IKPU kodi tovar kartochkasida: 17 xonani oʻqish va TASNIF qidiruvi

Kassir tovarni skanerlaydi, chek chiqadi, chekda esa 17 xonali raqam turadi. Shu raqam notoʻgʻri boʻlsa, javobgarlik tadbirkorga qaytadi: Nizomga koʻra tovar nomenklaturasiga mos kelmaydigan kod qonunda belgilangan jarimaga sabab boʻladi. Rasmiy hujjatlar bu kodni MXIK deb yozadi, MoySklad sahifasi esa IKPU nomini ishlatadi. Ikkalasi bitta narsa: soliq tizimidagi katalog tovarga bergan noyob raqam.

17 xona nimani bildiradi

Kod oltita boʻlakdan iborat: guruh, sinf, pozitsiya, subpozitsiya, brend va atribut. Ularning xona soni 3, 2, 3, 3, 3 va 3 boʻlib, yigʻindisi 17 ga teng, kodning dastlabki ikki-besh raqami esa tashqi iqtisodiy faoliyat tovar nomenklaturasiga, yaʼni bojxona kodiga mos keladi va tovar xalqaro tasnifga bogʻlanishini taʼminlaydi.

Haqiqiy misol E-POS saytidagi namunaviy chekda bor: u yerda fiskalizatsiya xizmati uchun 10602006001000000 kodi yozilgan. Uni boʻlaklarga ajratsak, 106, 02, 006, 001, 000 va 000 chiqadi, oxirgi olti nol esa brend va atribut belgilanmaganini bildiradi va shtrix-kodsiz mahsulotdagi qoidaga mos keladi.

Kod ikki xil aniqlikda beriladi

Katalogda ikki jarayon bor: tasniflash tovarga asos kodni biriktiradi, identifikatsiya esa shu asos kod ichida tovarlarni brend va atributiga qarab bir-biridan ajratadi. Hamma tovar ham identifikatsiya qilinmaydi.

Toʻliq kod, yaʼni brend va atribut bilan, asosan shtrix-kodi bor tovarlarga yaratiladi. Shtrix-kodsiz ham toʻliq aniqlanadigan toifalar nizomda sanalgan: transport vositalari, koʻchmas mulk, asbob-uskunalar, sement va gilam mahsulotlari, paxta, yogʻoch-taxta va xom etil spirti. Boshqa shtrix-kodsiz tovarlar faqat tasniflanadi va subpozitsiya kodiga olti nol qoʻshib beriladi.

Gipotetik misol. Doʻkonda ikki tovar sotiladi: markali shokolad va tarozida oʻlchab beriladigan quruq meva. Shokolad qadogʻida shtrix-kod bor, shuning uchun katalogda uning kodi brend va atributgacha toʻliq yoziladi. Quruq mevada shtrix-kod yoʻq, shu sababli unga faqat asos kod va oxiriga olti nol beriladi. Ikkala tovar chekda 17 xonali kod bilan chiqadi, lekin birinchisining kodi aniqroq.

Bu farq amalda muhim. Jarima aynan asos kod, yaʼni birinchi 11 xona nomenklaturaga mos kelmaganda belgilanadi, identifikatsiya qilingan mahsulotlar bundan mustasno. Demak, kartochkada guruh, sinf, pozitsiya va subpozitsiyani notoʻgʻri tanlash eng ogʻir xato hisoblanadi, brend xonalaridagi farq esa undan keyingi oʻrinda turadi, bu tahririyat oʻqishi.

MoySklad kartochkasida qanday toʻldiriladi

TASNIF bilan ishlash tovar, modifikatsiya, xizmat va komplekt uchun mavjud. Kartochkaning tovar hisobi xususiyatlari blokida TASNIF boʻyicha qidirish tugmasi bor. Qidiruvga nom, IKPU yoki shtrix-kod yoziladi va u rus hamda oʻzbek tilida ishlaydi. Tovar tanlanib kartochkaga qoʻshilsa, nom, IKPU, TASNIF qadoq kodi va TASNIF shtrix-kodi oʻzi toʻldiriladi.

Sahifa muhim ogohlantirish beradi: qidiruv natijasi soʻrovga mos kelmasa, tovar eskirgan IKPU yoki boshqa parametr boʻyicha topilgan. Bunday holatda kartochkada qaysi kod qolayotganini koʻzdan kechirish kerak.

Oʻlchov birligi alohida eʼtiborga loyiq. Nizomga koʻra har tovarga qatʼiy yoki tavsiya etilgan oʻlchov birligi biriktiriladi. Bitta birlik biriktirilgan boʻlsa, u qatʼiy hisoblanadi, ikkita va undan koʻp birlik boʻlsa, birinchisi tavsiya etiladi. Chek va hisob-fakturada bir guruhdagi har qanday birlikdan foydalanish mumkin, faqat qatʼiy birlik biriktirilgan boʻlsa bu mumkin emas. Shuning uchun fasovka va hisob turini katalogdagi birlikka moslab belgilash maqsadga muvofiq, bu tahririyat xulosasi.

Katalog nimaga kerak va qayerdan qidiriladi

Katalogning maqsadi nizomda aniq yozilgan: savdo aylanmasidagi mahsulotlar va bozor ishtirokchilari hisobini toʻliq yuritish, soliq maʼmuriyatchiligini avtomatlashtirish hamda soliq imtiyozlaridan maqsadli foydalanishni oshirish. Katalog ishlab chiqariladigan va import qilinadigan tovarlarni, shuningdek koʻrsatiladigan xizmatlarni qamrab oladi, matn esa davlat tilida yuritiladi va tarjima bilan farq chiqsa, davlat tilidagi variant toʻgʻri hisoblanadi.

Kod saytda sakkiz xil usulda qidiriladi: matn boʻyicha, kodning oʻzi boʻyicha, shtrix-kod, brend, dori vositalari uchun guvohnoma raqami, bojxona kodi boʻyicha, savollarga javob berib va katalogni Excel koʻrinishida yuklab olib. MoySklad kartochkasidagi qidiruv bu usullarning faqat uchtasini beradi: nom, kod va shtrix-kod. Qolganlari uchun saytning oʻziga kirish kerak.

Qadoq va toʻplam masalasi ham bor. Katalog isteʼmol qadogʻi, tashqi qadoq va transport qadogʻini farqlaydi, shtrix-kodi bor tovar uchun esa faqat tashqi va transport qadoqlari yaratiladi. Ikki va undan koʻp tovardan iborat toʻplam uchun kod alohida tovarlar guruhidan avtomatik hosil boʻladi. MoySklad kartochkasida TASNIF qadoq kodi alohida maydon, TASNIF esa komplekt uchun ham mavjud. Komplekt kodi saytdagi toʻplam kodidan olinadimi, sahifa buni yozmaydi.

Kod oʻzgarsa nima boʻladi

Operator kodlarni zarurat boʻlganda oʻzgartiradi: matndagi xatoni toʻgʻrilaydi, guruh tuzilmasiga yoki bojxona kodiga moslashtiradi. Kod yoki unga biriktirilgan birlik oʻchirilsa yoxud oʻzgartirilsa, oʻzgarish oʻttiz kundan keyin kuchga kiradi. Yangi kod yaratish, nomni tahrirlash va birlik biriktirish bu qoidadan mustasno.

Gipotetik misol. Operator kodni 10-iyunda oʻchirdi. Shu kuni kartochkadagi kod hali ishlayveradi, 10-iyuldan esa uni ishlatib boʻlmaydi. Shu bilan birga oʻzgarish oldin chiqarilgan hujjatlarga taʼsir qilmaydi, yaʼni eski chek va hisob-faktura oʻz kodida qoladi, yangi sotuvlar esa yangi kod bilan chiqadi. Katalogda oʻzgarishlar tarixi saqlanadi, operator xabarlarni soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetiga ham yuboradi.

Foydalanilmagan kod ham nofaol boʻlishi mumkin. Nizomga koʻra ikki yil davomida hech kim ishlatmagan kod, shuningdek takrorlangan kod nofaol holatga oʻtkaziladi. MoySklad sahifasi bunday kod kartochkada qanday koʻrinishini yozmaydi, faqat roʻyxatda amaldagi kodlar koʻrsatilishini aytadi.

Kod topilmasa

Qidiruvda kerakli kod chiqmasa, shaxsiy kabinetdan elektron imzo bilan soʻrovnoma yuboriladi. Soʻrovnomaga telefon raqami, guruh, sinf va pozitsiya, tovar nomi, brendi, bojxona kodi, shtrix-kodi, oʻlchov birligi, fotosurati hamda soliq imtiyozi bor-yoʻqligi kiritiladi. Operator soʻrovni uch ish kuni ichida koʻradi va kod yaratadi yoki sabab koʻrsatib rad etadi. Imtiyoz koʻrsatilgan boʻlsa, operator yangi kod yaratgach imtiyozni biriktirish uchun soliq qoʻmitasiga soʻrov yuboradi va qoʻmita bir ish kunida biriktiradi yoki rad etadi.

Rad etishning uch sababi bor: maʼlumot toʻliq emas yoki xato, tovarni alohida aniqlash zarurati yoʻq yoki bunday kod allaqachon mavjud. Shtrix-kodli tovar uchun yana bir yoʻl nizomda koʻzda tutilgan: skanerlash orqali kodni aniqlash uchun alohida texnik imkoniyat yaratilishi lozim. Toʻplam sifatida sotiladigan tovarlar uchun kod saytda tadbirkorning oʻzi yaratgan toʻplamga avtomatik beriladi.

Kod chekda va hisob-fakturada

Qonun kodni kassa chekida ham talab qiladi. Kassa chekida tovar kodi, oʻlchov birligi va shtrix-kod boʻlishi shart, katalog kodlarini chekka bosmaydigan kassa esa ishlatilmaydi. Texnik xizmat markazlari kassa xotirasiga faqat katalogdagi kodlarni kiritishi lozim. Demak, kartochkadagi kod katalogda yoʻq boʻlsa, u chekka umuman tushmaydi yoki xato bilan tushadi, ikkala holatda ham tuzatish tadbirkor zimmasida qoladi.

Yana bir sabab bor. Soliq imtiyozlari ham aynan kodlarga biriktiriladi va ularning hisobi soliq qoʻmitasining «E-imtiyoz» tizimida yuritiladi. Notoʻgʻri kod imtiyoz hisobini ham notoʻgʻri yoʻlga qoʻyishi mumkin, bu tahririyat xulosasi.

Ommaviy yuklash: nima aniq, nima ochiq

MoySklad sahifasi Excel orqali kartochka yaratishda ham TASNIF maʼlumoti qatnashishini yozadi. Lekin Excel import sahifasining oʻzi TASNIF ni tilga olmaydi. U uchta namunani beradi: oddiy, batafsil va Qozogʻiston uchun, Oʻzbekiston uchun namuna yoʻq. Fayl hajmi 10 megabaytdan oshmasligi kerak, import oldidan esa 5-10 ta tovarda sinov oʻtkazish tavsiya etiladi, chunki notoʻgʻri yaratilgan tovarlarni import orqali oʻchirib boʻlmaydi.

Shu sababli ommaviy yuklashdan oldin bitta kichik fayl bilan kodlarning kartochkaga tushishini koʻrish kerak. Sahifalar buni tasdiqlamaydi, bu tahririyat tavsiyasi.

Qayerda xato qilinadi

• Asos kod tovarning haqiqiy turiga mos kelmaydi va jarima xavfi paydo boʻladi.
• Qidiruv natijasi soʻrovga mos kelmasa ham eskirgan kod kartochkada qoldiriladi.
• Kod oʻchirilgani haqidagi xabar kabinetda oʻqilmaydi va oʻttiz kun oʻtib qoladi.
• Birlik katalogdagi qatʼiy birlikka mos kelmaydi.
• Excel import sinovsiz katta fayl bilan oʻtkaziladi.

Amalda nima qilish mumkin

1. Kartochkani toʻldirishdan oldin tovarning shtrix-kodi bor yoki yoʻqligini aniqlang, chunki kodning aniqligi shunga bogʻliq.
2. Kodni qoʻlda emas, TASNIF qidiruvi orqali qoʻying va natija soʻrovga mosligini tekshiring.
3. Fasovka va hisob turini katalogdagi oʻlchov birligi bilan solishtiring.
4. Soliq toʻlovchi kabinetidagi kod oʻzgarishi xabarlarini oyiga bir marta koʻzdan kechiring.
5. Katta fayl yuklashdan oldin 5-10 tovarli sinov importini oʻtkazing.