Zaxira darajasi va qayta buyurtma nuqtasi: formulalar va chegarasi

1913 yil fevralda Factory jurnalida Ford Whitman Harris qisqa maqola chop etdi. Maqolaning nomi savol edi: bir vaqtda nechta qism ishlab chiqarish kerak? Harris ikki omilni ajratadi: tayyorlashga ketadigan xarajat partiya kamida qancha boʻlishini, tovarga bogʻlanib qolgan mablagʻ esa koʻpi bilan qancha boʻlishini belgilaydi. Bugungi iqtisodiy buyurtma hajmi formulasi shu gʻoyadan chiqqan, ammo maqola uzoq yillar eʼtibordan chetda qolgan va 1988 yilda qayta kashf etilgan.

Ikki savol: qachon va qancha buyurtma qilish

Har bir tovar boʻyicha ikki qaror kerak: qachon buyurtma berish va qancha berish. MIT kursidagi usullardan biri shunday ishlaydi. Zaxira buyurtma nuqtasiga tushganda tizim doimiy hajmda buyurtma beradi. Inglizcha belgilashda bu s va Q juftligi deb yoziladi.

Bunda hisobga javondagi miqdor emas, zaxira pozitsiyasi olinadi. U javondagi miqdorga yoʻldagi buyurtmani qoʻshib, mijozga yetkazilmay qolgan va band qilingan miqdorni ayirib topiladi. Yoʻldagi buyurtma hisobga olinmasa, ayni narsa ikki marta buyurtma qilinishi mumkin.

Buyurtma nuqtasi: talab va xavfsizlik zaxirasi

Yakka tovar zaxirasini boshqarish tizimlari bu mavzudagi darslikda alohida qism sifatida yoritiladi. Buyurtma nuqtasi ikki qismdan iborat: yetkazib berish davrida kutiladigan talab va xavfsizlik zaxirasi. Zaxira tanlangan koeffitsientni prognoz xatosiga koʻpaytirib topiladi. Koeffitsient qanchalik katta boʻlsa, tovar tugab qolish ehtimoli shunchalik past boʻladi.

Ochiq hisobni koʻraylik, u gipotetik. Tovar kuniga oʻrtacha 20 dona sotiladi, kundalik tebranish taxminan 6 dona, yetkazib berish esa 9 kun davom etadi. Yetkazish davrida kutiladigan talab 180 dona. Kunlik tebranishlar kvadrat shaklida qoʻshiladi, shuning uchun 9 kunlik tebranish 6 ni 9 ning ildizi boʻlgan 3 ga koʻpaytirganga, yaʼni 18 donaga teng. 95 foizli daraja uchun koeffitsient 1,645, shuning uchun xavfsizlik zaxirasi taxminan 30 dona, buyurtma nuqtasi esa 210 dona chiqadi.

Yetkazish muddati ham tebransa, zaxira keskin oshadi. Aytaylik, 9 kunlik muddatning oʻzi taxminan 2 kun atrofida tebranadi. Standart statistik qoidaga koʻra ikki manbaning tebranishi birgalikda hisoblanadi: jami tebranish taxminan 44 dona, xavfsizlik zaxirasi esa 72 dona chiqadi. Bu tahririyat hisobi. Demak, bitta ishonchsiz yetkazib beruvchi zaxirani 30 dan 72 gacha koʻtarishi mumkin.

Xizmat darajasi: 95 foiz hamma vaqt bir xil emas

Koeffitsientni xizmat darajasi belgilaydi, kursda esa uning ikki maʼnosi ajratiladi. Birinchisi, sikl boʻyicha daraja: bitta buyurtma davrida tovar tugamasligi ehtimoli. Ikkinchisi, toʻldirilish ulushi: talabning qancha qismi javondan qondirilishi. Nomi bir xil 95 foiz, lekin zaxira hajmi boshqa. Kurs misolida sikl boʻyicha 95 foiz uchun 423 dona, toʻldirilish ulushi boʻyicha esa 348 dona zaxira kerak boʻlgan.

Yana bir cheklov bor: daraja 100 foizga yaqinlashgani sari zaxira nomutanosib oshadi. Yuqoridagi gipotetik misolda 95 foizdan 99 foizga oʻtish xavfsizlik zaxirasini 30 dan taxminan 42 gacha, yaʼni 40 foizga oshiradi. Bu tahririyat hisobi. Oxirgi foizlar zaxirada eng koʻp joy oladi.

Qoldiq haftada bir marta tekshirilsa

Yuqoridagi hisob qoldiq doimo kuzatilishini nazarda tutadi. Koʻp omborda esa qoldiq masalan haftada bir marta koʻrib chiqiladi va buyurtma shu kuni beriladi. Bunda zaxira faqat yetkazib berishni emas, tekshiruvlar orasidagi vaqtni ham qoplashi kerak. Maqsadli daraja kutilgan talab plyus koeffitsient va shu davrdagi tebranish koʻpaytmasi sifatida topiladi.

Oldingi misolda tekshiruv oraligʻi 7 kun va yetkazish 9 kun boʻlsa, hisob 16 kunga yuritiladi. Kutilgan talab 320 dona, tebranish 6 ni 4 ga koʻpaytirganda 24 dona, xavfsizlik zaxirasi taxminan 40, maqsadli daraja esa taxminan 360 dona chiqadi. Bu tahririyat hisobi. Zaxira 30 dan 40 gacha oshdi, chunki tekshiruv orasida tovar nazoratsiz sotiladi. Kurs ham doimiy kuzatuv shu darajaga kamroq zaxira bilan erishishga imkon berishini yozadi.

Buyurtma hajmi: Harris formulasi

Iqtisodiy buyurtma hajmi, inglizcha EOQ, buyurtma berish xarajati bilan saqlash xarajatining muvozanatidan topiladi. Formula shunday: yillik talab bilan bitta buyurtma xarajati koʻpaytmasini ikkiga koʻpaytiramiz, bir donani yil davomida saqlash xarajatiga boʻlamiz va ildiz chiqaramiz. MIT kursidagi misol 228 dona beradi, formula shu sonni qaytaradi, bu tahririyat tekshiruvi.

Gipotetik misol: yillik talab 5 000 dona, bir buyurtmani rasmiylashtirish xarajati 40 shartli birlik, bir donani yil davomida saqlash 4 birlik. Hisob 316 dona beradi, yaʼni yilda taxminan 16 buyurtma, har 23 kunda bittasi. Formula talabni doimiy deb oladi, shuning uchun talab tebransa, uni xavfsizlik zaxirasi bilan birga qoʻllash kerak. Kursdagi sxemada ham shunday: buyurtma hajmi odatda EOQ dan olinadi, zaxira esa xizmat darajasi yoki xarajat mezonidan.

Formulalarning chegarasi

Birinchi chegara prognoz bilan bogʻliq. Kursda zaxira talabning oʻzidan emas, prognoz xatosidan hisoblanadi, yaʼni bashorat qancha adashgani muhim. Prognoz yomon boʻlsa, formula chiroyli son beradi, lekin u haqiqatga mos kelmaydi.

Ikkinchisi taqsimot bilan bogʻliq. Bir necha davrdagi talab normal taqsimot bilan yaqinlashtiriladi, bu markaziy limit qoidasiga tayanadi. Tahririyat mulohazasi: kam sotiladigan, koʻp kuni umuman talab boʻlmaydigan tovarda bunday yaqinlashish ishonchsiz boʻlishi mumkin, shuning uchun uni tekshirish kerak.

Uchinchisi mezon tanlash bilan bogʻliq. Kurs zaxira parametrlari xarajat va xizmat maqsadiga bogʻliq ekanini yozadi va bir nechta yondashuvni sanaydi: umumiy koeffitsient, xarajatni minimallashtirish va mijoz xizmati cheklovi. Bitta toʻgʻri javob yoʻq. Tovar guruhiga qarab tizim ham farq qiladi: kurs muhim tovar uchun tez-tez tekshiriladigan, oddiy tovar uchun qoʻlda yuritiladigan tizimni tajriba qoidasi sifatida koʻrsatadi, lekin bu qatʼiy qoida emas.

Odoo 20 da minimal va maksimal miqdor

Odoo 20 da bu qoida qayta buyurtma qoidasi deb ataladi. Unda minimal va maksimal miqdor beriladi, tizim esa bashorat qilinadigan qoldiqni minimal miqdor bilan solishtiradi. Qoldiq minimaldan pastga tushsa, buyurtma yaratiladi va zaxira maksimal miqdorgacha toʻldiriladi. Tovar sotib olish yoʻlida boʻlsa xarid soʻrovi, ishlab chiqarish yoʻlida boʻlsa ishlab chiqarish buyurtmasi yaratiladi.

Qoida avtomatik yoki qoʻlda ishga tushishi mumkin. Avtomatik qoidalar rejalovchi ishlaganda, sukut boʻyicha har kuni, yoki sotuv buyurtmasi bashorat qilingan qoldiqni minimaldan pastga tushirganda buyurtma yaratadi. Karrali son buyurtmani qadoq miqdoriga yaxlitlaydi, shuning uchun buyurtma maksimaldan biroz oshib ketishi mumkin.

MIT kursida bunday tizim min va maks tizimi deb ataladi. Koʻrilgan hujjat sahifasida minimal va maksimal miqdor foydalanuvchi kiritadigan son sifatida berilgan, xavfsizlik zaxirasini hisoblash formulasi esa keltirilmagan. Tahririyat xulosasi: minimal miqdor mantiqan buyurtma nuqtasiga, maksimal miqdor esa buyurtma darajasiga mos keladi, hisobni esa foydalanuvchi oʻzi bajarib, natijani qoidaga yozadi.

Amalda nima qilish mumkin

Quyidagi qadamlar yuqoridagi manbalardan chiqarilgan, ular tahririyat mulohazasi:

1. Har bir muhim tovar uchun yetkazib berish kunlarini va kundalik talabning tebranishini yozib chiqing.
2. Xizmat darajasini aniq belgilang: tovar tugamasligimi yoki talabning qancha qismi qondirilishimi. Bular turli zaxira beradi.
3. Yetkazib beruvchining kechikish tebranishini ham hisobga oling, chunki u zaxirani talabdan koʻra koʻproq oshirishi mumkin.
4. Qoidadagi minimal va maksimal sonni vaqti-vaqti bilan qayta koʻrib chiqing, sotuv yoki yetkazib berish muddati oʻzgarsa, natija ham oʻzgaradi.
5. Kam sotiladigan tovar uchun formulani mexanik qoʻllamang, tarixiy sotuvga qarab alohida qaror qiling.