Partiya va yaroqlilik muddati: FEFO bilan joʻnatish

Omborda 100 quti yogurt bor. Hisobotda bitta raqam turibdi: 100. Aslida 60 qutining muddati shu hafta tugaydi, 40 tasiniki keyingi oyda. Oddiy qoldiq hisobi bu farqni bilmaydi, shuning uchun qaysi qutini oldin berishni omborchi oʻzi eslab yuradi. Bu gipotetik misol, lekin MoySklad partiya hisobini aynan shu muammo uchun beradi: tovar va uning yaroqlilik muddati bir-biriga biriktiriladi, joʻnatishda esa muddati oldin tugaydigani tanlanadi.

Partiya hisobi ikki joyda yoqiladi

Birinchi belgi kompaniya darajasida turadi. «Mening kompaniyam» → «Kompaniya sozlamalari» → «Boshqa siyosatlar» boʻlimida «Partiyalardan foydalanish» (Использовать партии товаров) belgilanadi. Ikkinchisi tovar kartochkasida: «Hisob xususiyatlari» (Особенности учета) blokidagi «Partiya boʻyicha hisob» katagi. Koʻp tovar uchun kartochkani birma-bir ochish shart emas, ommaviy tahrirlash bor.

Ikki daraja nima uchun kerak, sahifa yozmaydi. Mantiqiy javob oddiy: hamma tovarning ham muddati yoʻq. Qalam yoki quvur uchun partiya ustuni ortiqcha yuk boʻlardi, shuning uchun hisob faqat belgilangan tovarlarda ishlaydi. Bu tahririyat izohi.

Hisob tovar bilan birga modifikatsiyani ham qamraydi, yaʼni oʻlcham yoki hajm boʻyicha variantlari bor mahsulotda partiyalar har bir variantga alohida biriktiriladi.

Partiya nima va qayerda turadi

Partiya alohida obyekt. U «Tovarlar» → «Partiyalar» boʻlimida saqlanadi va toʻrtta maydondan iborat: nom, partiya belgisi, «Годен до» sanasi (yaroqlilik muddati) va tovar. Nom oʻzi yigʻiladi: tovar, partiya va muddatdan. Partiya belgisi muddatdan boshqacha koʻrsatilishi kerak boʻlsagina toʻldiriladi.

Roʻyxatni tovar yoki guruh, egasi, shtrix-kod va arxivda ekani boʻyicha filtrlash mumkin. Partiya kartochkasiga qoʻshimcha maydon ham biriktiriladi, masalan ishlab chiqaruvchi yoki sertifikat raqami uchun.

Odatda partiya qabul hujjatida yaratiladi. Qabul qatorida «Partiya» ustuni dastlab «Не указана» koʻrinishida turadi; unga bosib, yangi partiya ochiladi yoki mavjudi tanlanadi. Partiya hisobi qabul va joʻnatma bilan cheklanmaydi: sahifaga koʻra u MoySklad ning barcha hujjatlarida mavjud, qabul va joʻnatma esa misol sifatida olingan. Demak, muddat tovar omborga kirgan paytda, u qoʻlda turganda kiritiladi.

Sahifa partiyadan yana bir nechta ish uchun foydalanishni sanaydi: tovarni partiya boʻyicha qabul qilish, joʻnatish, koʻchirish va qaytarish, hujjatga tovar qoʻshishda va komplektatsiyani skaner bilan tekshirishda partiyani shtrix-kod orqali topish, muddati oʻtganini hisobdan chiqarish. Ularning hammasi bitta asosga tayanadi: qoldiq endi faqat tovar boʻyicha emas, partiya boʻyicha ham saqlanadi.

Bir partiyaning yoʻli: qabuldan hisobotgacha

Gipotetik ssenariy bilan koʻraylik. Ombor ikki marta yogurt qabul qiladi: 3-noyabrda 60 quti, muddati 20-noyabr; 10-noyabrda 40 quti, muddati 15-dekabr. Qabul hujjatida har bir qator uchun partiya yaratiladi va «Годен до» sanasi yoziladi. Tizim endi bitta «100» emas, ikki qator koʻradi: 60 va 40, har birining oʻz sanasi bilan.

Doʻkonga 25 quti joʻnatilganda omborchi tovarni qoʻshadi, «Partiya tanlash» → «FEFO boʻyicha» ni bosadi. Qator 20-noyabrda tugaydigan partiyaga bogʻlanadi. «Qoldiqlar» hisobotida birinchi partiya 35 ga tushadi, ikkinchisi 40 da qoladi. Hech kim qaysi partiya birinchi ekanini eslab yurmadi: bu qaror hujjat ichida, sana boʻyicha qabul qilindi.

FEFO: muddati yaqin partiya birinchi chiqadi

FEFO — First Expire, First Out, yaʼni «birinchi tugaydigan birinchi chiqadi». Bu FIFO dan farq qiladi: FIFO tovar omborga qachon kelganiga qaraydi, FEFO esa u qachon yaroqsiz boʻlishiga, shuning uchun ikkalasi har doim ham bir xil tartibni bermaydi. Gipotetik hisob: yanvarda kelgan partiyaning muddati dekabrda tugaydi, fevralda kelganiniki martda. FIFO yanvar partiyasini oldin beradi, FEFO fevraldagisini.

Joʻnatma hujjatida «Partiya tanlash» (Подобрать партию) tugmasi bor, undan «FEFO boʻyicha» variantini tanlash kerak. Hujjatga muddati oldin tugaydigan partiyadagi tovar qoʻshiladi. Muhim joyi shu: tanlov tugma bosilganda bajariladi. Omborchi bu qadamni oʻtkazib yuborsa, hujjatda partiya qoʻlda tanlangani qoladi.

Ikkita shart bor. Kompaniyada «Ombordagi yoʻq tovarni joʻnatishni taqiqlash» (Запретить отгрузку товаров, которых нет на складе) yoqilgan boʻlsa, FEFO dan oldin hujjatdagi «Проведено» belgisi olinadi, tanlov tugagach qayta qoʻyiladi. Bu sozlama «Qoldiqlar» boʻlimida ham tilga olinadi. Ikkinchi shart: arxivdagi partiyalar tanlovda qatnashmaydi.

Hisob-kitob misoli. A partiya: 40 dona, muddati 10-noyabr. B partiya: 60 dona, muddati 5-dekabr. Mijozga 30 dona joʻnatiladi. FEFO bu 30 donani A dan oladi, A da 10, B da 60 qoladi. 50 dona soʻralsa-chi? Tizim A dan 40 ni va B dan 10 ni oladimi, sahifa yozmaydi. Miqdor bitta partiyadan oshgan holatni sinov hujjatida koʻrib chiqish kerak.

Muddat va tannarx: ikki xil tartib

MoySklad tannarxni FIFO tartibida hisoblaydi: sotuvda eng erta qabuldagi narx chiqadi. FEFO esa muddatga qaraydi. Ikkalasi bir-biriga qanday bogʻlanishini yordam markazi yozmaydi. Tanlangan partiyaning qabul narxi tannarxga tushadimi yoki FIFO ning umumiy tartibi ishlaydimi, sahifalardan aniqlanmadi.

Bu savolga oddiy javob yoʻq, chunki muddati yaqin partiya koʻpincha eng yangi qabul boʻladi va xarid narxi ham boshqacha. Birinchi haqiqiy partiyadan oldin ikki xil narxli ikki qabul va bitta joʻnatma bilan hisobotni tekshirib olish kerak; aks holda foyda hisobotiga ishonish qiyin.

Qaytarilgan tovar alohida eʼtibor talab qiladi. Xaridor tovarni qaytarsa, «Возврат покупателя» hujjati tovarni avvalgi tannarx bilan, lekin omborga yangi kelgan sana bilan qaytaradi. FIFO navbatida u oxiriga tushadi. Partiya muddati esa oʻzgarmaydi, shuning uchun muddati yaqin qaytarilgan quti FEFO tanlovida baribir birinchi turadi. Bu mantiqiy xulosa: ikki tartibning farqi aynan shunday holatlarda koʻrinadi.

Muddatni qayerda kuzatish mumkin

«Qoldiqlar» (Остатки) hisobotida muddat alohida ustunda turadi. Partiya hisobi yoqilgan va omborda bor tovarlar uchun «Годен до» toʻldiriladi. Omborlar va yacheykalar kesimidagi variantlarda ham «Срок годности» ustuni bor. Alohida hisobot kerak emas: bitta jadvalda qoldiq, rezerv va muddat yonma-yon koʻrinadi.

Hisobotni har kuni belgilangan elektron pochtaga yuborishni sozlash mumkin. Muddat yaqinlashganda ogohlantiradigan alohida vosita sahifalarda tilga olinmagan. Demak, nazorat hisobotni muntazam koʻrishga tayanadi. Bu tahririyat xulosasi.

Shu hisobotda yana bir koʻrsatkich bor: «Omborda necha kun» (Дней на складе). U tovar qoldigʻi sotilishini oʻrtacha necha kun kutganini koʻrsatadi. Formula: (hisobot sanasi − kelgan sana) × shu kelishdan qolgan miqdor yigʻindisi, omborda turgan umumiy miqdorga boʻlinadi. Sahifadagi misol: 1-kuni 10 olma kelib 4 tasi sotilgan, 10-kuni yana 9 ta kelgan. 19-kuni hisobot: ((19−1)·6 + (19−10)·9) / 15 = 12,6 kun. Muddatli tovarda bu raqam muddat bilan solishtirilsa, tovar sotilmay turib qolayotgani oldindan koʻrinadi.

Muddati oʻtgan tovar bilan nima boʻladi? Sahifa uni hisobdan chiqarish mumkinligini aytadi, oʻz-oʻzidan chiqishini aytmaydi. Qoldiq esa faqat oʻtkazilgan (проведённый) ombor hujjatlari bilan oʻzgaradi. Mantiqiy xulosa: muddati oʻtgan partiya «Списание» hujjati bilan chiqarilmaguncha qoldiqda va «mavjud» miqdorda turaveradi. Bu tahririyat xulosasi; amalda shu sabab muddati oʻtgan tovarni ham koʻrsatadigan «mavjud» ga ishonib boʻlmay qoladi.

Arxiv ham shu yerda ishlaydi. Ishlatilmaydigan partiyani oʻchirmasdan arxivga yuborish uni hujjatlardagi tanlovdan va «Qoldiqlar» hisobotidan yashiradi, kerak boʻlsa qaytarib olinadi.

Qayerda ishlamaydi: xizmatlar va kassa

Partiya va muddat boʻyicha hisob xizmatlar uchun mavjud emas. Evotor va Kassa MoySklad orqali chakana savdo uchun ham. Kassa dasturlarining solishtirma jadvali buni tasdiqlaydi: «Партии/Сроки годности» qatori Windows, Android, macOS va Linux uchun bir xil, yaʼni hech birida yoʻq.

Seriya raqamlari bu jadvalda boshqacha holatda. Ular Windows, macOS va Linux dagi kassada ishlaydi, Android da ishlamaydi. Muddatli tovar doʻkon kassasidan sotilsa, kassa partiya tanlamaydi. Bunda omborda partiya qoldigʻi qanday kamayishini sahifa yozmaydi.

Oʻzbekiston uchun muhim tafsilot: shu jadvalda «ККТ E-POS (Узбекистан)» qatori faqat Windows ustunida belgilangan. Demak, E-POS bilan ishlaydigan doʻkon Kassa MoySklad ning Windows versiyasidan foydalanadi, partiya tanlash esa bu versiyada ham yoʻq. Bu tahririyatning jadvaldan chiqargan xulosasi; jadvaldagi qator faqat ulanish imkoniyatini koʻrsatadi.

Bundan nima kelib chiqadi

Quyidagilar manbalardan chiqarilgan tahririyat xulosasi.

Birinchi qaror: qaysi tovarning muddati sotuvda haqiqatan hisobga olinadi. Partiya belgisi yoqilgach, qabul hujjatida partiya ustuni paydo boʻladi va uni toʻldirish omborchi ishining qismiga aylanadi. Hamma tovar uchun yoqish ish hajmini oshiradi, foydasi esa faqat buzilib qoladigan tovarda seziladi.

Ikkinchi qaror: kanal. Chakana savdo Evotor yoki Kassa MoySklad orqali yuritilsa, partiya hisobi kassaga yetib bormaydi. Bunday tovar uchun ombor va kassa oʻrtasidagi oqim oldindan chizib chiqiladi.

Uchinchi: joʻnatma odati. FEFO tugmasini bosish omborchi uchun odat boʻlishi kerak. «Yoʻq tovarni taqiqlash» yoqilgan boʻlsa, bu qadamga «Проведено» belgisini olib qoʻyish ham qoʻshiladi.

Toʻrtinchi: tozalash. Ishlatilmaydigan partiyalarni arxivga yuborish roʻyxatni toʻgʻri tutadi va FEFO tanloviga ham xalaqit bermaydi. Beshinchi: muddati oʻtgan tovar «Списание» hujjati bilan chiqarilmasa, hisobotdagi «mavjud» miqdor uni ham oʻz ichiga olaveradi. Tannarx bilan bogʻliq savol esa sinov hujjati bilan yopiladi.