Microsoftning Power Automate boʻyicha oʻz koʻrsatmasida bir jumla bor: RPA muhit oʻzgarganda, masalan, kompyuterga yangilanish oʻrnatilganda yoki ilova ekranlarining joylashuvi oʻzgarganda buzilishga moyil. Bu tanqidchining gapi emas, vositani sotuvchining oʻz hujjati. Shu jumladan keyin oʻquvchi mantiqan soʻraydi: robot buzilganda kim bilib qoladi va bilmasa nima boʻladi?
Robot koʻrinadigan narsaga tayanadi, shunga moʻrt
RPAning kuchi ham, zaifligi ham bitta joydan: robot ilovaning ichki mantigʻini emas, uning tashqi koʻrinishini ishlatadi. Power Automate hujjatida UI element bir yoki bir nechta selektordan iborat boʻlib, selektor elementning ilova yoki sahifadagi ierarxik tuzilmasini yozadi. Tuzilma oʻzgarsa, selektor ham eskiradi. Hujjat buni shunday deb yozmaydi, lekin yechim sifatida ikkita narsani beradi: bir elementga bir nechta selektor berish (biri ishlamasa, keyingisi sinaladi) va matnga asoslangan selektorlar, ularni hujjat ilova yoki sahifa tuzilmasidagi kelajakdagi oʻzgarishlarga bardoshliroq deb ataydi.
Veb sahifadagi element desktop selektor bilan olingan boʻlsa, hujjat ogohlantiradi: bunday elementlar veb muqobillari kabi ishonchli emas va brauzer versiyasi kabi tafsilotlarga bogʻliq. Demak, bir xil tugma qanday olinganiga qarab, brauzerni yangilash robotni toʻxtatishi mumkin.
Hujjat desktop elementlar uchun uch xil selektorni qoʻllab-quvvatlashini yozadi: zamonaviy UIA, VB6 yoki klassik Win32 kabi eski texnologiyalarda yozilgan ilovalar uchun MSAA va standart UIA elementni ishonchli ushlay olmagan hollar, masalan maxsus chizilgan boshqaruvlar yoki Electron asosidagi ilovalar uchun UIA3 Raw. Yaʼni ayrim ilovalarda standart usulning oʻzi yetmaydi va chuqurroq selektor kerak boʻladi. Selektor qanchalik ichki tuzilmaga tayansa, tuzilma oʻzgarganda shunchalik koʻp ishdan chiqadi, degan mulohaza esa tahririyatniki, hujjatda bunday ibora yoʻq.
Yana bir misol hujjatning nazoratsiz rejim boʻlimida. Masofaviy sessiyaning standart ekran oʻlchami robot yaratilgan paytdagi oʻlchamdan farq qilishi mumkin; ekranda kamroq element koʻrinadi va hujjatga koʻra nishon element topilmasa xatoga, sichqoncha yoki klaviatura amallari ishlatilganda esa hatto notoʻgʻri elementga bosishga olib kelishi mumkin. Birinchisi shovqinli nosozlik: oqim xato bilan toʻxtaydi. Ikkinchisi jim nosozlik: oqim xato bermasdan davom etishi mumkin. Bu hujjat aytgan narsadan mantiqan chiqadigan xulosa, hujjatning oʻz soʻzi emas.
Hujjatdagi yana bir ogohlantirish robotga emas, uni oʻrgatuvchiga tegishli. Yozib olish paytida B3 katagi tanlangan boʻlsa, robot har safar B3 ni tanlashi kerakmi, B ustunidagi birinchi boʻsh katakni, yoki A ustunida maʼlum qiymat turgan qatordagi katakni? Yozib olingan sichqoncha va klaviatura harakatlaridan bu koʻrinmaydi. Hujjat yozib olingan harakatlardan koʻrinmaydigan qarorlar bor deb faraz qilish oson ekanini, xato holatida nima qilish ham koʻrsatmalarga kirishi kerakligini va buning uchun bir necha iteratsiya kerak boʻlishi mumkinligini yozadi.
Jim xato: notoʻgʻri qaror sezilmay yuradi
Van der Aalst, Bichler va Heinzl 2018 yilda chop etilgan tahririyat maqolasida bu xavfni ochiq nomlaydi:
- Odamga taqlid qiladigan RPA agentlari kontekst oʻzgargani uchun notoʻgʻri qarorlar qabul qila boshlashi mumkin, bu esa ancha vaqt sezilmay qolib, ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin
- Agentlar odam nomidan ish yuritganda axloqiy va xavfsizlik xavflari ham bor. Maqola beshta tadqiqot savolini sanaydi
- Ikkitasi shu mavzuga tegishli: RPA agentlarini xavfsizlik, muvofiqlik va iqtisodiy xavflardan qochish uchun qanday nazorat qilish va agent notoʻgʻri harakat qilganda kim javob berishi
Intilish va amaldagi holat orasidagi masofa ham koʻrinadi. 2018 yilda mualliflar RPA tizimlardagi oʻzgarishlarga bardoshli boʻlishni maqsad qilishini yozgan edi; 2026 yilda yangilangan Microsoft hujjatlari esa hamon zaxira selektor, ekran oʻlchami va brauzer versiyasi kabi tafsilotlarni ogohlantirish sifatida beradi. Bu oʻsishni inkor etmaydi, faqat maqsad bilan hujjatlashtirilgan amaliyot orasidagi masofani koʻrsatadi.
Yashirin qaramlik: robot atrofidagi sharoit
Robot faqat ilovaga emas, u ishlaydigan muhitga ham tayanadi, bu qaramliklar esa jarayon xaritasida koʻrinmaydi. Nazoratsiz rejimda Windows 10 va 11 mashinasida faol foydalanuvchi sessiyasi boʻlsa, hatto qulflangan boʻlsa ham, oqim ishga tushmaydi. Oqimni ishga tushiradigan hisob yozuvi masofaviy ish stoli sessiyasini yaratish huquqiga ega boʻlishi kerak; koʻpincha bu Remote Desktop Users guruhi aʼzoligini bildiradi. Oqim ishlab turgan paytda mashinaga kirish qoʻllab-quvvatlanmaydi va oqimni xatoga uchratishi mumkin.
Bularning birortasi ilova interfeysiga tegishli emas, ammo har biri jarayonni toʻxtatishi mumkin. Masalan, agar kimdir kechqurun robot mashinasiga kirib ishlab qolsa, ertalabki hisobot tayyor boʻlmasligi mumkin: robotning oʻzi buzilmagan, uning ish joyi band boʻlgan. Bu gipotetik holat; hujjat faqat qoidani beradi.
Egasi kim va kim kuzatadi
Kedziora va Penttinenning Nordea banki haqidagi oʻquv keysi katta hajmda RPA joriy qilinganda hal qilinadigan masalalarni sanaydi. Bank hisobot, tranzaksiya ishlari va GDPR bilan bogʻliq soʻrovlarni qayta ishlash kabi koʻplab jarayonda dasturiy robotlardan foydalanadi; keysda asosiy masalalar dasturiy taʼminotni ishlab chiqish va texnik xizmat koʻrsatish, RPA boshqaruvi va IT infratuzilmasi bilan bogʻliq deb koʻrsatilgan. Keys oʻquvchidan RPA boshqaruvining arxetipik va gibrid usullarini tasvirlash va ularning afzallik va kamchiliklarini baholashni kutadi.
Texnik xizmat yukining kattaligi haqida tahririyat koʻrgan hakamlik qilingan manbalarda oʻlchov topilmadi, ammo bitta preprint bu muammoni tadqiqot nuqtasiga aylantiradi. Petr Prucha 2023 yilda arXiv serveriga joylagan maqolasida RPA ishlatadigan kompaniyalar bot portfelini saqlashda tez-tez muammoga duch kelishini, joriy KPIlar esa botlar va jarayonlar xatti-harakatini kuzatmasligini yozadi. Kirish qismida u botlar soni yuzdan oshganda muammoli xatti-harakatni aniqlash odamning ajrata olish imkonidan chiqa boshlashini va tashkilotlar koʻpincha yangi jarayonni avtomatlashtirishdan koʻra texnik xizmatga koʻproq vaqt sarflashini aytadi; bu fikrni Kedziora va Penttinenga hamda oʻzining oldingi ishiga tayantiradi. Bu preprint: arXiv sahifasida jurnal maʼlumoti koʻrsatilmagan, tajriba esa 12 jarayonga tayanadi.
Syed va hamkasblari (2020) umumiy rasmni shunday beradi: RPA amaliyotda tez qabul qilingan, akademik adabiyotda unga nisbatan eʼtibor kam boʻlgan, shuning uchun RPA uni qoʻllash va rivojlantirish haqida obʼektiv mulohaza yuritishga imkon beradigan puxta nazariy asosga ega emas, bu esa sohada mazmunli yutuqlarga erishishni toʻsadi. Maqola strukturalangan adabiyot sharhi sifatida kelajak tadqiqotlar uchun mavzu va muammolarni aniqlaydi, yaʼni sohaning oʻzi hal qilinmagan masalalarni roʻyxatga olmoqda.
Texnik qarz: tezkor yutuq kimning hisobiga
Ward Cunningham 1992 yilda OOPSLA tajriba hisobotida «texnik qarz» metaforasini kiritdi. Uning gapi qisqa:
Shipping first time code is like going into debt.
W. Cunningham, The WyCash Portfolio Management System, OOPSLA 1992
Hisobotda davomi ham bor: kichik qarz rivojlanishni tezlashtiradi, agar u qayta yozish bilan tez qaytarilsa, toʻliq toʻgʻri boʻlmagan koddagi har daqiqa esa shu qarzning foizi hisoblanadi. Metafora kodga aytilgan. RPAga qoʻllash bizning taqqoslashimiz: koʻrilgan manbalarda «RPA texnik qarz» deb yozilgan joy topilmadi.
Maqola RPAga talabni shu bilan izohlaydi: tashkilotlar xarajatni qisqartirish va eski ilovalarni tez bogʻlash yoʻllarini qidiradi. Taqqoslash qayerdan chiqadi? Tahririyat maqolasiga koʻra RPA «tashqaridan ichkariga» yondashadi va axborot tizimi oʻzgarmaydi; ichkaridan yondashadigan BPM loyihalari esa koʻpincha juda qimmat hisoblanadi, chunki tizim noldan quriladi va integratsiya qimmat. RPA esa Forrester baholashiga koʻra aksini koʻzlaydi: kam investitsiya talab qiladigan tezkor yutuqlarni. Biroq tizim oʻzgarmagani uchun RPA tizimdagi nomuvofiqlikni tuzatmaydi: uning ustiga robotlar, selektorlar va sessiyalar qatlami qoʻshiladi va uni ham saqlash kerak. Bu tahririyatning xulosasi: asosiy muammo oʻz oʻrnida turadi, foiz esa texnik xizmat koʻrinishida toʻlanadi.
Maqola tarixiy eslatma ham qiladi: 1990-yillardagi toʻgʻridan-toʻgʻri qayta ishlash (STP) oz sonli jarayonga qoʻllanadigan boʻlib chiqdi. RPA yondashuvi boshqacha, ammo uning chegarasi shu savolga qaytadi: mualliflar kam uchraydigan holatlar uzun dumning oxirida odamlarda qolishini yozadi. Demak, RPA qamrovini oldindan bilish ham xavfsizlik masalasi.
Qachon ziyon: belgilar jadvali
Quyidagi jadval yuqoridagi manbalardan chiqadigan belgilarni yigʻadi. Ustunlardagi mulohaza manbalarda yozilgan narsa va tahririyatning mantiqiy xulosasini birga beradi; manba raqami qaysi jumla hujjatdan olinganini koʻrsatadi.
| Belgi | Nima uchun xavfli | Manba |
|---|---|---|
| Ilova uchun konnektor yoki API bor | Microsoft bunday ilovalar uchun API asosidagi avtomatlashtirishni tavsiya qiladi, chunki API lar ilova oʻzgarganda ham barqaror boʻlishi koʻzda tutilgan | |
| Interfeys yoki muhit yangilanishi nazoratda emas | Ekran joylashuvi yoki muhit oʻzgarsa RPA buzilishga moyil; selektor tuzilmaga bogʻliq | |
| Ekran oʻlchami, sessiya yoki brauzer versiyasi sinovdan farq qiladi | Element topilmaydi yoki notoʻgʻri elementga bosiladi | |
| Robot ishlaydigan mashinada qoʻlda ishlash yoki sessiya qulfi mumkin | Nazoratsiz oqim ishga tushmaydi yoki ishlab turganda xatoga uchraydi | |
| Jarayon kam uchraydi | Mualliflarga koʻra kam uchraydigan holatlarni avtomatlashtirish juda qimmat, RPA bilan oʻrtadagi qismni qoʻllab-quvvatlash ham har doim mumkin yoki iqtisodiy oqlangan emas | |
| Robotning egasi va kuzatuvchisi belgilanmagan | Notoʻgʻri qaror sezilmay qolishi mumkin, kim javob berishi ochiq savol | |
| Xato yoʻli koʻrsatmalarga kiritilmagan | Yozib olingan harakatlardan xato holatida nima qilish koʻrinmaydi |
Microsoft hujjati amallarni afzallik tartibida ham beradi: bulut konnektor amallari birinchi, ilova yoki fayl uchun maxsus amallar ikkinchi, UI va brauzer automation uchinchi, tasvirni tanish hamda sichqoncha va klaviatura amallari eng oxirgi. Yaʼni ziyon ehtimoli vositaning oʻzi aytgan ierarxiyada qaysi pogʻonada ishlayotganingizga ham bogʻliq.
Oʻlchov yoʻqligi: ochiq qolgan savol
Bu mavzuning oʻziga xos qiyinligi shu: yaxshi oʻlchangan raqam yoʻq. Tahririyat koʻrgan manbalar orasida interfeys oʻzgarishi tufayli botlar qanchalik tez-tez buzilishini oʻlchagan hakamlik qilingan tadqiqot topilmadi. Mavjud manbalar uch turga boʻlinadi: vositani sotuvchining hujjati, preprint va oʻquv keysi. Shuning uchun «RPA zararli» degan hukm emas, shartli mantiq toʻgʻri: foyda interfeys barqarorligiga, robotning egasi va kuzatuvi borligiga hamda xato yoʻlining oldindan yozilganiga bogʻliq. Ochiq savol oʻlchovning oʻzi: bir tashkilotdagi robotlarning qancha qismi yiliga necha marta yangilanish tufayli toʻxtaydi. Shu raqam boʻlmaguncha qaror statistikaga emas, mantiqqa tayanadi.
Manbalar
Maqola quyidagi manbalarga tayanadi:
- Microsoft. Types of process automation. Power Automate guidance, hujjat manbasi MicrosoftDocs/power-automate-docs (GitHub), articles/guidance/planning/various-types-process-automation.md (ms.date: 12/10/2020). Eslatma: learn.microsoft.com dagi sahifa 2026-10-15 holatida boshqa sahifaga yoʻnaltiriladi, matn GitHub manbasidan olindi. https://github.com/MicrosoftDocs/power-automate-docs/blob/main/articles/guidance/planning/various-types-process-automation.md (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- Microsoft Learn. Run unattended desktop flows. Power Automate documentation, desktop flows (ms.date: 2026-08-31). https://learn.microsoft.com/en-us/power-automate/desktop-flows/run-unattended-desktop-flows (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- Microsoft Learn. Automate using UI elements. Power Automate documentation, desktop flows (ms.date: 2026-05-14). https://learn.microsoft.com/en-us/power-automate/desktop-flows/ui-elements (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- W. M. P. van der Aalst, M. Bichler, A. Heinzl. Robotic Process Automation (Editorial). Business & Information Systems Engineering, 2018, 60(4), 269–272. DOI: 10.1007/s12599-018-0542-4. (Toʻliq matn Springer saytidan oʻqildi.) https://doi.org/10.1007/s12599-018-0542-4 (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- D. Kedziora, E. Penttinen. Governance models for robotic process automation: The case of Nordea Bank. Journal of Information Technology Teaching Cases, 2021, 11(1), 20–29. DOI: 10.1177/2043886920937022. (Faqat annotatsiya ochildi; toʻliq matn serverdan yuklanmadi.) https://doi.org/10.1177/2043886920937022 (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- P. Prucha. Towards Discovering Erratic Behavior in Robotic Process Automation with Statistical Process Control. arXiv:2305.00205, 2023-04-29. (Preprint, hakamlik maʼlumoti koʻrsatilmagan.) https://arxiv.org/abs/2305.00205 (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- R. Syed, S. Suriadi, M. Adams, W. Bandara, S. J. J. Leemans, C. Ouyang, A. H. M. ter Hofstede, I. van de Weerd, M. T. Wynn, H. A. Reijers. Robotic Process Automation: Contemporary themes and challenges. Computers in Industry, 2020, 115, 103162. DOI: 10.1016/j.compind.2019.103162. (Faqat annotatsiya ochildi.) https://doi.org/10.1016/j.compind.2019.103162 (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- W. Cunningham. The WyCash Portfolio Management System. OOPSLA '92 tajriba hisoboti, 1992-03-26 (c2.com dagi nusxa). http://c2.com/doc/oopsla92.html (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)
- Microsoft Learn. Optimize flow performance. Power Automate documentation, desktop flow coding guidelines (ms.date: 2026-08-27). https://learn.microsoft.com/en-us/power-automate/guidance/desktop-flow-coding-guidelines/optimize-flow-performance (koʻrilgan: 15-oktabr, 2026)