Ishlab chiqarishning ikki usuli: MoySklad da asosiy va kengaytirilgan

Kichik shirinlik sexi ham, mebel ustaxonasi ham MoySklad da ishlab chiqarishni yuritishi mumkin, lekin ularga bir xil hujjat zanjiri mos kelmaydi. Dasturda ikki usul bor, asosiy va kengaytirilgan, ularning farqi esa hujjat nomlarida emas, ombor va tannarx qaysi paytda oʻzgarishida.

Ikki usul, ikki xil mantiq

Asosiy usul bitta texnologik karta bilan ishlaydi: ishlab chiqarish buyurtmasi materiallarni zaxiraga qoʻyadi, texnologik operatsiya esa tannarxni hisoblab mahsulot chiqaradi. Kengaytirilgan usulda ishlab chiqarish topshirigʻiga bir vaqtda bir nechta texnologik karta kiritiladi, etaplar bajarilishi nazorat qilinadi, materiallar ketma-ket yechiladi.

Kengaytirilgan usul yana uchta narsani yuritadi: uzoq sikldagi tugallanmagan ishlab chiqarishni, brak, ortiqcha sarf va tejash kabi ogʻishlarni hamda vaqtni, yaʼni har bir etap, alohida buyum va butun buyurtma boʻyicha. Asosiy usulning rasmiy tavsifida bunday hisoblarning birortasi sanalmagan.

Yordam markazining umumiy sharhi farqni hujjatlar zanjiri bilan koʻrsatadi. Asosiy usulda texnologik karta yaratiladi, ishlab chiqarish va yigʻish amallari texnologik operatsiya bilan qayd etiladi, ishlab chiqarish buyurtmasi ochiladi. Kengaytirilgan usulda avval etaplar va texjarayon tuziladi, keyin texnologik kartalar va ishlab chiqarish topshirigʻi yaratiladi.

Nega bitta usul yetmaydi

Ishlab chiqarish hisobining ikki vazifasi bor va ular bir-biriga qarama-qarshi tortadi: tez yozish va batafsil kuzatish. Hamma narsani batafsil kuzatishga urinsangiz, kichik sexda har kuni ortiqcha yozuv paydo boʻladi. Hamma sexni bitta hujjat bilan yuritsangiz, uzoq sikldagi ish ombor hisobidan yoʻqoladi: material ketib boʻlgan, mahsulot esa hali yoʻq.

MoySklad bu ziddiyatni hujjat darajasida hal qiladi. Qisqa ish bir zarbada yoziladi, uzoq ish etap boʻyicha iz qoldiradi. Bu tahririyat talqini, rasmiy sahifalar farqni shunday umumlashtirmaydi, lekin ularda keltirilgan tavsif aynan shu mantiqqa mos tushadi.

Asosiy usul: ombor bir marta oʻzgaradi

Ishlab chiqarish buyurtmasi rejalashtirish hujjati: unda texnologik karta, ishlab chiqarish hajmi va materiallar ombori tanlanadi, hajm esa amal necha marta takrorlanishini bildiradi. «Zaxira» belgisi qoʻyilsa, materiallar band boʻladi va omborda mavjud miqdor kamayadi, ammo hozircha ombordan hech narsa chiqmaydi.

Ombor texnologik operatsiya saqlanganda oʻzgaradi: materiallar materiallar omboridan yechiladi, tayyor mahsulot mahsulot omboriga kirim qilinadi. Tannarx sarflangan materiallar tannarxi bilan texnologik kartadagi ishlab chiqarish xarajatlari yigʻindisiga teng. Operatsiya buyurtma asosida yaratilsa, buyurtmadagi zaxira oʻzi yechiladi.

Bu usulda texnologik karta doim tayyor «asosiy texjarayon» ga bogʻlanadi, u esa bitta asosiy etapdan iborat. Demak, ombor uchun bir xil gap chiqadi: oldin zaxira, keyin bir zarbada yechish va kirim, oraliq holat esa hisobda koʻrinmaydi. Zarur boʻlsa, ishlab chiqarilgan mahsulotni qismlarga ajratib, komponentlarni omborga qaytarish ham mumkin. Tahririyat talqini: bu qisqa sikldagi ish uchun qulay, chunki bir smenada boshlanib tugaydigan ishda oraliq holatning maʼnosi yoʻq.

Kengaytirilgan usul: ombor etap bilan harakatlanadi

Ishlab chiqarish topshirigʻi smena, hafta yoki xaridor buyurtmasi uchun yaratiladi va nima, qancha, qaysi texnologik kartalar boʻyicha ishlab chiqarilishini yozadi. Bitta hujjatga 200 tagacha texnologik karta kiritish mumkin. Materiallar yorligʻida zaxira va boshqa hujjatlardagi kutilayotgan miqdor hisobga olinmagan joriy qoldiq koʻrinadi.

Topshiriq xaridor buyurtmasidan ham tugʻiladi. Bitta yoki bir nechta xaridor buyurtmasi asosida buyurtmalarni yigʻish hujjati ochiladi va u ishlab chiqarish topshirigʻiga aylantiriladi. Tugagach, topshiriq asosida joʻnatish hujjati yaratiladi, tayyor pozitsiyalar esa etap bajarilishi maʼlumotidan oʻzi toʻladi.

Topshiriqda ikki belgi bor: «Zaxira» materiallarni band qiladi, bir vaqtda bir nechta topshiriq ishlayotganda taʼminotni rejalashtirishga yordam beradi, «Kutish» esa hali ishlab chiqarilmagan mahsulotni qoldiq va xaridlarni boshqarish hisobotlarida koʻrsatadi, shu bilan sotuvni rejalashtirish osonlashadi.

Materiallar yetmasa, taʼminot hujjatlari topshiriqning oʻzidan yaratiladi, har tovar uchun esa usul tanlanadi: yetkazib beruvchiga buyurtma, ishlab chiqarish buyurtmasi, ishlab chiqarish topshirigʻi yoki koʻchirish. Miqdor uch xil hisoblanadi: faqat qoldiqqa qarab, zaxira va kutilayotganini hisobga olib yoki topshiriqdagi miqdorni oʻzgartirmasdan. Yarim tayyor mahsulot yetishmasa, uning uchun ham topshiriq yaratiladi.

Ish «Ishlab chiqarishni boshlash» tugmasi bilan boshlanadi, keyin har etapga muddat va ijrochi belgilanadi, etap bajarilgan deb belgilanganda shu etapga tegishli materiallar va xarajatlar yechiladi. Oxirgi etap bajarilganda tayyor mahsulot omborga kirim qilinadi, tannarxi esa sarflangan materiallar, ishlab chiqarish xarajati va texnologik kartada yozilgan mehnat haqi yigʻindisiga teng. Sikl qisqa boʻlsa, hamma etapni bir bosishda bajarilgan deb belgilash mumkin.

Etapni sex qavatidan ham belgilash mumkin: ishchi brauzerdagi veb-ilovada oʻziga berilgan etapni topadi, qancha buyum tayyor boʻlganini kiritadi va bajarilgan deb belgilaydi, oʻz mehnat haqini esa shu yerning oʻzida koʻradi. Brak chiqsa, uni ham shu yerda yozadi. Bajarilgan har bir etap alohida hujjat boʻladi va ular umumiy reestrda yigʻiladi: davr, ijrochi, material yoki mahsulot boʻyicha qidirish, brakni kuzatish va Excelga chiqarish mumkin.

Hujjat miqdorni boʻlib ishlab chiqarishga ham yoʻl beradi. Masalan, 10 birlik rejalashtirilgan, materialga esa 6 birlik yetadi: oldin 6 tasi ishlab chiqariladi va joʻnatiladi, keyin qolgan 4 tasi.

Reja oʻzgarsa ham hujjat bardosh beradi: etapni xato bajarilgan deb belgilab qoʻysangiz, bajarilishni bekor qilish mumkin. Yangi material kerak boʻlib qolsa, oxirgi etap yopilguncha uni etap hujjatiga qoʻshish mumkin. Ish yarim yoʻlda toʻxtatilsa, boshlanmagan kartalar topshiriqdan olib tashlanadi, hamma etapda hajm tenglashtiriladi va «Ishlab chiqarishni yakunlash» tanlanadi.

Gipotetik misol: mebel ustaxonasi kesish, yigʻish va boʻyash etaplarida ishlaydi, ikkinchi kuni esa faqat kesish bajarilgan. Kesish uchun ketgan taxta ombordan yechilgan, ammo tayyor mebel hali omborga kirim boʻlmagan. Bu tugallanmagan ishlab chiqarish, uning summasini «Ishlab chiqarish holati» hisoboti alohida koʻrsatadi. Hujjatning oʻz tavsiyasiga koʻra, oraliq holatni kuzatish kerak boʻlsa, kengaytirilgan usul tanlanadi.

Ogʻishlar: reja va haqiqat faqat kengaytirilgan usulda

Topshiriq yaratilganda «Rejalashtirilgan» ustunidagi qiymatlar oʻzi toʻladi. Haqiqatda materialga boshqacha miqdor ketsa, etap hujjati ochiladi va reja haqiqiyga almashtiriladi. Oʻzgargan qiymat «Ishlatilgan» ustunida, farq esa «Ogʻish» ustunida koʻrinadi. Tayyor mahsulot rejadan koʻp chiqsa, uni faqat oxirgi etapda oshirish mumkin.

Bir cheklov muhim: etap bajarilgandan keyin rejalashtirilgan qiymatni tahrirlab boʻlmaydi. Yaʼni reja haqiqat bilan solishtirish uchun oʻz joyida qoladi. Shu sababli etap yopishdan oldin reja toʻgʻriligini tekshirish kerak.

Gipotetik hisob: retsept 2 kg un yozgan, ustaxona esa 2,3 kg ishlatgan. Etap hujjatida haqiqiy miqdor kiritiladi va 0,3 kg farq ogʻish ustunida qoladi. Bunday farq ketma-ket takrorlansa, savol xodimga emas, texnologik kartadagi normaga qoʻyiladi.

«Rejalashtirilgan tannarx» hisobotida reja va fakt miqdor, tannarx hamda ogʻish yonma-yon turadi. Reja materialning xarid bahosiga tayanadi, xarid bahosi tovar kartasida yozilmagan boʻlsa esa reja nolga teng boʻladi. Bu oddiy, ammo koʻp uchraydigan xato: hisobot tayyor, lekin reja ustuni boʻsh.

Ikki usulni yonma-yon koʻrish

Natijani koʻrish ikkala usulda bir xil: ishlab chiqarilgan mahsulot va sarflangan materiallar hajmini «Mahsulot va ishlatilgan materiallar» hisoboti koʻrsatadi, ishlab chiqarish operatsiyalarini bajargan xodimlarning mehnat haqi esa alohida hisobotda hisoblanadi va tayyor mahsulot tannarxiga kiradi.

Qaysi usulni qachon tanlash

Hujjatning mezoni aniq: asosiy usul ikki shart bajarilganda mos keladi: sexga beriladigan har bir topshiriqda faqat bitta texnologik karta boʻladi, sikl esa qisqa va oraliq holatni kuzatish shart emas. Qolgan hamma holatda kengaytirilgan usul tavsiya qilinadi.

Tahririyat xulosasi: bu mezonni uch savolga aylantirish mumkin. Bitta topshiriqda bir nechta mahsulot chiqadimi, sikl bir smenadan uzunmi, brak, ortiqcha sarf yoki vaqtni hisoblash kerakmi? Bittasiga «ha» desangiz, kengaytirilgan usulga oʻting.

Gipotetik misol teskari yoʻnalishda. Shirinlik sexi har kuni ertalab bir turdagi pechenyeni tayyorlaydi, materiallar bir xil, sikl esa bir smenadan qisqa. Bu holatda asosiy usul toʻliq yetadi, kengaytirilgan usulning etaplari esa faqat qoʻshimcha yozuv beradi. Mebel ustaxonasida ish kunlab davom etadi va oraliq holat darrov savol tugʻdiradi.

Tanlov texnologik kartaga qamab qoʻymaydi, chunki bir texnologik kartadan texnologik operatsiya, ishlab chiqarish buyurtmasi va ishlab chiqarish topshirigʻini yaratish mumkin. Ishlab chiqarishni boshqarish alohida ulanadigan opsiya, uni sinov rejimida koʻrib chiqsa boʻladi.

Amalda nima qilish mumkin

1. Oxirgi uch oydagi ishlab chiqarish partiyalarini koʻrib chiqing: nechtasi bir smenada tugagan, nechtasida bir nechta mahsulot chiqqan.
2. Brak yoki ortiqcha sarf hisobini hozir qoʻlda yuritsangiz, shu hisobni tizimga olib kirish uchun kengaytirilgan usulni tanlang.
3. Materiallarning xarid bahosini tovar kartalarida toʻldiring, aks holda reja tannarxi nol boʻladi.
4. Sinov bazasida bitta mahsulot uchun ikkala usulda ham hujjat yarating va ombor qoldigʻi qaysi paytda oʻzgarishini solishtiring.