Qoldiq, rezerv, kutish va «mavjud»: MoySklad qoldiq terminlari

Hisobotda tovar qoldigʻi 100. Xuddi shu qatorda «mavjud» ustuni 70 deydi. Menejer javob beradi: oʻttasi rezervda. Omborchi esa javonda yuz donani koʻrib turibdi. Ikkalasi ham haq, chunki ular har xil narsani sanaydi. MoySklad bu farqni tizim darajasida ajratgan: faktik qoldiq, vaʼda qilingan miqdor, hali kelmagan miqdor va ulardan hisoblanadigan «mavjud».

Uchta asos, bitta formula

Yordam markazi ombor koʻrsatkichlarini uch asosiy tushunchaga tayantiradi: qoldiq (Остаток), rezerv (Резерв) va kutish (Ожидание). Ulardan hisoblanadigan toʻrtinchisi «mavjud» (Доступно) boʻlib, operatsiya uchun ochiq miqdorni bildiradi. Formulalar hujjatning oʻzida beriladi: qoldiq barcha kirimlar minus barcha chiqimlar, «mavjud» esa qoldiq plyus kutish minus rezerv.

Hisob-kitob misoli, shartli birliklarda. Qoldiq 100, rezerv 30, kutish 50 boʻlsa, «mavjud» 100 + 50 − 30 = 120 chiqadi. Rezerv 130 ga chiqsa, 100 + 50 − 130 = 20 qoladi. Kutilgan yetkazma kelmay, kutish yechilsa, 100 − 130 = −30: «mavjud» manfiy boʻladi, qoldiq esa baribir 100 boʻlib turadi.

Uch tushunchani bir-biridan farqlash oson: qoldiq fakt, qolgan ikkitasi niyat. Qoldiq oʻtkazilgan hujjat bilan oʻzgaradi. Rezerv va kutish esa buyurtmadagi belgi bilan qoʻyiladi va faktik tovarga tegmaydi. Ular oʻzaro koʻzgudek: biri xaridorga bergan vaʼdani, ikkinchisi taʼminotchidan olgan vaʼdani yozib boradi. Bu tahririyat taʼrifi, sahifalarda bunday qiyos yoʻq.

Bir tovarning besh qadamlik yoʻli

Raqamlar qanday harakatlanishini gipotetik ssenariy bilan koʻraylik. Faraz qilaylik, joʻnatma xaridor buyurtmasi bilan bogʻlangan, qabul esa taʼminotchi buyurtmasi asosida yozilgan.

Uchinchi qadamda «mavjud» qoldiqdan katta boʻldi, chunki hali kelmagan tovar qoʻshildi. Toʻrtinchida rezerv joʻnatma bilan birga yechildi, qoldiq esa faqat endi kamaydi. Beshinchi qadam kutishni oʻzi yechdi. Agar joʻnatma buyurtmaga bogʻlanmagan boʻlsa, toʻrtinchi qadamda rezerv 30 boʻlib qolgan boʻlardi va «mavjud» 120 emas, 90 koʻrsatardi.

Qoldiq: faqat oʻtkazilgan hujjatlardan

Qoldiq oʻtkazilgan (проведённый) ombor hujjatlaridan yigʻiladi. «Проведено» belgisi qoʻyilmagan hujjat qoralama sanaladi va qoldiqni oʻzgartirmaydi. Shuning uchun javondagi son bilan hisobot kelishmasa, tekshiruv rezervdan emas, hujjatlardan boshlanadi: yordam markazi uchta odatiy sababni sanaydi.

Birinchisi notoʻgʻri ombor: qabul bir omborga, joʻnatma boshqasiga yozilsa, joʻnatmadagi qoldiq nolga teng boʻladi. Ikkinchisi hujjatning oʻtkazilmaganligi: omborchi hujjatni saqlagan, lekin «Проведено» belgisini qoʻymagan. Uchinchisi sotuvning qabuldan oldin sanalgani. Sahifadagi misol: joʻnatma 12-fevral soat 12:00 da, qabul shu kuni 16:00 da yozilgan, shuning uchun joʻnatma paytida qoldiq nol.

Sababni topish qiyin boʻlsa, «Aylanmalar» (Обороты) hisoboti yordam beradi: davr belgilanadi, tovar qatori bosiladi va hujjat turlari boʻyicha barcha harakat koʻrinadi. «Mavjud» qoldiqdan hisoblanadi, shu sababli qoldiq buzilgan joyda u ham notoʻgʻri chiqadi.

Boshlangʻich qoldiq alohida masala. MoySklad dan oldin omborda tovar boʻlsa, uni tizimga import qilish mumkin. Keyingi hisob shu raqamdan boshlanadi, yaʼni formuladagi «barcha kirimlar» boshlangʻich importni ham oʻz ichiga oladi. Import notoʻgʻri boʻlsa, hamma keyingi hisobot ham shu xatoni olib yuradi, shuning uchun uni birinchi hisobotlarda tekshirib olish kerak.

Rezerv: vaʼda, taqiq emas

Rezerv — qoldiqning buyurtmaga vaʼda qilingan, lekin hali joʻnatilmagan qismi; ishlab chiqarishga ketadigan material ham rezerv boʻlishi mumkin. U «mavjud» ni kamaytiradi, faktik qoldiqqa esa tovar joʻnatilmaguncha tegmaydi. Maqsadi buyurtmani aniq tovar bilan taʼminlash: omborda 100 bor, 30 tasi A buyurtmaga ajratilgan, demak B buyurtmaga 70 dan koʻp vaʼda qilib boʻlmaydi.

Lekin rezerv oʻzi taqiq emas. Sahifa ikki gap aytadi: konkret buyurtmaga rezervlangan tovarni boshqa buyurtmalarga joʻnatib boʻlmaydi; shu bilan birga rezerv joriy sotuvga xalaqit bermaydi, chunki tovarni joʻnatishni yoki hisobdan chiqarishni taqiqlamaydi. Taqiq alohida sozlama bilan yoqiladi: kompaniya sozlamalaridagi «Rezervlangan tovarni joʻnatishni taqiqlash» (Запретить отгрузку зарезервированных товаров). Ikki gapning oʻzaro nisbatini sahifa ochmaydi, ammo taqiq alohida bandda berilgani uni ixtiyoriy deb qarash kerakligini koʻrsatadi. Bu tahririyat xulosasi.

Yana bir muhim joyi: rezervlash uchun tovar omborda boʻlishi shart emas, kelajakdagi kirimlarni hisobga olib ham rezerv qoʻyiladi. Natijada «mavjud» manfiy chiqishi mumkin. Bu xato emas, hisobning oʻzi shunday ishlaydi.

Rezerv uch yoʻl bilan qoʻyiladi. Birinchisi — xaridor buyurtmasidagi «Rezerv» belgisi, u butun hujjatga taʼsir qiladi. Ikkinchisi — roʻyxatda bir nechta buyurtmani belgilab «Rezervlash» amalini bajarish. Uchinchisi — alohida qatorlar uchun, buning uchun administrator «Rezerv alohida pozitsiyalarga» sozlamasini yoqadi. Onlayn doʻkon buyurtmalari rezerv bilan tushishi uchun integratsiya sozlamasida «Tovarlarni rezervlash» belgilanadi. Chakana savdoda esa sotuv nuqtasidagi «Rezervlarni hisobga olish» belgisi rezervlangan tovarni sotishga yoʻl qoʻymaydi.

Kassa dasturlarining solishtirma jadvalida ham «Учет остатков при продаже на кассе» va «Учет резервов при продаже на кассе» qatorlari Windows, Android, macOS va Linux uchun belgilangan. Yaʼni kassa qoldiq va rezervni sotuv paytida hisobga oladi; rezervlangan tovarni sotishni cheklash esa sotuv nuqtasi sozlamasi bilan yoqiladi.

Rezervni yechish ham muhim. U joʻnatma yoki chakana sotuv oʻtganda avtomatik olinadi, belgi esa hujjatda qoladi. Shart: joʻnatma xaridor buyurtmasi bilan bogʻlangan boʻlishi kerak. Mantiqiy oqibat: buyurtmasiz yozilgan joʻnatma rezervni yechmaydi, «mavjud» esa haqiqatdan kam koʻrinib qolaveradi. Bu tahririyat xulosasi: sahifa shartni shunday qoʻyadi, teskarisini yozmaydi.

Kutish: hali kelmagan tovar «mavjud» ga qoʻshiladi

Kutish — taʼminotchi bilan kelishilgan, lekin hali kirim qilinmagan tovar. U taʼminotchiga buyurtmada belgilanadi: butun buyurtma, alohida qatorlar yoki bir necha buyurtma birdaniga. Qabul hujjati oʻtganda kutish avtomatik yechiladi. Sahifa kutishni buyurtma asosida ishlaydigan kompaniyalar uchun ayniqsa foydali deb belgilaydi.

Mantiq oddiy: kutish «mavjud» ga qoʻshiladi, shuning uchun menejer hali kelmagan tovarni mijozga vaʼda qila oladi, xavfi ham aynan shu yerda: taʼminotchi kechiksa yoki buyurtmani bekor qilsa, «mavjud» real boʻlmay qoladi. Sahifa kutishni yetkazma taʼminotchi bilan allaqachon kelishilgan boʻlsa qoʻyishni nazarda tutadi. Demak, «balki keladi» degan taxmin bilan kutish qoʻyilmaydi.

Hisobotda beshta raqam va xarid

«Qoldiqlar» (Остатки) hisoboti har bir tovar uchun qoldiq, minimal qoldiq, rezerv, kutish va «mavjud» ni bitta qatorda beradi. Filtr yordamida faqat rezervli yoki faqat kutishli tovarlarni, manfiy qoldiqni yoki minimaldan pastini ajratish mumkin, filtr qoldiq bilan birga «mavjud» boʻyicha ham ishlaydi. Qatorni bossangiz, raqam qaysi hujjatlardan yigʻilgani koʻrinadi. «Savat» (Тележка) esa kerakli tovarni qoldiqdan toʻgʻridan-toʻgʻri xaridor buyurtmasiga yoki joʻnatmaga oʻtkazadi.

Hisobotning variantlari ham raqamlarni boshqacha koʻrsatadi. «Tovarlar boʻyicha» variantda har bir modifikatsiya alohida qatorda turadi, «Omborlar boʻyicha» va «Yacheykalar boʻyicha» variantlarda esa modifikatsiyalar birlashtirilib, tovarning yigʻindisi beriladi. Demak, bir xil tovarda ikki hisobot ikki xil son koʻrsatsa, avval qaysi variant ochilganiga qarash kerak, keyin xato qidirish.

Eng muhim oqibat xaridda. «Zaxirani toʻldirish» (Пополнить резервы) ichki buyurtma yaratadi, undan esa «mavjud» hisobga olinib taʼminotchiga buyurtma ochiladi; zaxira minimal qoldiqqacha toʻldiriladi. Yaʼni xarid miqdori faktik qoldiqdan emas, «mavjud» dan chiqadi. Gipotetik misol: minimal qoldiq 50, qoldiq 100, rezerv 70, kutish yoʻq. «Mavjud» 30 ga teng, mantiqan yetishmagani 20. Rezerv hisobga olinmasa, qoldiq 100 minimaldan katta koʻrinib, hech narsa buyurtma qilinmaydi.

Rasmiy sayt ham shu mantiqni imkoniyat sifatida sanaydi: onlayn savdoda rezerv, omborda esa minimal qoldiqqacha avtomatik toʻldirish. Tafsilotlar yuqoridagi yordam sahifalarida.

Bundan nima kelib chiqadi

Quyidagilar manbalardan chiqarilgan tahririyat xulosasi.

Birinchi: raqamlar kelishmasa, tekshirish tartibi bor. Avval ombor, keyin «Проведено» belgisi, keyin hujjat sanasi va vaqti, oxirida rezerv. Rezervdan boshlash eng koʻp vaqtni oladi.

Ikkinchi: har bir lavozim oʻz ustuniga qaraydi. Omborchi qoldiqqa, sotuvchi «mavjud» ga, xarid boʻlimi esa «mavjud» ni minimal qoldiq bilan solishtiradi. Hamma bitta ustunga tayansa, ikkitadan biri adashadi.

Uchinchi: joʻnatmani buyurtma bilan bogʻlash, aks holda rezerv yechilmaydi. Toʻrtinchi: kutishni faqat kelishilgan taʼminotchi yetkazmasiga qoʻyish.

Beshinchi: rezerv taqiqi haqida oldindan qaror. Sozlama yoqilmagan boʻlsa, rezerv rejalashtirish vositasi boʻlib qoladi, tovar esa boshqa buyurtmaga ketishi mumkin. Yoqilsa, savdo qattiqroq, lekin ishonchliroq boʻladi. Qaysi biri kerakligi kompaniyaning sotuv usuliga bogʻliq.

Oltinchi: hisobot varianti. Modifikatsiyali tovarda raqamlarni faqat bir xil variantda solishtirish mantiqli, aks holda farq xato emas, hisobning shakli boʻlib chiqadi.