Elektron hujjat aylanishi: MoySklad ni E-DOCS va Didox bilan ulash

Tadbirkor MoySklad da joʻnatish hujjatini tuzadi, xaridor esa shu tovar uchun elektron hisob-faktura kutadi. Hujjat qaysi yoʻl bilan yuboriladi? Soliq xizmati sahifasida aytilishicha, 2020-yil 1-yanvardan elektron hisob-fakturani berish, saqlash va hisobga olish barcha tadbirkorlik subyektlari uchun majburiy, hujjat esa maxsus operatorlar orqali yuboriladi va qabul qilinadi. MoySklad bu operatorlarning biri emas. Demak, savol «MoySklad hisob-faktura yubora oladimi?» koʻrinishida emas, «qaysi operator bilan, qanday ulagich orqali?» koʻrinishida qoʻyilishi kerak.

Qonun nimani talab qiladi va operator kim

Soliq xizmati uch tushunchani ajratadi. Elektron hisob-faktura qonunda belgilangan shakldagi elektron hujjat boʻlib, tovar, ish yoki xizmat oldi-sotdisini tasdiqlaydi. Operator elektron hisob-faktura aylanishi va saqlanishini taʼminlash huquqini olgan yuridik shaxs. Rouming operatori esa hujjatlarni markaziy saqlaydi va operatorlar oʻrtasida oʻtkazib beradi.

Tizim 2018-yil 15-oktyabrdan 2019-yil 1-fevralgacha tajriba tariqasida ishlagan, 2019-yil 1-iyuldan ixtiyoriy boʻlgan va 2020-yil 1-yanvardan majburiy boʻlgan. Soliq qoʻmitasi sahifasida 27 ta operator sanalgan. Ularning ikkitasi bizni qiziqtiradi: Didox Tech MChJ va Fides Solutions MChJ, uning sayti edocs.uz. Buxgalteriya nashri ham 2026-yil boshida roʻyxat 27 pozitsiyadan iboratligini yozadi.

Operatorlar soni muhim, chunki MoySklad ulagichi bir operatorga yoziladi. Yigirma yetti operatordan faqat bittasi uchun katalogda ulagich bor. Qolgan operatorlar uchun tayyor yechim koʻrsatilmagan. Bu ulanish umuman yoʻq degani emas, lekin tayyor ulagich izlaydigan kompaniya tanlovi tor ekanini bildiradi. Bu tahririyat xulosasi.

Elektron hisob-faktura maʼlumoti soliq hisobotlariga avtomatik tushadi, xarid reestrida esa qaysi hujjatda QQS bor va qaysida yoʻqligi koʻrinadi. Bundan amaliy xulosa chiqadi: MoySklad dagi joʻnatish hujjati bilan operatordagi hisob-faktura miqdor va qiymat boʻyicha mos boʻlishi kerak, aks holda tafovut soliq hisobotida paydo boʻladi. Bu tahririyat xulosasi, ammo u sahifadagi avtomatik hisobot qoidasidan kelib chiqadi.

MoySklad oʻzida nima beradi: bosma shakl

Yordam markazining Oʻzbekiston shablonlari sahifasi beshta bosma shakl beradi: toʻlov hisobi, berilgan hisob-faktura, olingan hisob-faktura va ikki turdagi TTN. Shakl tegishli hujjatga ulanadi: hisob-faktura sotuv boʻlimidagi berilgan hisob-fakturalarga, TTN esa joʻnatishga.

Bu hujjatlar chop etiladi yoki fayl boʻladi. Sahifa ularni operatorga yuborish yoʻlini tasvirlamaydi. Yordam markazining elektron hujjat boʻlimi esa «1С: Клиент ЭДО», «ЭДО Лайт» va «Такском» bilan ishlashni tasvirlaydi, joʻnatish hujjatini XML faylga eksport qilish yoʻlini ham beradi.

Eksport sahifasi XML 5.03 formatini va Rossiya Federal soliq xizmati buyrugʻiga havolani keltiradi, hujjat turi esa rus universal oʻtkazma hujjati. Oʻzbekiston operatorlari uchun bunday tayyor eksport yordam markazida tasvirlanmagan. Shu sababli Oʻzbekiston uchun hamkor ulagichlar paydo boʻlgan degan taxmin oʻrinli, bu tahririyat izohi. Operatorga yuborish esa baribir boshqa qatlam, yaʼni ulagich vazifasi.

E-DOCS ulagichi: nima oʻtadi va nima oʻtmaydi

Katalogdagi ulagich Sloudel dev. nomli ishlab chiqaruvchiniki va pullik hamkor yechim sifatida belgilangan. MoySklad yordam markazi yechimlarni uchinchi tomonlar ham yaratishini, savollarga esa ularning mualliflari javob berishini yozadi. Demak, ulagich uchun yordam soʻrash MoySklad ga emas, ishlab chiqaruvchiga yoʻnaltiriladi.

Sahifada toʻrtta asosiy imkoniyat bor.

1. E-DOCS dagi yetkazuvchi hisoblarini MoySklad ga yuklash.
2. E-DOCS dagi qabul hujjatlarini MoySklad ga yuklash.
3. MoySklad dan xaridorlarga hisoblar qoralamasini E-DOCS da yaratish.
4. MoySklad dan joʻnatish hujjatlarining qoralamasini E-DOCS da yaratish.

Qoʻshimcha sozlamalar ham bor: yuklangan hujjatni darhol oʻtkazish, yangi tovar yaratiladigan guruhni tanlash, import oldidan hujjatdan kerakli tovarni belgilash. Ulagich yangi tovar yaratishdan oldin uni artikul, nom va shtrix-kod boʻyicha qidiradi, topilmasa artikuli bilan yangisini ochadi. Har xariddan keyin tovarning xarid bahosi ham yangilanadi.

Operator va ulagich qamrovi bir xil emas. E-DOCS oʻz saytida hisob-faktura, dalolatnoma, shartnoma, ishonchnoma va yuk-transport hujjatini, shuningdek hisob-faktura bilan yuk hujjatini birlashtirgan aralash hujjatni sanaydi. Ulagich sahifasi esa ulardan faqat hisoblar va joʻnatish bilan cheklanadi.

Jadvalning oʻng ustuni yozilmagan joylar bilan toʻla. Ular yoʻq degani emas, faqat katalog sahifasi ularni tilga olmagan. Ammo shu boʻshliqlar ulanishdan keyin qoʻlda bajariladigan ish miqdorini belgilaydi.

Qoralama soʻzining maʼnosi

Chiqish hujjatlari uchun sahifa «qoralama» soʻzini ishlatadi, kirish hujjatlari uchun esa yuklashni aytadi. Bu farq muhim. Qoralama hali yuborilmagan hujjat boʻlib, uni imzolash va joʻnatish operatorda qoladi, sahifa esa yuborishni ulagich bajarishini yozmaydi. Nega aynan shunday ekanini sahifa tushuntirmaydi, ammo mantiq ravshan: elektron imzo egasi hujjatni oʻzi koʻrib chiqib tasdiqlashi kerak. Bu tahririyat taxmini.

Kirish tomonida esa xavf bor. Agar yuklangan hujjat darhol oʻtkazilsa, qoldiq va tannarx oʻsha zahoti oʻzgaradi, hujjatdagi xato esa omborga ham oʻtadi. Quyidagi jadval gipotetik: yetkazuvchi hujjatda 200 dona yozgan, omborga esa 180 dona kelgan, deylik.

Yordam markazi yozishicha, qabul tovarni hisobga kiritadi va uning tannarxini shakllantiradi. Shu sababli notoʻgʻri hujjat qoldiqni ham, tannarxni ham bir vaqtda buzadi. Ehtiyotkor yoʻl shunday: dastlabki oylarda hujjatni qoʻlda oʻtkazish, miqdorni haqiqiy qabul bilan solishtirib. Bu tahririyat tavsiyasi, sahifa bunday ogohlantirish bermaydi.

«Hisob» soʻzi qanday tuzoq

Sahifada «yetkazuvchi hisoblari» va «xaridorlarga hisoblar» deyilgan. MoySklad da «hisob» toʻlov uchun beriladigan alohida hujjat, hisob-faktura esa boshqa hujjat: shablonlar sahifasi ham ularni ajratadi, toʻlov hisobi alohida, hisob-faktura alohida. Ulagich sahifasi esa elektron hisob-fakturani nazarda tutganmi yoki toʻlov hisobinimi, buni aniq yozmaydi.

Bu mayda gap emas. Agar ulagich faqat toʻlov hisobini oʻtkazsa, soliqqa tegishli elektron hisob-faktura qoʻlda kiritilishi kerak boʻladi va ulanishning asosiy foydasi yoʻqoladi. Shuning uchun javobni ishlab chiqaruvchidan yozma olish, soʻng sinov muddatida bitta haqiqiy hujjat bilan tekshirish kerak.

Didox: nima tasdiqlangan

MoySklad ning Oʻzbekiston saytida shunday yoziladi: joʻnatish hujjatidan MoySklad da hisob-faktura yaratib, uni Didox elektron hujjat aylanishi xizmatiga yuborish mumkin, u yerda hujjat avtomatik aniqlanib, qoralamalarda saqlanadi. Didox operatorlar roʻyxatida bor.

Boshqa joyda bu tasdiqlanmaydi. Katalogning «Oʻzbekiston uchun» tanlovida yettita yechim bor va Didox ular orasida yoʻq. Yordam markazining integratsiyalar boʻlimida ham Didox sahifasi topilmadi. Sahifalar Didox bilan ulanish qanday amalga oshishini, yaʼni alohida ilova, fayl almashish yoki boshqa yoʻl orqalimi, yozmaydi.

Natija shunday: Didox ulanishi marketing darajasida eʼlon qilingan, ammo ish tartibi hujjatlashtirilmagan. Didox ishlatadigan kompaniya buni ulanishdan oldin tasdiqlashi kerak. Sahifalarda Didox ning oʻz ulagichi yoki ochiq dasturlash interfeysi haqida ham gap yoʻq, E-DOCS saytida esa ochiq dasturlash interfeysi borligi aytilgan.

Operatorlar oʻrtasidagi almashuv va yangi hujjat shakli

Kontragentingiz boshqa operatorda boʻlsa-chi? Soliq xizmati bunday holat uchun rouming operatorini koʻrsatadi, u hujjatlarni markaziy saqlaydi va operatorlar oʻrtasida oʻtkazib beradi. E-DOCS saytining oʻzi ham operatorlararo almashuvni qoʻllab-quvvatlashini yozadi, lekin bu kompaniyaning oʻz daʼvosi. Demak, operatorni kontragent tanlovi emas, koʻproq oʻz hisobingizdagi ulagich belgilashi mumkin. Bu ham tahririyat xulosasi.

Buxgalteriya nashri operatorlarni toʻlov shartlari, interfeys qulayligi, mobil ilova, buxgalteriya dasturlari bilan moslik va qoʻshimcha funksiyalar boʻyicha taqqoslashni tavsiya qiladi. E-DOCS va Didox uchun u oylik bepul hujjat limiti va mobil ilovani qayd etadi, hujjat turlari va dasturlash interfeysi haqida esa hech narsa yozmaydi. Demak, operator tanlashda ikki savol alohida turadi: operatorning oʻzi nima qila oladi va uni sizning hisob dasturingiz bilan nima bogʻlaydi.

2025-yil mart oyida Vazirlar Mahkamasi qarori elektron hisob-faktura va yetkazib berish xatini bir hujjatga birlashtirish imkonini bergani haqida yangilik chiqdi. Maqolada kuchga kirish sanasi aytilmagan. E-DOCS ulagichi esa hisoblar va joʻnatish qoralamalarini ikki alohida hujjat sifatida sanaydi. Birlashgan hujjatni qoʻllab-quvvatlash sahifalarda yozilmagan.

Markirovka bilan bogʻliq nuqta

Asl Belgisi sahifasi markirovkali tovarni yetkazuvchidan elektron hisob-faktura xizmatida qabul qilishni talab qiladi, shunda kodlar yetkazuvchi balansidan sizning balansingizga oʻtadi. Qaysi xizmat bu rolni bajarishi sahifada aytilmagan. E-DOCS ulagichi esa qabul hujjatlarini yuklaydi, kodlar oʻtishi haqida esa jim. Shu sababli markirovkali tovar bilan ishlaydigan kompaniya bu zanjirni alohida tekshirishi kerak.

Qayerda xato qilinadi

• Ulagich elektron hisob-fakturani yuboradi deb oʻylash, holbuki sahifada qoralama va yuklash gapirilgan.
• «Hisob» deganda toʻlov hisobi ham, hisob-faktura ham tushunilib, ularning farqi unutiladi.
• Didox ulanishi katalogda bor deb hisoblash, holbuki katalogning Oʻzbekiston tanlovida u yoʻq.
• Yuklangan qabul hujjatini tekshirmasdan darhol oʻtkazish, shunda qoldiq va tannarx buziladi.
• Operatorni kontragentga qarab emas, MoySklad dagi ulagichga qarab tanlash mumkinligini hisobga olmaslik.

Amalda nima qilish mumkin

1. Avval kompaniya qaysi operatorda ishlashini aniqlang va u soliq xizmati roʻyxatida borligini tekshiring.
2. E-DOCS ulagichi uchun ishlab chiqaruvchidan yozma javob oling: u elektron hisob-fakturani nazarda tutadimi yoki toʻlov hisobinimi.
3. Sinov muddatida bitta haqiqiy yetkazuvchi hujjatini yuklab, qoldiq va tannarxni tekshiring, oʻtkazishni dastlab qoʻlda qiling.
4. Didox ishlatsangiz, ulanish usulini MoySklad va Didox tomonidan yozma tasdiqlating.
5. Markirovkali tovarda qabul zanjirini alohida tekshiring.