Privacy Sandbox nega qisqartirildi: Topics, Protected Audience va Attribution API

Brauzer har hafta siz ochgan saytlar roʻyxatiga qarab qiziqishlaringizdan beshtasini oʻzi hisoblab chiqadi va reklama xizmatiga faqat uchtasini aytadi. Bu Topics texnologiyasi edi. 2025 yil 17 oktabrda Google uni boshqa bir qator texnologiyalar bilan birga toʻxtatishini eʼlon qildi va sababini oddiy yozdi: kam qabul qilingan.

Privacy Sandbox nima edi

Chrome blogida 2020 yil 14 yanvarda chiqqan maqolaning sarlavhasidayoq maqsad aytilgan: uchinchi tomon cookie fayllarini keraksiz qiladigan, maxfiyroq veb yoʻli. Cookie oʻrniga yangi vositalar kerak edi, chunki reklama, tahririyat talqiniga koʻra, uch ishga tayangan: qiziqishga qarab nishonlash, saytga kelgan odamni qayta topish va reklamadan keyingi xaridni oʻlchash.

Privacy Sandbox shu uch ish uchun alohida texnologiya taklif qildi: Topics qiziqishga qarab nishonlash uchun, Protected Audience qayta topish, yaʼni remarketing uchun, Attribution Reporting esa reklama bilan xarid orasidagi aloqani oʻlchash uchun.

Uch texnologiya qanday ishlagan

Topics. Brauzerdagi tasnifchi odam kirgan saytlarning faqat domen nomiga qarab, ularni oldindan belgilangan, dastlabki loyihada taxminan 350 ta mavzuga bogʻlaydi. Har hafta brauzer odamning eng koʻp uchragan beshta mavzusini hisoblaydi, reklama xizmatiga esa soʻnggi uch haftadan bittadan, jami uchtagacha mavzu beriladi. Taxminan 5 foiz hollarda oʻrniga tasodifiy mavzu beriladi.

Protected Audience. Qayta topishda odam qaysi guruhga kirgani brauzerning oʻzida saqlanadi, reklama beruvchining serverida emas. Reklama joyi ochilganda tanlov ham brauzer ichida oʻtadi, gʻolib reklama esa alohida ajratilgan ramkada koʻrsatiladi. Guruh aʼzoligi 30 kungacha saqlanishi mumkin edi, sayt skripti esa kim qaysi guruhda ekanini oʻqiy olmaydi.

Attribution Reporting. Brauzer reklamani koʻrish yoki bosishni va keyingi konversiyani oʻzi bogʻlaydi, reklama beruvchiga esa hisobot yuboradi. Hisobotlarning ikki turi bor: hodisa darajasidagi hisobot reklama hodisasini qisqa va noaniq konversiya maʼlumotiga bogʻlaydi, unga shovqin qoʻshiladi va u darhol yuborilmaydi, umumlashtirilgan hisobot esa boyroq maʼlumotni jamlab beradi.

Oddiy gipotetik misol. Odam kitob doʻkoni saytining detektivlar boʻlimini koʻrdi. Protected Audience bilan brauzer uni «detektiv oʻquvchilar» guruhiga oʻzi qoʻshadi, doʻkonning serveri esa bu haqda bilmaydi. Keyingi kun boshqa saytda reklama joyi ochilganda brauzer ichidagi tanlovda doʻkonning reklamasi ishtirok etadi. Odam kitob sotib olsa, Attribution Reporting doʻkonga umumlashgan, qisqa va sal kechikkan hisobot yuboradi. Cookie fayli bu zanjirda hech qayerda ishlatilmaydi.

Topics cheklovlari ham koʻp edi. Tasnifchi sahifa matniga emas, faqat sayt nomiga qaraydi, reklama xizmati esa mavzuni faqat oʻzi shu mavzudagi saytda odamni oxirgi uch hafta ichida koʻrgan boʻlsa oladi. Odam kuzatuvdan voz kechsa, inkognitoda boʻlsa yoki tarixni tozalasa, mavzu umuman berilmaydi. Yaʼni reklama xizmati uchun bu toʻliq qiziqish profili emas, kichik va qisqa muddatli ishora edi.

Tadqiqotlar: nishonlash cheklansa nima boʻladi

Privacy Sandbox gʻoyasi bir savolga javob edi: reklama sifatini saqlab, shaxsni kamroq kuzatish mumkinmi? Bu savol boʻyicha akademik dalillar bor. Masalan, Goldfarb va Tucker 2011 yilda Yevropada maxfiylik qonunlari kiritilgach, banner reklamaning xarid niyatiga taʼsirini 9 596 kampaniya va 3,3 million soʻrovnoma ishtirokchisi misolida solishtirdi. Qonunlardan keyin reklama samaradorligi boshqa mamlakatlardagiga nisbatan sezilarli pasaygan, ayniqsa umumiy mazmundagi, masalan yangilik saytlarida.

Johnson, Shriver va Du 2020 yilda yana bir tomonni koʻrsatdi: kuzatuvdan voz kechganlarga koʻrsatilgan reklama birjada 52 foiz arzonroq sotilgan, ammo bunday odamlar reklama koʻrsatishlarining atigi 0,23 foizini tashkil etgan. Demak, nishonlash reklama qiymatining bir qismini belgilaydi, kuzatuvdan voz kechadigan odam esa juda oz. Privacy Sandbox, tahririyat talqiniga koʻra, shu tarozida ikkala tomonni birlashtirmoqchi boʻlgan urinish edi.

Uchinchi tadqiqot odamlarning munosabatiga qaratilgan. Aguirre va hamkorlari 2015 yilda Facebook maʼlumotida odamlar maʼlumot yigʻilganini yashirincha bilib qolganda reklamani bosish keskin kamayganini topdi. Yigʻish ochiq boʻlganda esa shaxsiylashtirilgan reklama koʻproq bosilgan. Mualliflar bunga mijozning oʻzini zaif his qilishini sabab qilib koʻrsatadi, ishonchni oshiradigan belgilar esa bu taʼsirni kamaytirgan.

2025 yil 17 oktabr: nima toʻxtatiladi, nima qoladi

Google roʻyxati uzun. Past qabul sababli Chrome va Android uchun Attribution Reporting, Protected Audience va Topics, shuningdek Private Aggregation, Related Website Sets, IP Protection va yana bir qator texnologiyalar toʻxtatiladi. Davom etadiganlar jadvalda koʻrsatilgan.

Roʻyxatning ikkinchi ustuni qisqa, chunki davom etadiganlar oʻzga maqsadga xizmat qiladi. CHIPS cookie faylini bitta yuqori sayt bilan cheklaydi, masalan sayt ichidagi suhbat vidjeti uchun. FedCM «Google bilan kirish» kabi tizimga kirishni cookie fayllarisiz ishlatishga imkon beradi. Private State Tokens esa kuzatuvsiz firibgar bilan oddiy odamni ajratishga yordam beradi. Ularning birortasi reklamani nishonlash yoki oʻlchash uchun yaratilmagan.

Davom etayotgan uchtasini bir-biridan ajratib olish foydali. CHIPS Chromeʼda 114-versiyadan odatiy holda ishlaydi va Firefox hamda Safari ham uni qoʻllaydi. FedCM Chromeʼning 108-versiyasida ishga tushgan, uning vazifasi cookie fayllari cheklangach ham «boshqa xizmat bilan kirish» tugmasi ishlashini taʼminlash. Private State Tokens belgi beruvchi va uni tekshiruvchi tomonlarga tayanadi, ammo ishonchni oʻzi yaratmaydi, faqat uni saytlar orasida olib oʻtadi, shu sababli reCAPTCHA oʻrnini bosmaydi.

Nega qisqartirildi

Google rasmiy javobi qisqa: texnologiyalarning qabul darajasi past boʻlgan va ekotizim kutilgan qiymat haqida fikr bildirgan. Undan kengroq sababni rasmiy sahifalar yozmaydi, shuning uchun biz taxmin qilmaymiz.

Faqat ketma-ketlikni eslatish mumkin. 2025 yil aprelda Google uchinchi tomon cookie fayllarini bekor qilmasligini yozgan va bu texnologiyalarning roli boshqacha boʻlishi mumkinligini qoʻshgan edi. Oktabrdagi eʼlon shu gapdan keyin keldi. Cookie qolgach, uning oʻrnini bosadigan vositalarga ehtiyoj ham kamaygan boʻlishi mumkin. Bu tahririyatning mantiqiy xulosasi, Google oktabr eʼlonida sabab sifatida faqat past qabul va ekotizim fikrini koʻrsatgan.

2026 yilgi holat: arxivlangan va olib tashlanadigan

Taxminan bir yil oldin berilgan eʼlon hamon kuchda. Privacy Sandbox holat sahifasi 2026 yil 14 avgustda yangilangan va Topics, Protected Audience hamda Attribution Reporting uchun Chromeʼdagi qismida «olib tashlash niyati» yozuvini koʻrsatadi. Android uchun ular «bosqichma-bosqich toʻxtatiladi» holatida.

Loyihalarning ochiq sahifalari ham yopilgan. Topics tavsifi «bekor qilinadi va Chromeʼdan olib tashlanadi» yozuvi bilan 2025 yil 12 noyabrdan beri faqat oʻqish uchun ochiq. Protected Audience tavsifi ham xuddi shunday yozuv bilan 2025 yil 7 noyabrdan beri arxivda. Attribution Reporting tavsifi 2026 yil 25 iyunda arxivlangan va texnologiya «bekor qilish rejalashtirilgan» deb belgilangan.

Bitta tafsilotga ehtiyot boʻling. Holat sahifasining umumiy guruhlarida ayrim texnologiyalar «qoʻllab-quvvatlashda davom etiladi» deb turibdi, batafsil boʻlimlarda esa shu texnologiyalar uchun olib tashlash niyati yozilgan. Sahifa ichida ikki xil yozuv bor, aniq sana esa koʻrsatilmagan. Shu uchun qaysi kuni nima oʻchishini aytib bera olmaymiz. Marketolog uchun amaliy farq shu: yoʻnalish aniq, lekin aniq sana yoʻq, shuning uchun reja tuzishda sana emas, yoʻnalishga tayaning.

Loyiha yoʻli ham oʻrganishga arziydi. Chrome blogidagi maqola 2020 yil yanvarda cookie fayllarini keraksiz qilish yoʻlini eʼlon qildi. Protected Audienceʼning dastlabki nomi FLEDGE boʻlib, uning sinov bosqichi 2022 yil martda Chrome 101 bilan boshlangan. 2025 yil oktabrda esa texnologiya toʻxtatilishi eʼlon qilindi. Yaʼni bu texnologiya besh yil sinov va muhokamadan keyin ham keng ishga tushmadi.

Reklamachi uchun nimani anglatadi

Quyidagi xulosa tahririyatniki va rasmiy gaplardan chiqarilgan. Birinchidan, kelajak rejasini Topics, Protected Audience yoki Attribution Reporting ustiga qurish mantiqsiz, chunki Google ularni olib tashlash yoʻlida.

Ikkinchidan, ularning oʻrnini bitta yangi texnologiya emas, bir nechta eski va oddiy narsa bosadi. Qiziqishga qarab nishonlashni reklama platformalarining oʻz signallari bajaradi, qayta topish uchun oʻz roʻyxatingiz kerak, oʻlchash uchun esa buyurtma jadvali, server hodisalari va inkrementallik testlari. Hammasi oʻzingizning maʼlumotingizga tayanadi, bu esa keyingi maqolaning mavzusi.

Uchinchidan, Chromeʼning umumiy atribusiya standartini qoʻllab-quvvatlashi saqlanadi, lekin bu tayyor vosita emas, hali taklif bosqichida. Uni kutib, oʻlchovni toʻxtatib qoʻymaslik kerak.

Gipotetik misol. Kichik onlayn doʻkon hisobotida tashrifning taxminan 80 foizi Chrome orqali kelgan, qolgani boshqa brauzerlarda, doʻkon esa brauzer texnologiyasiga tayangan yangi hisobot vositasini ulashni oʻylayapti. Vosita keyingi yil olib tashlansa, hisobot yana toʻxtaydi. Buyurtma jadvaliga tayangan hisobot esa brauzer rejalari oʻzgarganda ham ishlayveradi.

Amalda nima qilish mumkin

1. Reklama agentligi yoki platformadan Privacy Sandboxʼga tayangan har bir vositani aniq soʻrab oling va ularning zaxira yoʻlini yozma ravishda aniqlang.
2. Oʻlchovni buyurtmalar jadvali bilan solishtirishni oʻrnating. Har oy kabinet raqamlarini jadvaldagi xaridlar bilan qiyoslang.
3. Qayta topish roʻyxatingizni oʻzingiz boshqaradigan maʼlumotga, yaʼni mijozlar roʻyxati va obunachilarga asoslang, rozilik bilan.
4. Saytingizda yoki reklama hisobingizda hali ham Privacy Sandboxʼga moslashtirilgan sozlama qolgan boʻlsa, uni rejadan chiqarib qoʻying va oʻrniga oʻz maʼlumotingizga tayangan yoʻlni qoʻying.
5. Brauzer texnologiyasiga bogʻliq har qanday qaror uchun Google holat sahifasini sanasi bilan tekshiring, chunki rejalar oylar ichida oʻzgargan.