Oʻzbekiston chop etish shablonlari: hisob, hisob-faktura va TTN

Ulgurji sotuvchi joʻnatish hujjatini ochadi, chop etish tugmasini bosadi va TTN chiqadi. Hammasi oddiy koʻrinadi, lekin chiqqan qogʻoz ikki savolga javob berishi kerak. Birinchisi: hujjat MoySklad dagi maʼlumotni toʻgʻri koʻrsatadimi. Ikkinchisi: u soliq tizimidagi hujjat oʻrnini bosadimi. Shablonlar birinchi savolga javob beradi. Ikkinchisi yordam markazi sahifalarida yozilmagan.

Shablon nima va nima emas

Yordam markazi shablonni shunday tushuntiradi: bu Excel fayli, unda doimiy matn, Excel funksiyalari va maxsus formulalar birga turadi. Masalan, «Xaridor:» yozuvi doimiy qismdir, uning yonidagi kompaniya nomi esa har buyurtmada boshqacha boʻladi va hujjatdan olinadi. Shablon hujjatdagi maʼlumotni oʻz maydoniga olib chiqadi, xolos. Shuning uchun uni ulash hisobdagi qoldiq yoki summani oʻzgartirmaydi, faqat hujjatning bosma koʻrinishini belgilaydi.

Sahifa bir muhim chegarani ochiq yozadi. Shablon MoySklad da yangi funksiya yoki yangi hisobot yaratmaydi, u faqat mavjud hujjat yoki hisobotdagi maʼlumotni boshqacha guruhlaydi va tartiblaydi. Yana bir qoida: qaysi maydonni chiqarish mumkinligi shablon qayerdan chop etilishiga bogʻliq, chunki hujjatdan, hujjatlar roʻyxatidan, baho roʻyxatidan va hisobotlardan chop etiladigan shablonlar har xil maʼlumot oladi. Demak, shablonda yoʻq maydonni qoʻshish mumkin emas, agar hujjatning oʻzida u boʻlmasa.

Besh shablon va ularning joyi

Yordam markazi Oʻzbekiston uchun beshta shablonni beradi. Har biri MoySklad ning aniq hujjatiga ulanadi, ikkitasi esa qoʻshimcha tayyorgarlik talab qiladi.

Uch hisob shabloni kundalik ishda boshqa-boshqa vazifani bajaradi. Toʻlov uchun hisob xaridorga beriladigan hujjat boʻlib, u MoySklad dagi xaridor hisobi hujjatidan chiqadi va toʻlovni soʻrash uchun ishlatiladi. Chiquvchi hisob-faktura sotuvchining berayotgan hujjatini, kiruvchi hisob-faktura esa taʼminotchidan olingan hujjatni qogʻozda koʻrsatadi. Birinchi ikkitasi sotuv tomonida, uchinchisi xarid tomonida turadi, shuning uchun ularni turli boʻlimlardan chop etish kerak.

TTN maydonlarining aniq roʻyxati sahifada bor va u Oʻzbekiston lokalizatsiyasi haqidagi maqolada jadval koʻrinishida berilgan, shuning uchun bu yerda faqat sonlari keltiriladi. Ikki TTN oʻrtasidagi farq esa shundan iborat: 1-T shaklida transport haqida koʻproq maʼlumot soʻraladi, yaʼni yoʻl varaqasi, haydovchi, tirkama, yarim tirkama va qayta yoʻnaltirish, jismoniy shaxslar variantida bu maydonlar yoʻq, lekin masofa kasr son bilan yoziladi. Muhimi boshqa: maydonlar qoʻlda yaratiladi va qoʻlda toʻldiriladi, yordam markazi ularni avtomatik toʻldirish yoʻlini tasvirlamaydi.

Shablon fayllarining nomlarida ham maʼlumot bor. Toʻlov hisobi va chiquvchi hisob-faktura fayllarida 2025-yil belgisi turadi, yaʼni namunalar oʻsha yilgi tahrirga mos. Chiquvchi hisob-faktura faylining nomida bundan tashqari KZ belgisi bor, odatda bu Qozogʻiston qisqartmasi. Fayl nomi shablonning mazmuni haqida hech narsa isbotlamaydi, shu sababli uni ulashdan oldin rekvizitlar Oʻzbekiston shakliga mosligini koʻz bilan tekshirish kerak.

Ulash: ikki blok va bitta qoida

Ulash qadamlari qisqa. Avval shablon fayli kompyuterga yuklanadi, soʻng kerakli hujjat, hujjatlar roʻyxati yoki hisobot ochiladi. Keyin chop etish menyusida sozlash tanlanadi, oʻng tomonda shablonlarni sozlash oynasi ochiladi va kerakli boʻlimda shablon qoʻshish tugmasi bosiladi.

Bu yerda eng koʻp xato qilinadigan joy bor. Hujjat shablonlari va hujjatlar roʻyxati shablonlari turli bloklarga yuklanadi. TTN hujjatning oʻzidan chop etiladi, shuning uchun uni hujjat blokiga qoʻshish kerak. Roʻyxat blokiga qoʻshilgan shablon hujjat ichidagi chop etish menyusida koʻrinmaydi, bu tahririyat xulosasi.

Ulangandan soʻng shablon barcha foydalanuvchilarga chop etish menyusida koʻrinadi. Uni yashirish uchun koʻrinish ustunidagi belgi olinadi, shablonlar tartibini esa sudrab oʻzgartirish mumkin. Sahifa shablonni foydalanuvchilar boʻyicha cheklash haqida yozmaydi, faqat umumiy yashirish belgisini koʻrsatadi.

Ulangan shablonni haqiqiy joʻnatishda sinashdan oldin kichik tekshiruv oʻtkazish maʼqul. Quyidagi tartib rasmiy sahifalarda yoʻq, u tahririyat taklifi.

1. Sinov uchun joʻnatish hujjati yarating va TTN maydonlarini toʻldiring.
2. Chop etish menyusidan yangi shablonni tanlang va natijani ochib koʻring.
3. Boʻsh qolgan qatorlarni belgilab, ularga mos qoʻshimcha maydon yaratilganini tekshiring.
4. Chop etilgan nusxani buxgalter koʻrib chiqsin, soʻng sinov hujjatini oʻchiring.

Shablonni oʻzgartirish: Excel bilimi yetarli emas

Rekvizit yoki ustun tartibini oʻzgartirish kerak boʻlib qolsa, Excel bilimi bilan cheklanib boʻlmaydi. Yordam markazi ochiq yozadi: matnni joylash, jadval chizish va shriftni oʻzgartirish uchun oddiy Excel koʻnikmasi yetadi, lekin maydonlarni maʼlumotga bogʻlaydigan formulalar odatdagi Excel usullariga oʻxshamaydi. Ularni toʻgʻri ishlatish uchun formula qayerda va qaysi hujjatda qoʻllanishini tushunish talab qilinadi.

Yangi shablon kerak boʻlsa, sahifa texnik yordamga soʻrov yuborishni yoki chatga murojaat qilishni tavsiya etadi. Shuning uchun tayyor Oʻzbekiston shabloniga oʻz oʻzgartirishingizni kiritishdan oldin, uning ishlayotgan nusxasini saqlab qoʻyish maʼqul, bu tahririyat maslahati.

Hisob-faktura: bosma shakl va elektron hujjat

Soliq kodeksiga koʻra tovar sotilganda sotuvchi xaridorga hisob-faktura taqdim etishi shart. Qoidaga koʻra u elektron hisob-fakturalar axborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi. Agar sotuvchi xaridorga kassa cheki yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjat bersa, bu qoida qoʻllanilmaydi, yaʼni chakana doʻkon uchun hisob-faktura shabloni odatda kerak boʻlmaydi, bu tahririyat oʻqishi. Hisob-fakturaning shakli va toʻldirish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi, katalog nizomi esa elektron hisob-fakturada tovar kodi koʻrsatilishi shartligini yozadi.

Bu normalardan shu chiqadi: MoySklad shabloni bilan chop etilgan hisob-faktura soliq tizimidagi elektron hisob-faktura bilan bir narsa emas. Shablon qogʻoz yoki fayl nusxa beradi, elektron hujjat esa alohida tizimda tuziladi. MoySklad sahifalari bosma shaklni elektron hujjat deb atamaydi va ikkalasini bogʻlash yoʻlini ham koʻrsatmaydi. Bu tahririyat xulosasi boʻlib, aniq tartibni buxgalter bilan yozma kelishish kerak.

Yana bir qoida bosma nusxaga taʼsir qiladi. Tovar qiymati oʻzgarsa, jumladan yetkazilgan tovar bahosi yoki miqdori aniqlashtirilsa, sotuvchi xaridorga qoʻshimcha yoki tuzatilgan hisob-faktura taqdim etishi shart. MoySklad da joʻnatish hujjati oʻzgartirilsa, ilgari chop etilgan nusxa eskirib qoladi. Qaysi nusxa amaldagi ekanini hujjat raqami va sanasi bilan ajratish kerak, bu tahririyat xulosasi.

Kod masalasi ham shablonga taalluqli. Katalog nizomi hisob-fakturada tovar kodi toʻgʻri koʻrsatilishini soliq toʻlovchi zimmasiga yuklaydi va nomuvofiq kodni jarimaga sabab deb hisoblaydi. Shablon kodni faqat kartochkada u toʻldirilgan boʻlsa chiqara oladi. Qaysi shablon kodni qaysi ustunda chiqarishini yordam markazi sahifasi koʻrsatmaydi, shuning uchun bu savol sinov chop etishda aniqlanadi.

TTN: qogʻoz shakl va elektron tartib

Soliq qoʻmitasi 2024-yil 11-martdagi yangiligida elektron TTN ni 1-aprelda yirik soliq toʻlovchilar uchun, 1-iyuldan esa barcha xoʻjalik yurituvchilar uchun joriy etilishini eʼlon qilgan. Tartib shunday: yuk joʻnatuvchi ishtirokchilar, transport vositalari va tovar haqidagi maʼlumotni kiritadi hamda hujjatni elektron imzo bilan tasdiqlaydi. Elektron hujjat operatori unga noyob raqam va QR-kod beradi, haydovchi yuk qabulini mobil ilovada tasdiqlaydi, qabul qiluvchi esa hujjatni imzolaydi yoki sabab koʻrsatib rad etadi.

Keyingi oʻzgarishlar ikkilamchi manbalarda yoritilgan. Bir nashr 2025-yil 18-martdagi 168-sonli qarorga koʻra elektron hisob-faktura va elektron TTN ni bitta hujjatga birlashtirish mumkinligini yozadi, yangi shakl oʻsha paytda hali tasdiqlanmagan edi. Boshqa nashr bu birlashtirish tovar sotuvi va yuk joʻnatish bir vaqtda boʻlgandagina qoʻllanishini qayd etadi, alohida rasmiylashtirish esa saqlanib qolgan. Qarorning oʻzi bu ishda ochilmadi, shuning uchun bu maʼlumotni tekshirish lozim.

Yordam markazi MoySklad shablonini Oʻzbekiston Respublikasining namunaviy 1-T shakli deb tasvirlaydi, lekin uni elektron TTN bilan bogʻlamaydi. Ammo maydonlarning oʻxshashligi eʼtiborni tortadi. Shablon haydovchi, tirkama, yuklash va tushirish punktlarini soʻraydi, elektron TTN da esa yuk joʻnatuvchi ishtirokchilar, transport va tovar haqidagi maʼlumotni kiritadi. Demak, joʻnatishga kiritilgan qoʻshimcha maydonlar elektron TTN uchun ham tayyor maʼlumot manbai boʻlishi mumkin, bu tahririyat taxmini.

Gipotetik hisob: maydonlarni toʻldirish yuki

1-T shaklidagi TTN uchun oʻnta maydon qoʻlda toʻldiriladi. Omborda kuniga 20 ta joʻnatish boʻlsin va har birida shu maydonlar kiritilsin. Bu kuniga 200 ta, 26 ish kunidan iborat oyda esa 5 200 ta qoʻlda kiritish demak. Jismoniy shaxslar uchun TTN da oltita maydon bor, bu hisobda kuniga 120 va oyiga 3 120 ta kiritishni beradi. Raqamlar oʻylab topilgan, ammo mantiq aniq: maydonlar va joʻnatishlar koʻpaygan sari xato ehtimoli ham oshadi. Shuning uchun toʻldiruvchi xodimni oldindan tayinlash va qiymatlarni yagona namunadan koʻchirish maʼqul, bu tahririyat tavsiyasi.

Qayerda xato qilinadi

• Shablon notoʻgʻri blokka yuklanadi va hujjat ichidagi menyuda koʻrinmaydi.
• TTN uchun qoʻshimcha maydonlar yaratilmaydi va shablon boʻsh qatorlar bilan chiqadi.
• Chiquvchi hisob-faktura shabloni rekvizitlari tekshirilmasdan ishlatiladi.
• Bosma hisob-faktura va TTN soliq tizimidagi elektron hujjat oʻrniga qabul qilinadi deb oʻylanadi.
• 2025-yil tahriridagi shablon keyingi oʻzgarishlarga moslashtirilmaydi.

Amalda nima qilish mumkin

1. Har shablon uchun hujjat egasini belgilang: kim toʻldiradi, kim tekshiradi.
2. Shablonni ulashdan oldin faylni ochib, rekvizit va kodlar Oʻzbekiston talabiga mosligini koʻzdan kechiring.
3. TTN maydonlarini birinchi haftadayoq hamma joʻnatishlarda toʻldirishni qoida qilib yozing.
4. Hisob-faktura va TTN ning elektron variantini soliq tizimida qaysi tartibda rasmiylashtirishni buxgalter bilan yozma kelishing.
5. Tovar kartochkalarida kodlarni oldindan toʻldiring, chunki elektron hisob-fakturada ular talab qilinadi.