi soliq xaridorda faqat budjetga toʻlanganidan keyin hisobga olinadi. Odoo ning oʻzbek paketida, hujjatlarga koʻra, bu tizim bilan ulanish ham, xavf darajasi ham yoʻq. Shuning uchun Odoo dagi hisob-faktura va rasmiy elektron hisob-faktura ikki alohida hujjat boʻlib qoladi.
Soliq kodeksining 47-moddasi sotuvchiga tovar yoki xizmat uchun xaridorga hisob-faktura berishni majburiy qiladi. Hisob-faktura, qoida tariqasida, elektron hisob-fakturalar axborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi. Moddaning birinchi qismi 2026 yil 1 yanvardan yangi tahrirda amalda. U yuridik shaxslarni, yakka tartibdagi tadbirkorlarni va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarni sanaydi. EY ham 2026 yildan oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar elektron QQS hisob-fakturalarini berishi shartligini yozadi. Odoo ning rasmiy oʻzbek paketi esa buxgalteriya hisoblari, soliqlar va hisobotlarni beradi, lekin shu tizim bilan ulanishni bermaydi. Natijada Odoo hisob-fakturani tayyorlaydi, qonun talab qilgan hujjat esa boshqa joyda yaratiladi.
Elektron hisob-faktura qanday ishlaydi
Elektron hisob-faktura, qisqacha EHF, tovar yoki xizmat sotilganini tasdiqlaydigan, operatorlar orqali yuboriladigan va qabul qilinadigan elektron hujjat. Tizim Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 25 iyundagi 522-son qaroriga tayanadi. Tajriba 2018 yil oktabrdan 2019 yil fevralgacha Chirchiq, Navoiy va Sirdaryoda oʻtgan, 2019 yil 1 iyuldan ixtiyoriy joriy etilgan, 2020 yil 1 yanvardan barcha xoʻjalik yurituvchi subyektlar uchun majburiy boʻlgan.
Hujjat besh bosqichdan oʻtadi:
- Sotuvchi maxsus dasturda EHF ni tayyorlaydi, xaridor maʼlumotini kiritadi va elektron raqamli imzo bilan tasdiqlab, operator orqali markaziy rouming operatoriga yuboradi.
- Rouming operatori hujjatning talabga muvofiqligini tekshiradi. Xato yoki toʻldirilmagan rekvizit topilsa, hujjatni qabul qilmay sotuvchiga qaytaradi.
- Toʻgʻri hujjat xaridorning operatori orqali unga yetkaziladi va «yetkazilgan» holatiga oʻtadi.
- Xaridor hujjatni imzo bilan tasdiqlaydi yoki sabab koʻrsatib rad etadi.
- Tasdiqdan keyin hujjat ikki tomonlama tasdiqlangan hisoblanadi va unga QR-kod biriktiriladi.
Jarayon real vaqtda ketadi. Tadbirkorlik bilan shugʻullanmaydigan jismoniy shaxsga sotuvda hujjatni faqat sotuvchi oʻz imzosi bilan tasdiqlaydi. Tasdiqlangan hujjatlar rouming operatorida kamida 10 yil saqlanadi. Operatorni sotuvchi va xaridor oʻzi tanlaydi, xizmat esa operator bilan tuzilgan shartnoma yoki ommaviy oferta asosida koʻrsatiladi. Soliq xizmati sahifasida yigirmadan ortiq operator sanalgan, ular orasida Didox va faktura.uz kabilar bor.
Qaror hamma hujjatga tatbiq etilmaydi. Yoʻlovchi chiptalari, fiskal xotirali kassa cheki bilan naqd sotuv, eksport-import yetkazmalari va bank koʻchirmalari uning doirasidan tashqarida. Kodeksning oʻzi ham aytadi: sotuvchi kassa cheki yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjat bersa, hisob-faktura qoidalari qoʻllanmaydi. Tovar qiymati yoki miqdori oʻzgarsa, sotuvchi qoʻshimcha yoki tuzatilgan hisob-faktura berishi shart.
2026 yildan xavf darajasi
2025 yil 26 dekabrdagi 830-son qarorga koʻra, 2026 yil 1 yanvardan Soliq qoʻmitasi har bir EHF ni real vaqtda tahlil qiladi va unga xavf darajasini beradi. Qaror hujjatlarni ikki toifaga boʻladi: past va yuqori xavfli. EY esa uch daraja, past, oʻrta va yuqori, deb yozadi. Biz qarorning oʻz matniga tayanamiz.
Daraja hujjat rasmiylashtirilganda koʻrsatiladi va soliq siri hisoblanmaydi. Past deb baholangan daraja hujjat tasdiqlangandan keyin oʻzgarmaydi, tuzatish kiritilgan hollar bundan mustasno. Insofli soliq toʻlovchilar reyestridagilarning hujjatlari avtomatik past daraja oladi. Nizom ularni shunday taʼriflaydi: oxirgi yilda eng koʻp soliq toʻlagan, aylanmasi va aktivi eng yuqori bir foiz soliq toʻlovchi hamda 500 va undan ortiq xodimli soliq toʻlovchilar. Shubhali soliq toʻlovchilar reyestridagilarniki esa avtomatik yuqori daraja oladi.
Yuqori xavfli hujjatlarning ulushi soliq toʻlovchi hujjatlari umumiy sonining oʻn foizidan oshmasligi kerak. Asosiy oqibat xaridorga tegadi: yuqori xavfli EHF dagi QQS xaridorda budjetga toʻliq toʻlangandan keyingina hisobga olinadi. Kodeksning 267-moddasi ham shuni aytadi, 2661-modda esa soliqni soliq agenti sifatida xaridor toʻlash yoʻlini koʻrsatadi.
Gipotetik misol. Xaridor 100 shartli birlik tovarni 12 birlik QQS bilan, jami 112 birlikka sotib oldi va toʻliq toʻladi. EHF yuqori xavfli deb chiqdi. Xaridor 12 birlikni sotuvchi budjetga toʻlaguncha hisobga ola olmaydi. U ikki yoʻldan birini tanlaydi: sotuvchining toʻlashini kutadi yoki 12 birlikni oʻzi shaxsiy kabinet orqali EHF raqamini koʻrsatib toʻlaydi va keyin hisobga oladi. QQS toʻliq toʻlanmasa, hisobga olish faqat toʻlangan summa doirasida boʻladi.
Odoo tomonida nima bor
Odoo ning umumiy elektron hisob-faktura imkoniyati bor. Tasdiqlangan hisob-fakturada «Yuborish» tugmasi bosilganda Odoo mijozning mamlakatiga qarab formatni taklif qiladi va kerakli faylni yaratadi. Formatni mijoz kartochkasida alohida belgilash mumkin. Peppol tarmogʻida Odoo kirish nuqtasi vazifasini ham bajaradi va BIS Billing 3.0, XRechnung hamda NLCIUS formatlarini yuboradi.
Oʻzbekiston bu tizimlardan tashqarida. Hujjat 30 ta mamlakat uchun alohida elektron hisob-faktura sahifasi beradi, roʻyxatda Oʻzbekiston yoʻq. Oʻzbekiston lokalizatsiyasi sahifasi elektron hisob-faktura haqida gapirmaydi. Odoo 20 yangiliklari kamida oʻn sakkiz mamlakat uchun elektron hisob-faktura yangiliklarini sanaydi, lekin oʻzbek boʻlimida faqat hisoblar, valyuta va soliq raqami bandlari bor. Ochiq kod omborida oʻzbek buxgalteriya paketi bor, oʻzbek elektron hisob-faktura paketi esa topilmadi.
| Qonun yoki qaror talabi | Odoo hujjatlarida |
|---|---|
| Hujjat elektron imzo bilan tasdiqlanadi | Elektron imzo bilan ulanish tilga olinmagan |
| Hujjat operator orqali markaziy tizimga yuboriladi | Oʻzbek operatorlari bilan ulanish tilga olinmagan |
| Xaridor imzo bilan tasdiqlaydi yoki rad etadi | Bunday holatlar tilga olinmagan |
| EHF oʻz identifikatori va QR-kodga ega | Odoo ning hisob-faktura raqami alohida, QR-kod tilga olinmagan |
| Har EHF ga xavf darajasi beriladi | Xavf darajasi tilga olinmagan |
Bitta sotuv ikki hujjat yaratadi. Quyidagi jadval gipotetik savdoni bosqichma-bosqich solishtiradi; Odoo ustuni paketning tayyor imkoniyatlariga tayanadi, EHF ustuni 522-son nizomdan olingan.
| Bosqich | Odoo da | Elektron hisob-faktura tizimida |
|---|---|---|
| Sotuvchi hisob-fakturani tasdiqlaydi | Jurnal yozuvi, soliq 6411 hisobga | EHF alohida tayyorlanadi va imzolanadi |
| Rouming operatori tekshiradi | Maʼlumot kelmaydi | Xato boʻlsa hujjat qaytariladi |
| Xaridor tasdiqlaydi | Maʼlumot kelmaydi | Holat «tasdiqlangan», QR-kod biriktiriladi |
| Yuqori xavfli deb chiqdi | Tilga olinmagan | QQS budjetga toʻlanganidan keyin hisobga olinadi |
| Qiymat oʻzgardi | Kredit nota yoki yangi hisob-faktura | Qoʻshimcha yoki tuzatilgan EHF |
Odoo Apps Store da oʻzbek tizimiga ulanuvchi modul qidirdik va topmadik. Bu qidiruv cheklangan, doʻkonning toʻliq roʻyxati koʻrib chiqilmadi, shu sababli modul yoʻqligini tasdiqlamaymiz. Hamkorlar va operatorlar yechim berishi mumkin; ularning imkoniyatlarini alohida soʻrash kerak.
Xarid tomoni va deklaratsiya
Xarid tomonida jarayon teskari. Yetkazib beruvchi EHF ni yuboradi, siz uni elektron imzo bilan tasdiqlaysiz yoki sabab koʻrsatib rad etasiz. Hujjatning xavf darajasi uni rasmiylashtirishda ham, qabul qilishda ham koʻrinadi. Odoo da yetkazib beruvchi hisobi qoʻlda kiritiladi yoki fayldan yuklanadi, oʻzbek EHF tizimi bilan avtomatik bogʻlanish esa hujjatlarda tilga olinmagan. Natijada Odoo dagi xarid soligʻi va EHF dagi soliq summasi bir-biridan farq qilishi mumkin, farqni esa hech qaysi tizim oʻzi koʻrsatmaydi.
EY maʼlumotiga koʻra, 2026 yildan soliq organlari QQS hisobotini avtomatik tayyorlaydi va soliq toʻlovchiga uni tuzatish uchun besh ish kuni beriladi, ilgari bu faqat soʻrov bilan boʻlgan. Muddat qisqa. Tahririyat tavsiyasi: Odoo dagi soliq summalarini har oyda EHF reyestri bilan solishtirib borish maʼqul, shunda farq muddat tugashidan oldin topiladi.
Boʻshliq qanday yopiladi
Bu boʻlim tahririyat tahlili. U qonun talablaridan kelib chiqadi, tayyor yechimlarni baholamaydi. Odatda uch yoʻl uchraydi:
- Parallel ishlash: hisob-faktura Odoo da yuritiladi, EHF operator dasturida qoʻlda tuziladi. Soddaligi bilan qulay, ammo maʼlumotni ikki marta kiritish xatoga olib keladi.
- Operator dasturini asosiy qilish: EHF operator tizimida yaratiladi, buxgalteriya yozuvlari Odoo ga koʻchiriladi. Bunda fayl almashuvi va moslashtirish qoidalari kerak.
- Alohida ulanish: Odoo dan EHF yaratish va yuborish. Buning uchun operatorning imkoniyati va elektron imzo kalitidan foydalanish tartibi aniq boʻlishi shart, chunki qaror almashuvni elektron imzo bilan tasdiqlashni talab qiladi.
Qaysi yoʻl tanlansa ham, Odoo hisob-fakturasiga yangi maydonlar kerak boʻladi: EHF identifikatori, holati va xavf darajasi. Ularsiz hisob-faktura va rasmiy hujjat bir-biriga bogʻlanmaydi. Tuzatish hujjatlari ham alohida masala: kodeksga koʻra qoʻshimcha yoki tuzatilgan hisob-faktura beriladi, Odoo da esa bu kredit nota va yangi hisob-faktura orqali yuritiladi.
Qayerda xato qilinadi
- Odoo hisob-fakturasini xaridorga yuborib, EHF ni yaratmaslik. Kodeksning 225-moddasi aynan hisob-fakturalarni rasmiylashtirish tartibini buzishga bagʻishlangan.
- Odoo va EHF dagi summa, sana yoki soliq stavkasini bir-biriga mos tushirmaslik. Xaridor soliqni EHF boʻyicha hisobga oladi, sizning Odoo hisob-fakturangiz boʻyicha emas, shuning uchun nomuvofiqlik uning hisobida ham, sizning hisobotingizda ham xatoga aylanadi.
- Xarid qilinayotgan hujjatning xavf darajasini koʻrmasdan soliqni darhol hisobga olish. Yuqori xavfli hujjatda soliq budjetga toʻlanganidan keyin hisobga olinadi, shu sababli hisobotda oldindan ayirilgan summa keyin tuzatishni talab qiladi.
- Elektron imzo kalitini xodimlar oʻrtasida boʻlishish yoki uchinchi dasturga berish. Qonunga koʻra yopiq kalit faqat imzo qoʻyuvchining oʻziga maʼlum boʻladi.
Amalda nima qilish mumkin
- Operatorni tanlang va uning dasturi bilan Odoo orasida qaysi maʼlumot almashinishini yozib oling: hisob-faktura raqami, EHF identifikatori, holat.
- Odoo ga EHF identifikatori, holati va xavf darajasi uchun maydonlar qoʻshishni rejalang.
- Elektron imzo kalitini kim, qayerda va qaysi dastur orqali ishlatishini belgilang.
- Xarid tomonida yetkazib beruvchi hujjatining xavf darajasini soliq hisobini yuritishdan oldin tekshiring.
- Hamkor yoki dasturchi taklif qilsa, ulanish rasmiy operator imkoniyatiga tayanishini yozma soʻrang.
Oʻzbekistonda hisob-faktura rasmiy elektron tizimda yaratiladi, tasdiqlanadi va saqlanadi. Odoo ning rasmiy paketi esa bu tizim bilan ulanmaydi, shuning uchun u hisobni yuritadi, rasmiy hujjatni esa boshqa joyda yaratish kerak. Ikki tizimni bogʻlash uchun maydonlar, imzo tartibi va operator imkoniyatlarini oldindan aniqlash lozim.
Asosiy atamalar
- Elektron hisob-faktura
- Tovar yoki xizmat sotilganini tasdiqlaydigan elektron hujjat. U maxsus operatorlar orqali yuboriladi va qabul qilinadi.
- Operator
- Elektron hisob-fakturalarni yuborish va saqlash uchun ruxsat olgan tashkilot. Sotuvchi va xaridor uni oʻzi tanlaydi.
- Rouming operatori
- Barcha operatorlar oʻrtasida hujjat almashuvini taʼminlaydigan markaziy tashkilot. U hujjatlarni saqlaydi va tekshiradi.
- Elektron raqamli imzo
- Hujjatni kalit yordamida tasdiqlaydigan imzo. U imzo qoʻygan shaxsni aniqlaydi va hujjat oʻzgarmaganini koʻrsatadi.
- QR-kod
- Tasdiqlangan hujjatga biriktiriladigan grafik belgi. Uni telefon bilan oʻqib, hujjat haqidagi maʼlumotni koʻrish mumkin.
- Xavf darajasi
- Hujjat boʻyicha soliqni toʻlamaslik ehtimolini koʻrsatadigan baho. Elektron hisob-faktura yuqori yoki past deb belgilanadi.
- Soliq agenti
- Boshqa shaxs oʻrniga soliqni toʻlaydigan shaxs. Yuqori xavfli hujjatda xaridor shu rolni oʻynashi mumkin.
- Shaxsiy kabinet
- Soliq toʻlovchi soliq xizmatining elektron tizimida oʻz maʼlumotlari bilan ishlaydigan sahifa.
- Kredit nota
- Sotilgan tovar qaytarilganda yoki narx kamayganda beriladigan tuzatish hujjati. U ilgari yozilgan hisob-fakturani kamaytiradi.
- Tuzatilgan hisob-faktura
- Narx yoki miqdor oʻzgarganda sotuvchi beradigan yangi hujjat. U ilgarigi hisob-fakturani aniqlashtiradi.
Manbalar
Maqola quyidagi manbalarga tayanadi:
- Odoo S.A. Uzbekistan. Odoo 20.0 hujjatlari, Finance > Fiscal localizations. https://www.odoo.com/documentation/20.0/applications/finance/fiscal_localizations/uzbekistan.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Odoo S.A. Electronic invoicing (EDI). Odoo 20.0 hujjatlari, Accounting > Customer invoices. https://www.odoo.com/documentation/20.0/applications/finance/accounting/customer_invoices/electronic_invoicing.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Odoo S.A. Odoo 20 Release Notes, Accounting va Localizations boʻlimlari. https://www.odoo.com/odoo-20-release-notes (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Odoo S.A., odoo/odoo, 20.0 shoxi, addons katalogi: Oʻzbekiston buxgalteriya paketi fayllari, GitHub. https://github.com/odoo/odoo/tree/20.0/addons (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi, 2019 yil 30 dekabr (joriy tahrir): 47, 225, 266, 2661, 267-moddalar. Lex.uz. https://lex.uz/docs/-4674902 (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 25 iyundagi 522-son qarori va unga ilova «Oʻzaro hisob-kitoblar tizimida elektron shakldagi hisobvaraq-fakturalardan foydalanish tartibi toʻgʻrisida nizom». Lex.uz. https://lex.uz/docs/-4386769 (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025 yil 26 dekabrdagi 830-son qarori va unga ilova «Elektron hisobvaraq-fakturalarning xavf darajasini aniqlash va ularda aks ettirilgan operatsiyalar boʻyicha QQS ni toʻlash tartibi toʻgʻrisida nizom». Lex.uz. https://lex.uz/docs/-7962143 (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Davlat soliq qoʻmitasi. Elektron hisobvaraq-fakturalar. Gov.uz, Soliq qoʻmitasi sahifasi. https://gov.uz/oz/soliq/pages/elektron-hisobvaraq-fakturalar (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- EY Uzbekistan. Uzbekistan tax updates 2026. 2026 yil yanvar, ikkilamchi manba. https://www.ey.com/en_uz/technical/tax-alerts/2026/01/uzbekistan-tax-updates-2026 (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasining 2022 yil 12 oktabrdagi OʻRQ-793-sonli «Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida»gi Qonuni, 3-modda. Lex.uz. https://lex.uz/docs/-6234904 (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)