2026 yil 26 martdagi OʻRQ-1125 qonuni mahalliy saqlash talabini toraytirdi: faqat biometrik, genetik va telekom foydalanuvchilari maʼlumoti Oʻzbekistonda turishi shart. Qolgan maʼlumotni chet elda saqlash uchta shartdan biri bajarilganda mumkin. 29 iyuldagi 415-son qaror bilan 49 davlatlik roʻyxat tasdiqlandi, AQSH unda faqat maxsus dasturdagi kompaniyalar uchun turibdi. Shartnomaviy shartlar boʻyicha talablar esa hali tasdiqlanmagan.
2021 yil 16 apreldan boshlab Oʻzbekiston fuqarolarining maʼlumotiga axborot texnologiyalari orqali, shu jumladan internetda ishlov berilganda, uni Oʻzbekiston hududidagi texnik vositalarda yigʻish, tizimlashtirish va saqlash majburiy edi. Bu qoida marketingda ishlatiladigan har bir tizimga tegardi. 2026 yil 26 martda esa u keskin toraytirildi.
Qoida sanalari
| Sana | Nima boʻldi |
|---|---|
| 2019 yil 1 oktyabr | OʻRQ-547 kuchga kirdi, mahalliy saqlash talabi yoʻq edi |
| 2021 yil 16 aprel | 27-1 modda kuchga kirdi: fuqarolar maʼlumoti Oʻzbekistondagi vositalarda saqlanadi |
| 2026 yil 26 mart | OʻRQ-1125 imzolandi, talab uch toifaga toraytirildi |
| 2026 yil 29 iyul | Vazirlar Mahkamasining 415-son qarori, 49 davlat roʻyxati |
| 2026 yil 3 avgust | Qaror kuchga kirdi |
Eski qoida: 2021 dan 2026 yilgacha
Qonunning dastlabki 2019 yildagi matnida maʼlumotni mahalliy saqlash talabi yoʻq edi. U 27-1 moddasi sifatida 2021 yil yanvaridagi OʻRQ-666 qonuni bilan qoʻshildi. Modda operatorga maʼlumotni jismonan Oʻzbekiston hududida joylashgan texnik vositalarda va davlat reyestrida roʻyxatdan oʻtgan bazalarda yigʻishni, tizimlashtirishni va saqlashni majburiy qilgan. Matndagi «jismonan joylashgan» soʻzi muhim edi: gap xizmat koʻrsatuvchi kompaniya qayerda roʻyxatdan oʻtgani haqida emas, texnik vositaning haqiqiy joyi haqida ketardi. Qoida amalda qanday ijro etilgani haqida aniq statistika koʻrilgan manbalarda topilmadi.
Xalqaro yuridik firmaning 2025 yil yanvarda yangilangan sharhi ham shu rejimni tasvirlaydi va unga rioya qilmaslik uchun jarima hamda sayt bloklanishi mumkinligini yozadi. Matn boʻyicha mijoz bazasi saqlanadigan har qanday tizim, jumladan xorijiy CRM va email xizmati, shu qoidaga tushishi mumkin edi.
Yangi qoida: nima ichkarida, nima tashqarida
Qonunning 2026 yil 27 martdan amal qilayotgan tahriri bunday deydi: quyidagi maʼlumotlar Oʻzbekiston hududida saqlanishi shart.
- Jismoniy shaxslarning biometrik maʼlumotlari.
- Jismoniy shaxslarning genetik maʼlumotlari.
- Oʻzbekistonda faoliyat yuritayotgan telekommunikatsiya operatorlaridagi, ularning xizmatlaridan foydalanuvchi jismoniy shaxslar maʼlumotlari.
Qolgan maʼlumotlar Oʻzbekiston tashqarisida saqlanishi va ishlov berilishi mumkin, agar uchta shartdan biri bajarilsa. Birinchisi, chet davlat maʼlumotni bir xil himoya qiluvchi davlat sifatida tan olingan. Ikkinchisi, operator vakolatli organ tasdiqlagan talablarga mos standart shartnomaviy shartlar yoki majburiy korporativ qoidalarni qabul qilgan va ularga amal qiladi. Uchinchisi, operator vakolatli organ tasdiqlaydigan roʻyxatdagi xalqaro standartlarga rioya qiladi.
Telekom bandi matnda operatorning oʻz abonentlari bazasi haqida. Mijoz bazangiz shu toifaga tushishi uchun matnda asos koʻrinmaydi, lekin telekom operatori bilan maʼlumot almashadigan loyihalarda bu savol alohida tekshiriladi. Uchinchi shart uchun xalqaro standartlar roʻyxatini vakolatli organ tasdiqlashi kerak, 2026 yil 15 oktyabrda koʻrilgan manbalarda bunday roʻyxat topilmadi.
Uchta yon oʻzgarish ham muhim. Birinchidan, bazalarni davlat reyestrida roʻyxatdan oʻtkazish talabi endi faqat Oʻzbekistonda saqlanishi shart boʻlgan bazalarga tegishli. Eski tahrirda hamma baza roʻyxatdan oʻtishi kerak edi, istisnolar bundan mustasno. Ikkinchidan, trans-chegaraviy uzatish haqidagi alohida 15-modda oʻz kuchida qoldi: u bir xil himoya qiluvchi davlatlarga uzatishga ruxsat beradi, boshqalarga esa rozilik va yana ikki holatda. Bu ikki moddaning bir-biri bilan qanday qoʻllanishini matn aytmaydi. Uchinchidan, qonunning qamrovi ham oʻzgardi: uy-roʻzgʻor maqsadidagi ishlov berish istisnosidan kasbiy yoki tijorat faoliyatiga bogʻliq boʻlmaslik sharti olib tashlandi, mudofaa va milliy xavfsizlikka oid maʼlumot esa istisnolarga qoʻshildi.
Qonunni oʻzgartirishning rasmiy sabablari haqida matnda gap yoʻq. Kun.uz xabariga koʻra, Adliya vazirligi bu qadamni milliy qonunni global raqamli standartlarga yaqinlashtirish va eng nozik maʼlumotlarni himoyada saqlash deb izohlagan, kutilgan natija esa xalqaro toʻlov xizmatlariga toʻsiqlarni olib tashlash edi. Avgustdagi xabarda islohot Apple Pay va Google Pay ishga tushirilishi bilan bogʻliq deb yoziladi. Tahririyat xulosasi: qoida birinchi navbatda toʻlov xizmatlari uchun yumshatilgan koʻrinadi, marketing tizimlari esa shu yumshatishning ichida qoldi.
49 davlatlik roʻyxat: 415-son qaror
Qonun roʻyxatni Vazirlar Mahkamasi belgilashini yozgan edi. Bu 2026 yil 29 iyuldagi 415-son qaror bilan bajarildi, u 3 avgustdan kuchga kirdi. Roʻyxatda 49 ta davlat va hudud bor: Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Yaponiya, Janubiy Koreya, Singapur, Kanada, Shveysariya, Rossiya va boshqalar. Kun.uz bu raqamni xabar qilgan, lekin faqat 20 ta nomni keltirgan, qolganini qarorning oʻzidan oʻqish kerak.
Roʻyxatda uchta muhim izoh bor. AQSH yulduzcha bilan belgilangan va faqat Yevropa Ittifoqi va AQSH maʼlumotlar maxfiyligi dasturi doirasida faoliyat yurituvchi kompaniyalar uchun amal qiladi. Xitoy roʻyxatda yoʻq, faqat Gonkong alohida koʻrsatilgan. Turkiya, Qozogʻiston va BAA ham roʻyxatda yoʻq.
Qarorning matni ikki yoʻlni ajratadi. Roʻyxatdagi davlatlarga maʼlumot xalqaro kelishuvlar asosida tashkil etilgan axborot tizimlari orqali qoʻshimcha ruxsatnomalarsiz va vakolatli organni xabardor qilmasdan, tarqalib ketishning oldini olish choralari koʻrilgan holda uzatiladi. Roʻyxatga kiritilmagan davlatlarga uzatish esa vakolatli organ belgilagan huquqiy, tashkiliy va texnik shartlar bajarilganda ruxsat etiladi. Tijorat dasturiy xizmatlari birinchi yoʻlga «xalqaro kelishuvlar asosida tashkil etilgan axborot tizimi» sifatida tushadimi, qaror matni aytmaydi.
Qaror yana bir nechta narsani belgilaydi. Uzatish paytida maʼlumot tarqalib ketsa, operator bu haqda vakolatli organga 24 soat ichida xabar berishi, 72 soat ichida sabablar va bartaraf etish choralari haqida batafsil maʼlumot yuborishi kerak. Roʻyxat taklifini tayyorlash uchun Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Migratsiya va personallashtirish departamenti masʼul. Standart shartnomaviy shartlar va majburiy korporativ qoidalar talablarini esa uch oy ichida Ichki ishlar vazirligi boshqa idoralar bilan tasdiqlashi kerak. Tashqi ishlar vazirligiga ham uch oy muddat berilgan: Yevropa Kengashining 1981 yildagi shaxsga doir maʼlumotlar konvensiyasiga qoʻshilish va Oʻzbekistonni boshqa davlatlarning bunday roʻyxatlariga kiritish taklifini tayyorlash topshirilgan.
Qaror 29 iyulda qabul qilingan, shuning uchun uch oylik muddat oktyabr oxirida yoki noyabr boshida tugaydi. 2026 yil 15 oktyabrda koʻrilgan manbalarda bu talablarning tasdiqlangan matnini topib boʻlmadi, bu yuristga ham aniqlashtirish uchun savol.
AQSH yulduzchasi nimani anglatadi
Yevropa Ittifoqi va AQSH maʼlumotlar maxfiyligi dasturi ixtiyoriy tizim: AQSH kompaniyasi Savdo vazirligi oldida dastur tamoyillariga amal qilishini oʻzi tasdiqlab, unga qoʻshiladi. AQSH Federal savdo komissiyasining sahifasida bu dastur Yevropa Komissiyasining 2023 yil 17 iyuldagi qarori bilan Yevropa uchun maʼlumot uzatish asosi sifatida qabul qilingani va ishtirokchilarning ochiq qidiriladigan roʻyxati borligi yoziladi.
Demak, qarorda AQSH yulduzcha bilan belgilangan: vosita AQSHda turishi yetarli emas, uni yuritayotgan kompaniya dasturda qatnashishi kerak. Buni kompaniya nomini dasturning ochiq roʻyxatidan qidirib tekshirish mumkin, lekin bu matnning izohi, yuridik xulosa emas.
Marketing tizimlari boʻyicha savollar
Gipotetik misol. Kompaniya uchta tizim ishlatadi: serveri Rossiyada turgan CRM, AQSH kompaniyasining email xizmati va Turkiyadagi hostingda turgan sayt formalari bazasi. Qaror matniga qaraganda, Rossiya roʻyxatda turibdi. AQSH uchun kompaniya dasturda qatnashishi kerak. Turkiya roʻyxatda yoʻq, shuning uchun uchinchi tizim boʻyicha standart shartlar, korporativ qoidalar yoki xalqaro standart yoʻli qoladi, ularning talablari esa hali tasdiqlanmagan. Bu hisob matnning mexanik oʻqilishi, tizimlar haqiqatan shunday ekani esa taxmin.
Reyestr haqida alohida. Eski tahrirda mijoz bazasi ham reyestrda boʻlishi kerak edi, istisnolar bundan mustasno. Yangi 20-modda bu talabni faqat Oʻzbekistonda saqlanishi shart boʻlgan bazalar bilan cheklaydi. Marketing bazasi biometrik, genetik yoki telekom foydalanuvchi maʼlumotini oʻz ichiga olmasa, matnga koʻra reyestr talabi unga tegmaydi. Shu bilan birga 31-modda hamon bazani roʻyxatdan oʻtkazish majburiyatini sanaydi, ikki joy qanday uygʻunlashishini yurist aniqlaydi.
Quyidagi jadval qaror matnidan kelib chiqadigan savollarni tizim turlari boʻyicha guruhlaydi. Bu yuridik xulosa emas, tahririyatning tartibga solishi.
| Tizim | Maʼlumot | Qaysi savol kelib chiqadi |
|---|---|---|
| Mijoz bazasi va CRM | Ism, telefon, buyurtma tarixi | Server qaysi davlatda va u roʻyxatda bormi |
| Email va SMS yuborish xizmati | Aloqa maʼlumoti, obuna holati | Xizmat maʼlumotni qayerda saqlaydi va kimga uzatadi |
| Veb-analitika va reklama kabineti | Foydalanuvchi harakati, kontakt roʻyxati | AQSH boʻlsa, kompaniya dasturda qatnashadimi |
| Qoʻngʻiroq yozuvi | Ovoz | Ovoz biometrik maʼlumotga tushadimi |
Jadvaldagi har bir qator bitta tizimga emas, tizim turiga tegishli. Bir kompaniyada ularning har biri bir necha vositadan iborat boʻlishi mumkin, shuning uchun ayni savollarni vositalar kesimida qayta berish kerak boʻladi.
Oxirgi qator alohida izohga muhtoj. Namunaviy tartib biometrik maʼlumotga barmoq izi, yuz koʻrinishi va koʻz gavhari bilan birga ovoz xususiyatlarini ham misol qilib keltiradi. Odamni aniqlash uchun ishlatilmaydigan qoʻngʻiroq yozuvi shu toifaga tushadimi, matn aytmaydi. Agar tushsa, mahalliy saqlash talabi shu yozuvlarga tegadi.
Amalda nima qilish mumkin
Quyidagi savollar qaror va qonun matnidan kelib chiqadi, ular yuridik maslahat emas:
- Qaysi tizimda qaysi maʼlumot turi saqlanadi va uning serveri qaysi davlatda joylashgan?
- Biometrik, genetik yoki telekom foydalanuvchilari maʼlumoti boʻlgan baza bormi, ular Oʻzbekistonda turibdimi?
- Qolgan maʼlumotlar uchun server davlati roʻyxatdami, AQSH boʻlsa kompaniya dasturda qatnashadimi?
- Roʻyxatda boʻlmagan davlat uchun standart shartnomaviy shartlar yoki majburiy korporativ qoidalar tasdiqlanganmi?
- Maʼlumot oqib ketsa, 24 soat ichida kim xabar beradi va bu yozib qoʻyilganmi?
Xorijiy server endi umuman taqiqlanmagan, lekin hammasi ham ruxsat etilmagan. Qaror chegarani maʼlumot turi, davlat va vositaning shartlari bilan chizadi. Marketing tizimi uchun asosiy savol shu: bizning maʼlumotimiz qaysi toifada va uni ushlab turgan vosita qaysi davlatda?
Asosiy atamalar
- Lokalizatsiya
- Maʼlumotni faqat oʻz mamlakatidagi serverlarda saqlash talabi. Oʻzbekistonda u endi faqat ayrim toifalar uchun amal qiladi.
- Trans-chegaraviy uzatish
- Maʼlumotni mamlakat hududidan tashqariga yuborish. Masalan, CRM serveri chet elda boʻlsa, mijoz maʼlumoti chegaradan oʻtgan hisoblanadi.
- Biometrik maʼlumot
- Odamning tana yoki fiziologik xususiyatlarini tavsiflovchi maʼlumot: barmoq izi, yuz tasviri, koʻz, ovoz xususiyatlari.
- Genetik maʼlumot
- Odamning tugʻma yoki orttirilgan biologik xususiyatlarini tahlil qilish natijasi. Masalan, DNK tahlili.
- Telekom operatori
- Mobil aloqa yoki internet xizmati koʻrsatadigan kompaniya. Qonun uning foydalanuvchilari maʼlumotini mahalliy saqlashga majbur qiladi.
- Teng himoya qiluvchi davlat
- Vazirlar Mahkamasi roʻyxatiga kiritilgan davlat. Maʼlumotni unga yuborish soddalashtirilgan tartibda ruxsat etiladi.
- Standart shartnomaviy shartlar
- Kompaniya chet ellik hamkori bilan tuzadigan tayyor shartlar toʻplami. Ular maʼlumot himoyasi qoidalarini shartnomaga kiritadi.
- Majburiy korporativ qoidalar
- Bir kompaniya guruhining filiallari orasida maʼlumot yuborish uchun qabul qilingan ichki qoidalar. Ular shartnoma oʻrnini bosadi.
- Maʼlumot oqishi
- Maʼlumotning ruxsatsiz begona shaxslarga tushib qolishi. Qarorga koʻra, bunday holat 24 soat ichida xabar qilinishi kerak.
- Maʼlumotlar bazalari reyestri
- Davlat yuritadigan roʻyxat. 2026 yildan unga faqat Oʻzbekistonda saqlanishi shart boʻlgan bazalar kiritiladi.
Manbalar
Maqola quyidagi manbalarga tayanadi:
- Oʻzbekiston Respublikasining «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonuni, OʻRQ-547, 2019 yil 2 iyul, 2026 yil 12 sentyabrdagi tahrir, shu jumladan OʻRQ-1125 (2026 yil 26 mart) bilan kiritilgan 27-1 va 20-moddalar. lex.uz https://lex.uz/docs/4396419 (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasining «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonuni, OʻRQ-547, 2023 yil 29 noyabrdagi tahrir. lex.uz https://lex.uz/docs/4396419?ONDATE=29.11.2023%2001 (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 29 iyuldagi 415-son qarori: Shaxsga doir maʼlumotlar bir xil himoya qilinishini taʼminlovchi chet davlatlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida. lex.uz https://lex.uz/docs/8369688 (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- Kun.uz. Uzbekistan amends personal data law to facilitate global payment systems. 2026 yil mart. https://kun.uz/en/00078212 (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- Kun.uz. Uzbekistan approves 49 countries for simplified personal data transfers. 2026 yil 4 avgust. https://kun.uz/en/news/2026/08/04/uzbekistan-approves-49-countries-for-simplified-personal-data-transfers (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- Vakhidov & Partners. Amendments and Additions Introduced to the Law On Personal Data. Legal 500, 2026 yil 15 may. https://www.legal500.com/developments/thought-leadership/legislative-updates-in-the-field-of-artificial-intelligence-and-personal-data-regulation-uzbekistan/ (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- DLA Piper. Data Protection Laws of the World: Uzbekistan. Sahifa 2025 yil 27 yanvarda yangilangan. https://www.dlapiperdataprotection.com/?c=UZ&t=law (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- AQSH Federal savdo komissiyasi. Data Privacy Framework. consumer.ftc.gov, biznes uchun qoʻllanma. https://consumer.ftc.gov/business-guidance/privacy-security/data-privacy-framework (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)