Oprixodovanie va qabul: ikki kirim hujjatining farqi

Inventarizatsiya paytida omborchi javonda hisobda yoʻq 12 quti topdi. Ertasi kuni taʼminotchidan yana 12 quti keldi. Ikkala holatda ham ombor qoldigʻi 12 taga oshadi, lekin MoySklad da bular ikki xil hujjat: Оприходование (oprixodovanie) va Приемка (qabul). Yordam markazi ularning umumiy natijasini bitta jumlada aytadi: ikkalasi ham ombordagi tovar qoldigʻini koʻpaytiradi. Farq qoldiqda emas: u qarzda, tannarxda va keyingi hujjatlar zanjirida yotadi, yaʼni hisobning boshqa qismlarida.

Bitta natija, ikki xil vazifa

Qabul muayyan taʼminotchidan sotib olingan mahsulotni qayd etadi, yaʼni kirim nakladnoyi vazifasini bajaradi. U chiquvchi toʻlovga yoki taʼminotchiga qaytarishga asos boʻla oladi, summasi esa «Взаиморасчеты» (oʻzaro hisob-kitoblar) hisobotida hisobga olinadi. Oprixodovanie boshqa narsa: inventarizatsiya operatsiyasi boʻlib, hisobiy qoldiqni haqiqiy mavjudlikka tenglashtirish uchun hisobga olinmagan tovarni qoʻshadi. Qisqa qilib aytganda, qabul xaridga, oprixodovanie omborda topilgan hisobsiz tovarga mos keladi.

Nima uchun tizim bu ikki hujjatni ajratgan? Tahririyat talqini quyidagicha. Xarid ikki tomonlama kelishuv: kimdandir tovar olinadi, buning evaziga qarz yoki toʻlov paydo boʻladi. Inventarizatsiyada topilgan ortiqcha tovarda esa kelishuv ham, qarshi tomon ham yoʻq, faqat hisob va haqiqat oʻrtasidagi farq bor. Ikkalasi bitta hujjatga solinsa, oʻzaro hisob-kitob hisoboti uydirma qarzlar bilan toʻlib ketardi, ombor hisobi esa kim bilan qanday kelishilgani haqida hech narsa demasdi. Ajratilgan hujjatlar bu ikki hisobni bir-biridan himoya qiladi.

Qabul sizdan nimani talab qiladi

Qabul ochilganda tashkilot, kontragent va hujjat valyutasi majburiy, ombor ham shunday. Tovar bir necha omborga kelsa, har biri uchun alohida hujjat tuziladi. Narx maydoni ham eʼtiborni tortadi: yordam markazi uni toʻldirish kerakligini tannarx nolga teng boʻlmasligi uchun deb yozadi. Qabul saqlangach taʼminotchi oldida qarz paydo boʻladi, aniq summani «Взаиморасчеты» hisobotidan koʻrish mumkin, qabulning oʻzi esa chiquvchi toʻlov yoki taʼminotchiga qaytarish uchun asos boʻlib xizmat qiladi.

Qabul hujjatidan turib pozitsiyalar narxini nomenklaturaga saqlash yoki ularni prays-list, sotuv narxi yoxud xarid narxi boʻyicha oʻzgartirish mumkin. Taqqoslash sahifasi buni alohida taʼkidlaydi: xarid narxlarini saqlash imkoni oprixodovanieda yoʻq, faqat qabulda bor. Bojxona toʻlovi yoki kuryer xizmati kabi qoʻshimcha xarajat ham qabulga kiritiladi: u tovar tannarxini oshiradi, hujjat summasini esa oʻzgartirmaydi, yaʼni taʼminotchiga hisob faqat tovarning oʻzi uchun qoladi.

Qabul rejadagi «kutish»ni qoldiqqa aylantiradi

MoySklad omborni uchta koʻrsatkich bilan koʻradi: qoldiq, rezerv va kutish. Qoldiq omborda hozir turgan tovar, rezerv buyurtmaga vaʼda qilingan qismi, kutish esa kelishilgan, lekin hali omborga kirmagan tovar. «Доступно» (mavjud) koʻrsatkichi ularni birlashtiradi: qoldiq plyus kutish minus rezerv.

Taʼminotchiga buyurtma berilganda tovarni kutishga qoʻyish mumkin. Qabul oʻtkazilganda kutish oʻzi bekor boʻladi. Zanjir shunday: buyurtma, kutish, qabul, qoldiq. Har bosqichda «mavjud» miqdor oʻzgarmaydi, chunki kutish kamayib, qoldiq shuncha oshadi. Oprixodovanie bu zanjirdan tashqarida turadi: undan oldin buyurtma ham, kutish ham boʻlmagan, shuning uchun mavjud miqdor toʻsatdan oshadi. Tahririyat talqini: sotuv boʻlimi koʻradigan «mavjud» raqam rejalashtirilmagan tovar hisobiga oʻzgaradi.

Oprixodovanie: taʼminotchisiz, lekin narxsiz emas

Yordam markazi oprixodovanieni uch holatda tavsiya qiladi: inventarizatsiyada topilgan ortiqcha tovar, pereSortitsa va boshlangʻich qoldiqlarni kiritish. PereSortitsa (пересортица) bir tovar kam, qoʻshni tovar esa ortiq chiqqan holatdir. Hujjatda ombor, tovar, miqdor va narx koʻrsatiladi, istasangiz sabab ham yoziladi. Har ombor uchun alohida hujjat tuziladi. Boshlangʻich qoldiq kiritilganda narx alohida eʼtiborga loyiq: bu qiymat birinchi partiyaning tannarxiga aylanadi va dastlabki sotuvlardagi foydani belgilaydi. Roʻyxatni yuklashdan oldin tannarxlarni boʻsh qoldirmaslik kerak, aks holda dastlabki oylarning foyda hisoboti haqiqatdan yuqori chiqadi, tovarning oʻzi esa hisobda qiymatsiz turadi.

Inventarizatsiya hujjatidan «Создать документ» tugmasi bilan oprixodovanie yaratilsa, ortiqcha tovarlar unga oʻzi koʻchadi. Inventarizatsiyaning oʻzi qoldiqni tuzatmaydi: natija faqat oprixodovanie yoki hisobdan chiqarish hujjati orqali qoldiqqa tushadi. Bitta hujjatga 500 tadan ortiq pozitsiya tushsa, tizim bir nechta oprixodovanie yaratadi, har birida 500 tadan.

Narx maydoni bu yerda ham bor, chunki tannarx qabul yoki oprixodovanie hujjatidagi narxga qoʻshimcha xarajatni qoʻshib hisoblanadi. Tannarx FIFO («birinchi kirgan, birinchi chiqadi») tamoyili bilan topiladi: qoldiq turli narxdagi kirimlardan iborat boʻlsa, sotuvda eng erta kirim birinchi chiqadi. Demak, taʼminotchisiz kirgan ortiqcha tovar ham oddiy partiya sifatida shu navbatga turadi va uning narxi keyingi sotuvlarning foydasini belgilaydi.

Gipotetik hisob. Omborda hisobsiz 12 quti topildi, sotuv narxi 15 shartli birlik. Oprixodovaniega xarid narxi sifatida 10 yozilsa, sotuvda har qutidan 5 foyda koʻrinadi. Narx qoʻyilmasa, hujjat nol narx bilan oʻtadi, tannarx nol boʻladi va har qutidan 15 foyda koʻrinadi. Sotuv foyda hisobotini shunday oshirib koʻrsatadi, aslida esa omborga kirgan tovarning qiymati hech qayerda hisobga olinmagan.

Sana, ombor va «Проведено» belgisi

Toʻgʻri hujjat turi ham yetarli emas. Tannarx hisobi uchun xarid hujjati sotuv hujjatidan oldin turishi kerak, aks holda sotuv omborda yoʻq tovarning sotuvi hisoblanadi va tannarxi nol chiqadi. Yordam markazi misol keltiradi: otgruzka 12 fevral soat 12:00 da, qabul shu kuni 16:00 da yozilgan boʻlsa, otgruzka ochilganda qoldiq nol koʻrinadi.

Qoida oprixodovanieda ayniqsa sezilarli, chunki ortiqcha tovar inventarizatsiya kuni topiladi, tovarning bir qismi esa bundan oldin sotilgan boʻlishi mumkin. Gipotetik holat: 10-dekabrda 5 quti sotildi, 15-dekabrda sanoq paytida 5 quti ortiqcha chiqdi, yaʼni sotuv paytida hisobiy qoldiq manfiy edi. Oprixodovanie 15-dekabr sanasi bilan yaratilsa, 10-dekabrdagi sotuv nol tannarx bilan qoladi. «Обороты» hisoboti bunday holatni «Приход» ustuni «Расход» dan kichik ekani bilan koʻrsatadi, tuzatish esa sanalarni toʻgʻrilash yoki yetishmagan hujjatni yaratishdir.

Yana ikkita oddiy sabab bor. Qabul bir omborga yozilib, sotuv boshqa ombordan qilinsa, otgruzkadagi qoldiq nol koʻrinadi. Hujjat saqlangan, lekin «Проведено» belgisi qoʻyilmagan boʻlsa, u qoralama boʻlib qoladi va qoldiqni oʻzgartirmaydi. Ikkala xatoda ham hujjat turi toʻgʻri tanlangan, hisobda esa baribir nomuvofiqlik paydo boʻladi.

Notoʻgʻri hujjat tanlansa nima boʻladi

Quyidagi uch holat yordam markazi qoidalaridan chiqarilgan tahririyat xulosasi. Sahifalarning oʻzida ular shu shaklda yozilmagan.

Birinchi holat: haqiqiy xarid oprixodovanie sifatida kiritilgan, chunki taʼminotchi kartochkasi hali ochilmagan. Qoldiq toʻgʻri chiqadi, lekin qarz hisobga tushmaydi, chunki hujjat «Взаиморасчеты» hisobotining roʻyxatiga kirmaydi; qaytarish esa qabul asosida yoki bir necha qabul asosida koʻrsatiladi, oprixodovanie bunday asos sifatida tilga olinmagan. Natijada taʼminotchi oldidagi qarz hisobotda real qarzdan kam koʻrinadi.

Ikkinchi holat teskari: inventarizatsiyada topilgan ortiqcha tovar tasodifiy taʼminotchi nomi bilan qabul sifatida oʻtkazilgan. Endi hisobda mavjud boʻlmagan qarz turadi. Oy oxirida solishtirish dalolatnomasi taʼminotchi bergan raqamdan farq qiladi va sababini hujjatlar roʻyxatidan qidirishga toʻgʻri keladi.

Uchinchi holat ikkala hujjatga ham tegishli: narx nol qoldirilgan. Qoldiq toʻgʻri, tannarx nol. Xatoni topish yoʻli bor: «Обороты» hisoboti tovar boʻyicha hujjatlarni koʻrsatadi, tannarxi «0,00» boʻlgan hujjatni ochib, narxni tuzatish mumkin.

Natijani hisobotdan tekshirish

Xato hujjat bir kunda koʻrinmaydi, oylar oʻtgach chiqadi, shuning uchun hisobotlarda tekshirish yoʻlini bilish foydali. «Остатки» hisobotini ochib detallashtirsangiz, joriy qoldiq qaysi hujjatlardan va qanday tannarx bilan tuzilganini koʻrasiz, shu yerdan narxi yozilmagan xarid hujjatini topish ham oson. «Обороты» esa tovar boʻyicha qoldiqni oʻzgartirgan har bir hujjatni hujjat turlari boʻyicha ajratib beradi va har birida tannarxni koʻrsatadi.

Bundan oddiy tekshiruv kelib chiqadi (tahririyat xulosasi). Oy oxirida «Обороты» hisobotida oprixodovanie hujjatlarini alohida koʻrib chiqing: har birining ortida inventarizatsiya, pereSortitsa yoki boshlangʻich qoldiq turishi kerak. Roʻyxatda taʼminotchidan kelgan xarid uchrasa, bu notoʻgʻri hujjat: tovar kirgan, qarz esa hisobga tushmagan. Teskari tekshiruv ham bor. Qabul hujjatlari orasida taʼminotchisi tasodifiy koʻringan, sanasi esa inventarizatsiya kuniga toʻgʻri kelgan hujjat ortiqcha tovarni qabul sifatida oʻtkazgan boʻlishi mumkin.

Hujjat tanlashdan oldin toʻrt savol

Quyidagi savollar ham tahririyat xulosasi, hujjatdagi qoida emas.

1. Tovarni kimdandir sotib oldingizmi va unga toʻlov yoki qaytarish boʻlishi mumkinmi? Ha boʻlsa, qabul kerak.
2. Tovar omborda avvaldan bor edi, hisobda esa yoʻq edimi? Unda inventarizatsiya va oprixodovanie.
3. Boshlangʻich qoldiq kiritilyaptimi? Yordam markazi buning uchun oprixodovanieni koʻrsatadi.
4. Narx qoʻyildimi? Ikkala hujjatda ham narx tannarxga aylanadi, boʻsh qoldirilsa nol boʻladi.

Bir savol sahifalarda javobsiz qoladi. Boshlangʻich qoldiq sifatida kiritilgan tovarning bir qismi hali taʼminotchiga toʻlanmagan boʻlsa, qarzni qanday ochish kerak? Oprixodovanie bunday qarz yaratmaydi. Hisob-kitob balansini yordam markazida alohida hujjat, «Корректировка» (Деньги, Корректировки, Взаиморасчеты) oʻzgartiradi. Boshlangʻich qarz uchun aynan shu yoʻl nazarda tutilgani sahifada yozilmagan, shuning uchun uni oʻz hisobingizda sinab koʻrish kerak. Qarz va qoldiq birga kiritiladigan boʻlsa, avval bitta tovar misolida natijani «Взаиморасчеты» va «Остатки» hisobotlarida yonma-yon tekshirib, soʻng butun roʻyxatni yuklagan maʼqul.