Yarim tayyor mahsulot hisobi: alohida topshiriq yoki birgalikda

Tort ustaxonasida biskvit asosi ham pishiriladi, tayyor tort ham. Savol sodda: biskvitni alohida mahsulot deb hisoblaymizmi yoki tortning bir qismi deb qaraymizmi? MoySklad ikkala yoʻlni ham beradi, tanlov esa ombor qoldigʻini, tannarx daraxtini va topshiriqlar tartibini oʻzgartiradi.

Yarim tayyor mahsulot: oraliq natija, lekin qiymati bor

Yarim tayyor mahsulot hali tayyor mahsulotga aylanmagan, ishlov berilayotgan buyum, yaʼni bir etapdan oʻtgan, lekin sotishga yoki yakuniy yigʻishga hali tayyor emas. MoySklad uni ishlab chiqarishning oraliq natijasi deb ataydi, yordam markazida esa bu hisob alohida boʻlim boʻlib, oraliq natijalar harakatini va ularni tayyorlash qiymatini kuzatadi. Un, tuxum va shakardan pishirilgan biskvit shunday natija: u hali tort emas, lekin unga material va ish vaqti sarflangan.

Buxgalteriya standartida ham shu mantiq bor. Oʻzbekistondagi 4-son BHMS koʻp bosqichli ishlab chiqarish uchun bosqichlar usulini beradi va uning ikki variantini ajratadi. Birinchisida har bosqich tannarxiga oldingi bosqich tannarxi kiradi, ikkinchisida esa har bosqich xarajati alohida yuritiladi va oxirida yigʻindi chiqariladi.

MoySklad ning ikki yoʻli bu variantlarga bevosita mos kelmaydi, ammo savol bir xil: oldingi bosqichning qiymati keyingisiga qanday oʻtadi va uni alohida koʻrish kerakmi? Javobga qarab yoʻl tanlanadi.

Yana bir sabab bor: qiymat ikki marta hisoblanmasligi kerak. Biskvit uchun sarflangan un tortning kartasida ham, biskvit kartasida ham turib qolsa, bir kilogramm un ikki marta tannarxga tushadi. Shuning uchun tort kartasiga un emas, biskvitning oʻzi yoziladi, un esa biskvit kartasida qoladi. Bu tahririyat izohi, lekin u hujjatdagi qadamdan chiqadi: yarim tayyor mahsulot tayyor mahsulot texkartasining materiallariga alohida mahsulot sifatida qoʻshiladi.

Birinchi yoʻl: yarim tayyor mahsulot tayyor mahsulot bilan birga chiqadi

Yarim tayyor mahsulotni shu mahsulot ishlab chiqarish topshirigʻiga qoʻshasiz va u tayyor mahsulot bilan birga chiqariladi, alohida topshiriq esa ochilmaydi. Harakatini kuzatish shart boʻlmasa, har bir yarim tayyor mahsulot uchun alohida texnologik karta yozish ham majburiy emas.

Jami miqdor va xarajat topshiriqning «Mahsulot» yorligʻida koʻrinadi, shuning uchun hisobot uchun alohida joy qidirish shart emas. Etap bajarilganda shu etapga yozilgan material va xarajat yechiladi, tayyor mahsulot esa oxirgi etap bajarilgach omborga tushadi. Bu yoʻl kichik, bir joyda tugaydigan jarayonga mos.

Masalan, biskvit pishirilgan kuni tortga ketsa va hech qachon omborda turmasa, uni alohida mahsulot sifatida yuritishning foydasi kam, chunki qoʻshimcha karta va topshiriq faqat ish hajmini oshiradi.

Chegarasi ham shu yerda. Ertaga biskvit alohida sotila boshlasa yoki ikkinchi tortda ham ishlatilsa, birinchi yoʻl yetmay qoladi va uni alohida yuritishga oʻtish kerak boʻladi. Bu tahririyat xulosasi: oʻtish qiyin emas, lekin texjarayon, tovar kartochkasi va texkartani yangidan yaratish bilan birga tort kartasini ham qayta yigʻishni talab qiladi.

Ikkinchi yoʻl: yarim tayyor mahsulot oʻz kartasi bilan alohida mahsulot

Yarim tayyor mahsulot omborga chiqarilsa yoki alohida sotilsa, rasmiy hujjat koʻp bosqichli ishlab chiqarish yoʻlini koʻrsatadi. Bunda har bir yarim tayyor mahsulot uchun uchta alohida narsa yaratiladi: texjarayon, tovar kartochkasi va texkarta. Tartib besh qadam.

1. Har bir yarim tayyor mahsulot uchun alohida texjarayon ochasiz va uning etaplarini yozasiz.
2. Shu mahsulot uchun tovar kartochkasi yaratasiz.
3. Yarim tayyor mahsulot texkartasida material va xarajatni koʻrsatasiz.
4. Yarim tayyor mahsulotni tayyor mahsulot texkartasining «Materiallar» yorligʻiga qoʻshasiz.
5. Tayyor mahsulot texkartasidan tannarx daraxtini chop etib, materiallar roʻyxati va qiymatni koʻrasiz.

Toʻrtinchi qadamda yarim tayyor mahsulotning texkartasi oʻzi qoʻyilishi yoki «Texkartalar» ustunida qoʻlda tanlanishi mumkin, shunda kartalar ichma-ich bogʻlanadi. Ichma-ich daraja 15 ta texkartadan oshmasligi kerak. Oddiy ustaxona uchun bu chegara yetarli, lekin koʻp qatlamli ishlab chiqarishda uni oldindan hisoblab qoʻyish kerak.

Bogʻlangan topshiriq: yarim tayyor mahsulot topshirigʻini Taʼminot yaratadi

Ikkinchi yoʻlda topshiriqlarni qoʻlda ochish shart emas. Avval yarim tayyor mahsulot qatnashadigan texkarta bilan topshiriq ochiladi, keyin Taʼminot yaratiladi va topshiriqda yarim tayyor mahsulot ishlab chiqariladigan texkarta oʻzi belgilanadi. Taʼminot tugagach, tayyor mahsulot topshirigʻida yarim tayyor mahsulot uchun bogʻlangan topshiriq paydo boʻladi.

Bajarish tartibi qatʼiy: avval yarim tayyor mahsulot topshirigʻining etaplari, keyin tayyor mahsulot topshirigʻining etaplari. Material yetmasa, Taʼminot yetkazib beruvchiga buyurtma, yarim tayyor mahsulot topshirigʻi yoki koʻchirish hujjatini ham yarata oladi. Kerakli miqdorni qoldiqni hisobga olib, mavjud miqdorni hisobga olib yoki qoldiqsiz hisoblash mumkin.

Topshiriqda «Kutish» belgisini qoʻysangiz, tugallanmagan mahsulot qoldiq va xaridlarni boshqarish hisobotlarida koʻrinadi, mahsulot tayyor boʻlgach belgi oʻchadi. Demak, kutilayotgan yarim tayyor mahsulotni xarid rejasida hisobga olish mumkin. Reja shunda aniqroq boʻladi.

Gipotetik holat: tortga 20 dona biskvit kerak, omborda esa 8 dona turibdi. Qoldiqni hisobga olish rejimida yetishmagan 12 donani topshiriqqa yozish kutiladi, qoldiqsiz rejimda esa 20 donaning hammasi. Rejim nomlaridan shunday mantiq chiqadi, rasmiy sahifa esa raqamli misol keltirmaydi. Shuning uchun birinchi sinovni bitta mahsulotda oʻtkazib, topshiriqdagi miqdorni qoʻlda tekshirib chiqing.

Raqamlar bilan: biskvit va tort

Quyidagi hisob gipotetik, sonlar shartli birlikda va bir dona uchun. Biskvit asosining materiali 12, ishlab chiqarish xarajati 2, mehnat haqi 3 turadi deb olamiz. Tortga biskvitdan tashqari krem va bezak materiali, yigʻish xarajati va yigʻish mehnat haqi ham kiradi.

Rasmiy qoida sodda: tayyor mahsulot tannarxi sarflangan materiallar tannarxi bilan texkartada belgilangan ishlab chiqarish va mehnat xarajatlarining yigʻindisiga teng. Biskvit materiallar qatoriga tushganda uning 17 birligi tortning tannarxiga oʻtadi. Tannarx daraxti buni qatlam-qatlam koʻrsatadi: tortning 36 birligidan 17 tasi biskvitdan keladi.

Tahririyat mulohazasi: bu misolda ikkala yoʻl ham 36 birlikka kelishi kerak, farq boshqa joyda. Ikkinchi yoʻlda biskvitning oʻz tannarxi, oʻz hujjati va oʻz kuzatuvi bor, shuning uchun uni ombordan sotish yoki ikkinchi mahsulotga ishlatish mumkin.

Endi xato variantini koʻraylik. Kremning xarid bahosi tovar kartochkasida yozilmagan va uning materiali 9 birlik deylik. Rejadagi tannarx hisoboti kartochkadagi bahoga tayanadi va baho boʻlmasa nolni oladi. Natijada reja 36 emas, 27 birlik chiqadi va 9 birlik hisobotdan yoʻqoladi. Sotuv bahosi shu 27 ga qarab belgilansa, har bir tortda 9 birlik foyda sunʼiy koʻrinadi.

Tannarx daraxtini oʻqish: qaysi qatlam qimmat

Daraxt xatoni qidirishda ishchi qurol. U har texkarta uchun bir birlik mahsulot hisobida materiallar roʻyxatini va qiymatini beradi, yarim tayyor mahsulot tarkibini esa ichki kartalardan oʻqiydi. Shu sababli tortning 36 birligi oʻzgarsa, birinchi savol shunday: bu oʻzgarish biskvit qatlamidan keldimi yoki tortning oʻz qatorlaridan? Gipotetik misol: keyingi oyda biskvit materiali 12 dan 14 ga chiqsa, tortning tannarxi 38 ga koʻtariladi, daraxt esa bu ikki birlikni aynan biskvit qatlamida koʻrsatadi va tortning oʻz qatorlariga tegmaydi. Qidiruv shu bilan qisqaradi.

Daraxt toʻgʻri hisoblashi uchun ishtirok etgan hamma tovarda xarid bahosi yozilgan boʻlishi kerak. Demak, uni oyiga bir marta chop etish tannarxni ham, kartochkalar toʻliqligini ham tekshiradi. Tannarx kalkulyatsiyasi esa rejadagi ishlab chiqarish xarajatini xarid baholarida koʻrsatadigan alohida shablon.

Qayerda xato qilinadi

Xatolarning koʻpi karta toʻliq emasligidan chiqadi, yaʼni dastur hisoblashi uchun kerakli boshlangʻich maʼlumot kiritilmagan boʻladi. Rasmiy hujjat va hisobot sahifalaridan toʻrtta aniq chegara koʻrinadi.

• Parametrik texkartada material xususiyatga bogʻliq boʻlsa, unga yarim tayyor mahsulot kartasini koʻrsatib boʻlmaydi.
• Tannarx daraxtini chop etishdan oldin ishlab chiqarishda qatnashgan hamma tovar kartochkasida xarid bahosi boʻlishi shart.
• Rejadagi tannarx kartochkadagi xarid bahosiga tayanadi, baho yozilmagan boʻlsa reja nolga teng boʻladi.
• Ichma-ich daraja 15 ta texkartadan oshmasligi kerak.

Birinchi uchtasi bitta ildizdan chiqadi: boshlangʻich maʼlumot yetishmaydi, hisobot esa yetishmagan qatorni oʻzi toʻldirmasdan, nol bilan koʻrsatadi. Tahririyat xulosasi: daraxtda yoki rejada kutilmagan nol qator paydo boʻlsa, avval shu tovarning xarid bahosini tekshiring. Bajarish tartibini ham unutmang: avval yarim tayyor mahsulot etaplari, keyin tayyor mahsulot etaplari keladi.

Qaysi yoʻl qachon mos

Tanlovni uch savol hal qiladi. Yarim tayyor mahsulot omborga chiqadimi yoki alohida sotiladimi? Uning harakatini alohida kuzatish kerakmi? Uni boshqa mahsulotlarda ham ishlatasizmi? Rasmiy hujjat birinchi savolga ijobiy javobda koʻp bosqichli yoʻlni koʻrsatadi.

Standart tilida aytganda, birinchi yoʻl bosqich xarajatlarini bitta topshiriq ichida yigʻadi, ikkinchisi esa har yarim tayyor mahsulotning qiymatini keyingi bosqichga olib oʻtadi. Ikkinchisi 4-son BHMS dagi yarim tayyor mahsulotli variantga yaqin. Hujjatlar bu moslikni oʻzlari aytmaydi, shuning uchun u tahririyat talqini.

Amalda nima qilish mumkin

1. Yarim tayyor mahsulot ombor qoldigʻida alohida turishi kerakmi, shuni oldindan hal qiling.
2. Alohida yuritsangiz, texjarayon, tovar kartochkasi va texkartani birga yarating.
3. Tannarx daraxtini chop etishdan oldin hamma tovarda xarid bahosini toʻldiring.
4. Bogʻlangan topshiriqlarni qoʻlda ochishdan koʻra Taʼminotdan foydalaning, chunki tartibni u oʻzi quradi.
5. Oyda bir marta daraxtdagi eng katta qatlamni haqiqiy sarf bilan solishtiring.