Koʻp tilli sayt: hreflang va reklamada davlat tili talabi

Gipotetik holat. Kompaniyaning saytida uchta til bor: oʻzbekcha, ruscha va inglizcha. Ruscha soʻrov bergan odam qidiruv natijasida oʻzbekcha sahifani koʻradi, oʻzbekcha soʻragan odamga esa ingliz nusxasi chiqadi. Egasi tarjimaga mablagʻ sarflagan, lekin qidiruv tizimi uch nusxani bir-biridan ajrata olmayapti. Bunday muammo Googleʼda hreflang deb ataladigan belgilar bilan hal qilinadi, Oʻzbekistonda esa unga yana bir savol qoʻshiladi: qaysi til qonun oldida asosiy hisoblanadi.

Hreflang nima beradi va nima bermaydi

Google hujjatiga koʻra, hreflang bir sahifaning til yoki hudud variantlarini bogʻlaydi, shunda qidiruv foydalanuvchiga eng mos nusxani koʻrsatadi. Hujjat shu belgini uch holatda tavsiya qiladi, hujjatning oʻzi esa 2026 yil 21 sentyabrda yangilangan.

• Faqat menyu va pastki qism tarjima qilingan, asosiy matn bir tilda qolgan.
• Bir tildagi variantlar hududga qarab farq qiladi, masalan AQSh, Buyuk Britaniya va Irlandiya uchun inglizcha.
• Sayt toʻliq tarjima qilingan, masalan har sahifaning nemischa va inglizcha nusxasi bor.

Uch tilli sayt uchun uchinchi holat mos keladi.

Hreflang tilni aniqlamaydi: Google sahifa tilini hreflang yoki til atributidan emas, koʻrinadigan matn asosida, oʻz algoritmi bilan topadi. Shuning uchun menyusi oʻzbekcha, asosiy matni ruscha sahifa baribir ruscha sahifa boʻlib qoladi. Ayni shu hujjatdan yana bir qoida chiqadi: mahalliylashtirilgan variantlar faqat asosiy matni tarjima qilinmay qolgandagina dublikat sanaladi.

Qoidalar: havolalar bir-biriga qaytishi kerak

Hujjatdagi qoidalar kam, lekin ularning har biri jiddiy va amalda eng koʻp xato aynan shu yerda chiqadi.

1. Har variant oʻzini ham, boshqa variantlarni ham koʻrsatadi.
2. Manzillar toʻliq yoziladi, yaʼni https bilan boshlanadi, qisqartirilgan yoki nisbiy manzil esa yaroqsiz.
3. Havola ikki tomonlama boʻladi: ikki sahifa bir-biriga koʻrsatmasa, belgilar hisobga olinmaydi, bu esa begona saytning oʻzini sizning sahifangizning varianti deb eʼlon qilishiga yoʻl qoʻymaydi.
4. Til ISO 639-1 kodi bilan yoziladi, hudud ISO 3166-1 alfa-2 kodi bilan. Hududning oʻzi yakka holda yaroqsiz.
5. Hech bir til mos kelmaganda koʻrsatiladigan zaxira sahifa uchun x-default ishlatiladi.

Belgilarni uch joyga qoʻyish mumkin: sahifa boshiga, HTTP sarlavhasiga yoki sayt xaritasiga. Sarlavha usuli PDF kabi fayllar uchun foydali, lekin Google nuqtai nazaridan uchala usul teng boʻlib, uchalasini birga ishlatish foyda bermaydi va yuritishni qiyinlashtiradi. Toʻliq toʻplamni saqlash ogʻirlashsa, baʼzi sahifalarda ayrim tillarni tushirib qoldirish mumkin, chunki Google bir-biriga koʻrsatganlarini baribir oʻqiydi. Faqat yangi qoʻshilgan tilni asosiy til sahifasi bilan ikki tomonlama bogʻlash shart.

Nega bu qoida yuritishni ogʻirlashtirishini oddiy hisob koʻrsatadi. Gipotetik sayt: har bir sahifa uch tilda bor va har nusxa oʻzini ham, ikki boshqasini ham koʻrsatishi kerak. Bu degani har til uchun sahifa soni boʻyicha uchtadan yozuv. Sahifalar soni P, tillar soni L boʻlsa, jami yozuvlar P koʻpaytirilgan L ning kvadratiga teng. 50 sahifa va 3 tilda bu 450 yozuv, toʻrtinchi til qoʻshilsa 800 ga chiqadi. Sayt xaritasi usuli shuning uchun kattaroq saytlarda qulay: yozuvlarni bitta joydan yuritish mumkin, har bir manzil ostida uning barcha variantlari sanaladi.

Oʻzbek tili uchun ochiq savollar

Oʻzbek tilining ISO 639-1 kodi uz, rus tiliniki ru, ingliz tiliniki en. Google hujjati oʻzbek tili va uning lotin hamda kirill yozuvlarini nomlamaydi. Yozuvni aniq koʻrsatish mumkinligini u xitoy tili misolida beradi. Demak, oʻzbek lotin va kirill matnini Google alohida variant sifatida qanday oʻqishi hujjatdan chiqmaydi. Ikkala yozuvni ham taklif qilsangiz, har birini alohida manzilga qoʻying va natijani bir necha hafta kuzatib boring.

Yandex uchun holat boshqacha. Yandex til variantlarini sahifa ichidagi belgi orqali oʻqiydi va sayt xaritasi orqali buni endi qoʻllab-quvvatlamaydi. Til kodlari ham ikki harfli ISO 639-1 kodlari. Yandex yordam sahifasidagi qoʻllab-quvvatlanadigan tillar roʻyxatida rus, ingliz va qozoq tillari bor, oʻzbek tili esa yoʻq. Roʻyxatda boʻlmagan til bilan nima boʻlishini hujjat aytmaydi, shuning uchun ruscha variantni Yandex taniydi deb ishonish mumkin, oʻzbekcha variantning talqini esa nomaʼlum.

Tuzilma: papka, subdomen yoki alohida domen

Til variantlarini qayerga qoʻyish ham qaror. Google hujjatida toʻrt yoʻl solishtirilgan. Qidiruv boshlangʻich qoʻllanmasi esa domen oxiri faqat muayyan mamlakat foydalanuvchilarini nishonga olganda ahamiyatli ekanini eslatadi.

Tahririyat fikri: kichik va oʻrta sayt uchun papka sodda yoʻl, chunki u bitta domen ostida ishlaydi va til boʻlimlari aniq koʻrinadi. Katta kompaniya yoki bir necha mamlakatni nishonga oladigan sayt uchun esa hujjat mamlakat domenini ham tilga oladi.

Tuzoqlar: avtomatik yoʻnaltirish, aralash til, kanonik manzil

Eng xavfli xato tilni foydalanuvchining brauzeri yoki IP manzili boʻyicha avtomatik almashtirishdir. Googlebot odatda AQShdan kiradi va til sarlavhasini yubormaydi, shuning uchun sahifa tilga qarab oʻzgarsa, robot uning hamma variantini koʻrmasligi mumkin. Hujjat avtomatik yoʻnaltirish oʻrniga alohida manzillar va til almashtirish havolasini tavsiya qiladi. Googlebot baʼzan AQShdan tashqari manzillardan ham kiradi, ammo alohida manzil tavsiyasi bundan oʻzgarmagan.

• Faqat mintaqa kodi yozish. Til kodi birinchi boʻlishi kerak.
• Zahiralangan kodlar: UK, EU, UN ishlamaydi. Buyuk Britaniya uchun GB yoziladi.
• Menyu bir tilda, asosiy matn boshqa tilda. Bunday sahifa qidiruvda turli menyu bilan qayta-qayta chiqishi mumkin.
• Bir sahifada yonma-yon ikki tilli tarjima. Google har sahifada bitta til boʻlishini tavsiya qiladi.
• Bir tilning boshqasiga kanonik koʻrsatilishi. Hreflang bilan birga har tilning kanonik sahifasi oʻsha tilning oʻzida boʻlishi kerak, hreflang klasteridagi manzillar esa kanonik tanlovda afzal koʻriladi.

Yana bir amaliy holat: sayt egasi hali tarjima qilinmagan sahifalar uchun ham ruscha matnli oʻzbekcha manzil yaratib qoʻyadi. Google hujjatiga koʻra, asosiy matni tarjima qilinmagan variantlar dublikat sanaladi, shuning uchun bunday sahifa ruscha nusxaning takrori boʻlib qoladi va oʻzbekcha qidiruvda foydali natija bermaydi. Tahririyat fikri: tarjima tayyor boʻlmaguncha oʻzbekcha manzilni ochmaslik, yoki hech boʻlmasa uni belgilar toʻplamiga kiritmaslik maʼqulroq.

Mashina tarjimasiga alohida toʻxtalish kerak, chunki Google spam siyosati ommaviy sahifa yaratishni, jumladan boshqa saytdan olingan matnni sinonimlash yoki tarjima qilish orqali, jazolanadigan amaliyot deb nomlaydi. Oʻz matningizni tarjima qilish bu siyosatda nomlanmagan. Tahririyat fikri: tekshirilmagan va foydalanuvchiga hech narsa bermaydigan ommaviy tarjima xavfli yoʻnalishga yaqin turadi.

Qonun tomoni: davlat tili va sayt

«Reklama toʻgʻrisida» qonunning 6-moddasi reklamani Oʻzbekiston hududida davlat tilida tarqatishni talab qiladi, tarjimaga esa shartlar bilan ruxsat beradi. Tarjima ulushi, harf oʻlchami va tashqi reklama qoidalari boshqa maqolada ochilgan. Bu yerda faqat saytga tegadigan joylar olinadi.

Birinchi nuqta: qonun hamma matnni reklama deb hisoblamaydi. 2-moddaga koʻra, tovarni ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining saytida yoki ijtimoiy tarmoq sahifasida joylashgan, kirganlarni tovar, assortiment va foydalanish qoidalari haqida xabardor qilishga moʻljallangan maʼlumot qonun amalidan tashqarida. Qidiruv tizimlaridagi soʻrov natijalariga ham qonun tatbiq etilmaydi. Pullik banner yoki reklama eʼloni esa reklama boʻlib qoladi. Landing sahifa qaysi tomonga kirishini modda aytmaydi, buni yurist baholaydi.

Ikkinchi nuqta: 6-moddaning uchinchi qismi davlat tili va tarjima qoidalarini faqat chet tillarida material joylashtiradigan veb-saytlardagi reklamaga tatbiq etmaydi. Istisno reklama joylashgan saytning tiliga bogʻlangan. Uch tilli saytning oʻzbekcha nusxasi bu istisnoga mos kelmaydi. Bu matnning tahririyat oʻqishi, yuridik xulosa emas.

Uchinchi nuqta isteʼmolchi huquqlari qonunidan keladi. Ishlab chiqaruvchi va sotuvchi haqidagi maʼlumot hamda tovar haqidagi maʼlumot isteʼmolchiga davlat tilida taqdim etiladi va qoʻshimcha ravishda boshqa tillarda ham berilishi mumkin. Axborot tizimlari orqali tuziladigan shartnomada sotuvchi shartnoma tuzilguniga qadar tovarning asosiy xususiyatlari, toʻlov shartlari, kafillik majburiyatlari va bekor qilish tartibini davlat tilida yoki taraflarning kelishuviga koʻra boshqa tilda bildirishi kerak. Boshqacha aytganda, onlayn doʻkonda ruscha yoki inglizcha maʼlumot taraflar kelishgandagina asosiy boʻla oladi.

Amalda nima qilish mumkin

Quyidagilar manbalardan chiqarilgan tahririyat xulosasi, yuridik maslahat emas.

1. Har til uchun alohida manzil tuzing va oʻzbekcha nusxani bazaviy deb qabul qiling. Rus va ingliz variantlari uni toʻldiradi.
2. Har sahifa uchun tarjima juftligini jadvalda yuriting. Tarjimasi boʻlmagan sahifaga belgi qoʻymang.
3. Belgilarni bitta usulda, sahifa boshida yoki sayt xaritasida joylashtiring va ikki tomonlama havolalarni tasodifiy oʻnta sahifada qoʻlda tekshiring.
4. Tilni avtomatik almashtirmang. Sahifada til tanlash havolasi boʻlsin, zaxira sahifa sifatida x-default ishlating.
5. Reklama matnini davlat tilida tayyorlang. Ijtimoiy tarmoq va landing sahifa masalasini yurist bilan oldindan aniqlang.

Tekshiruvni bitta sahifadan boshlang va uch savolga javob bering: oʻzbekcha sahifada ruscha va inglizcha variantlar koʻrsatilganmi, ruscha va inglizcha sahifalarda oʻzbekcha variant ham, bir-biri ham bormi, hamma manzil bir xil protokolda, yaʼni https bilan yozilganmi. Uchala javob ha boʻlsa, shu andoza qolgan sahifalarga oʻtkaziladi.

Bu tartibning eng zaif joyi oʻzbek yozuvlari. Google ham, Yandex ham oʻzbek lotin va kirill variantlari haqida aniq hech narsa aytmaydi. Shuning uchun natijani Search Console hisobotlarida bir necha hafta kuzatib borish kerak: qaysi variant qaysi soʻrovda chiqayotganini oʻzingiz koʻrasiz.