Mehnat kodeksi 2025-yil fevralidan mehnat shartnomasini qogʻozda yoki elektron shaklda tuzishga ruxsat beradi. Elektron shartnoma Yagona milliy mehnat tizimida tuziladi va taraflar kelishuvi bilan ERI orqali imzolanadi. Qogʻoz shartnoma ham shu tizimda roʻyxatdan oʻtishi shart. Kadrlar hisobida eng muhimi shartnoma shakli emas, tizimdagi yozuv va uning muddatlari.
2025-yil 13-fevralda Prezident Mehnat kodeksiga oʻzgartirish kiritadigan qonunni imzoladi. Natijada kodeksning 106-moddasi mehnat shartnomasini bir xil kuchga ega kamida ikki nusxada yozma, yaʼni qogʻozda yoki elektron shaklda tuzish mumkinligini yozadi. Qonun qogʻozni bekor qilmadi. U ikkinchi shaklni qoʻshdi va uning tartibini alohida hujjatga topshirdi.
Qonun va qaror: ikki qatlam
Birinchi qatlam Mehnat kodeksi. 2022-yil 28-oktabrdagi OʻRQ-798-son qonun bilan tasdiqlangan kodeks 2023-yil 30-apreldan kuchda. 106-moddaning 2-qismi, 2025 yil fevralidagi qonun bilan qoʻshilgan, elektron mehnat shartnomasi «Yagona milliy mehnat tizimi» idoralararo dasturiy-apparat kompleksida, qisqacha YMMTda, qonunchilikda belgilangan tartibda rasmiylashtirilishini aytadi. 109-modda esa shartnomani tuzish, bekor qilish, oʻzgartirish va unga qoʻshimcha kiritishning hammasi shu kompleksda roʻyxatdan oʻtishi shartligini belgilaydi.
Ikkinchi qatlam Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 5-dekabrdagi 971-son qarori. Uning 1-ilovasidagi nizomga 2024-yil 27-dekabrdagi 891-son qaror alohida bob qoʻshdi va oʻzgarish 2025-yil 4-yanvarda eʼlon qilindi. Nizom keyin ham tahrirlangan: lex.uz 2025-yil dekabr va 2026-yil fevral oʻzgarishlarini qayd etgan. Shuning uchun amaldagi matnni har safar lex.uz dan koʻrish kerak. Spot.uz ham shu qarorni 2019 yilgi qarorga kiritilgan oʻzgartirish deb yozgan.
Qogʻoz shartnoma qoidalari esa avvalgidek. Har nusxa xodim va ishga qabul qilishga vakolatli shaxs imzosi bilan tasdiqlanadi, ish beruvchida muhr boʻlsa, imzo muhr bilan mustahkamlanadi. Bir nusxa xodimga beriladi, ish beruvchi nusxasida esa xodim nusxani olganini koʻrsatuvchi alohida imzo turadi. Elektron shaklda nusxa nimaga teng ekani kodeksning shu qismida alohida yozilmagan. Nizomga koʻra esa xodim imzolangan shartnomani shaxsiy kabinetidan yuklab oladi.
Tizim 2020 yildan beri bor: elektron shartnoma uning ustiga qurilgan
Elektron shartnoma yangi tizim emas, mavjud tizimning ustki qatlami. Prezidentning 2019-yil 31-oktabrdagi PQ-4502-son qaroriga koʻra, 2020-yil 1-yanvardan yangi tuzilgan mehnat shartnomalari, shuningdek mavjud shartnomalarning oʻzgarishi va bekor qilinishi YMMTda roʻyxatdan oʻtishi shart boʻldi. Amaldagi xodimlar shartnomalari uchun muddat 2020-yil 1-sentyabr edi. Elektron mehnat daftarchasi ham shu paytdan boshlab YMMT orqali yuritila boshladi.
Kun.uz 2019-yil dekabrda tizim bilan ishlashni toʻrt bosqichda tasvirlagan. Bu tavsif elektron shartnoma boʻlimi qoʻshilishidan oldingi holat, shuning uchun interfeys nomlari va tugmalari oʻzgargan boʻlishi mumkin, lekin mantiq kadrlar xodimi uchun hamon muhim.
- Ish beruvchi tizimga kiradi: yuridik shaxs soliq toʻlovchi raqami bilan aniqlanadi, maʼlumotlar ish beruvchining ERI bilan tasdiqlanadi.
- Ish beruvchi kabineti hosil boʻladi. Masʼul xodimlar yozma buyruq bilan tayinlanadi va ularga ERI ochiq kalitlari beriladi.
- Tashkiliy tuzilma kiritiladi: boʻlimlar va lavozimlar shtat jadvalidan olinadi, bosh lavozimlar ham yoziladi, lavozim tasniflagichdan tanlanadi.
- Shartnoma kiritiladi: xodim maʼlumoti, shartnoma raqami va sanasi, ish tartibi, sinov muddati, ish turi, taʼtil va haq toʻlash shartlari yoziladi va maʼlumot ish beruvchining ERI bilan tasdiqlanadi.
Xatolarni besh ish kuni ichida tuzatish mumkin, undan keyin ish beruvchi operatorga murojaat qiladi, operator esa arizalarni besh ish kuni ichida koʻrib chiqadi. Ish beruvchi maʼlumotlarni kiritishni shartnoma asosida xususiy xizmat koʻrsatuvchiga ham topshirishi mumkin. Kadrlar dasturida shtat jadvali va shartnoma maʼlumotlari allaqachon bor boʻlsa, ularni tizimga kiritish tartibi shu toʻrt bosqichga mos boʻlishi kerak. Bu tahririyat xulosasi.
Elektron shartnoma tizim ichida qanday yuradi
Nizom jarayonni qisqa yozadi. 24-1-band elektron mehnat shartnomalari ish beruvchi va xodim orasida YMMTda tuzilishini aytadi. 24-2-bandga koʻra shartnomani ish beruvchi shakllantiradi, taraflar kelishuvi boʻyicha esa uni ERI yordamida imzolaydi. Imzolangan shartnomani xodim Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabinetidan yuklab oladi. Qadamlar ketma-ketligi quyidagicha.
- Ish beruvchi shartnomani YMMTda tayyorlaydi.
- Taraflar shartlarni kelishadi.
- Shartnoma taraflar kelishuvi boʻyicha ERI bilan imzolanadi.
- Xodim imzolangan shartnomani shaxsiy kabinetidan yuklab oladi.
Mehnat kodeksi shartnoma qaysi lahzada tuzilgan hisoblanishini ham aytadi: taraflar barcha majburiy va qoʻshimcha shartlar boʻyicha kelishib, shartnomani imzolagan paytda, bu 126-modda qoidasi. Keyin ish beruvchi buyruq chiqaradi. Buyruq xodimga ish haqiqatan boshlangan kundan boshlab uch kun ichida imzo qoʻydirib eʼlon qilinadi. Ishga qabul yozuvi mehnat daftarchasiga va YMMTga kiritiladi, xodimga bu haqda uch kun ichida xabar beriladi. Bular 127-modda qoidalari.
Qogʻoz shartnoma ham tizimdan chetda qolmaydi
Elektron shaklga oʻtmagan ish beruvchi ham YMMTdan chetda qola olmaydi. Nizomning 3-bandi tizimdan foydalanishni mulkchilik shaklidan qatʼi nazar barcha ish beruvchilar uchun majburiy qiladi. Faqat davlat xavfsizligi sohasidagi ish beruvchilar va shtat jadvali maxfiy ish beruvchilar bundan mustasno. Tizimdan foydalanish bepul.
Qogʻoz shartnoma maʼlumoti tizimga shartnoma sanasidan boshlab besh ish kuni ichida kiritiladi. Ish beruvchi uni ERI bilan tasdiqlamasa, shartnoma roʻyxatdan oʻtmagan hisoblanadi, xato esa besh ish kuni ichida tuzatiladi. Buxgalter.uz da chop etilgan huquqiy sharh ham qogʻoz shartnomalar yangi tahrirda saqlanib qolganini va shakl tanlovi taraflar xohishiga bogʻliqligini yozadi.
Muddatlar jadvali
| Nima qilinadi | Muddat | Manba |
|---|---|---|
| Qogʻoz shartnoma maʼlumotini tizimga kiritish | Shartnoma sanasidan 5 ish kuni | 971-son qaror nizomi, 25-band |
| Kiritilgan maʼlumotdagi xatoni tuzatish | 5 ish kuni | nizom, 27-band |
| Qoʻshimcha kelishuvni roʻyxatdan oʻtkazish | ERI bilan tasdiqlanadi, tasdiqsiz oʻtmagan hisoblanadi | nizom, 29–30-bandlar |
| Bekor qilishni kiritish | 3 ish kuni, ish beruvchi ERI bilan tasdiqlaydi | nizom, 36–37-bandlar |
| Ishga qabul buyrugʻini eʼlon qilish | Ish haqiqatan boshlangan kundan 3 kun | Mehnat kodeksi, 127-modda |
| Ish bilan bogʻliq hujjat nusxasini berish | Yozma ariza kunidan 3 ish kuni, bepul | Mehnat kodeksi, 117-modda |
Gipotetik misol. Xodim dushanba kuni ishga chiqdi va qogʻoz shartnoma shu kuni imzolandi. Buyruq payshanbagacha eʼlon qilinishi kerak. Shartnoma maʼlumoti esa sanasidan keyingi besh ish kuni ichida, yaʼni keyingi dushanbagacha tizimga kiritilishi lozim. Ish beruvchi ERI bilan tasdiqlamasa, yozuv hisobga olinmaydi. Kunlarni sanash usuli taxminiy, nizomdagi aniq hisobni tekshirish kerak. Baribir xulosa bir xil: kadrlar xodimida bitta kun emas, ketma-ket uchta nazorat nuqtasi bor, yaʼni buyruq, tizimga kiritish va ERI bilan tasdiqlash, ularning birortasi oʻtkazib yuborilsa, tartib buziladi.
Bir oylik yukni gipotetik hisob bilan koʻraylik. Faraz qilaylik, 40 xodimli korxonada oyda uch kishi ishga qabul qilinadi, ikki kishi boʻshaydi va toʻrt qoʻshimcha kelishuv tuziladi. Har bir hodisa tizimda ish beruvchi ERI tasdigʻini talab qiladi: qogʻoz shartnoma uchun 26-band, qoʻshimcha kelishuv uchun 30-band, bekor qilish uchun 37-band.
| Hodisa | Soni | Muddat | ERI tasdigʻi |
|---|---|---|---|
| Ishga qabul, qogʻoz shartnoma | 3 | 5 ish kuni | 3 |
| Bekor qilish | 2 | 3 ish kuni | 2 |
| Qoʻshimcha kelishuv | 4 | Tasdiq bilan | 4 |
| Jami | 9 | 9 |
Demak, bir oyda toʻqqiz marta ERI bilan tasdiqlash kerak. Agar tasdiqlash vakolati bitta xodimda boʻlsa va u taʼtilga chiqsa yoki kalit muddati tugasa, hamma muddatlar xavf ostida qoladi. Shuning uchun masʼul xodimlarni ikkitadan tayinlash va ularning kalit muddatini kuzatish oqilona. Bu tahririyat xulosasi, nizomda bunday talab yoʻq.
Elektron mehnat daftarchasi bilan aloqasi
Mehnat daftarchasi qogʻozda ham, elektron shaklda ham yuritiladi. Elektron shakl mehnat shartnomasi tizimda roʻyxatga olinganda avtomatik hosil boʻladi. Ish beruvchi besh kundan koʻp ishlagan barcha xodim uchun daftarcha yuritadi, yakka tartibdagi ish beruvchilar bundan mustasno. Shartnomani bekor qilish sabablari daftarchaga yozilmaydi. Xodim elektron daftarchasiga ERI yoki SMS orqali kelgan kirish kodi bilan kiradi.
Namunaviy shakllar: masofaviy ish misolida
Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-noyabrdagi 758-son qarori Mehnat kodeksini amalga oshiruvchi hujjatlarni, jumladan mehnat shartnomasining namunaviy shakllarini tasdiqlagan. Roʻyxatda umumiy shartnoma shakli, masofaviy ishchi, mavsumiy ish, yakka tartibdagi tadbirkor va uy xizmatchisi bilan shartnomalar bor. Masofaviy ishchi shartnomasida vazifalar axborot-telekommunikatsiya tarmoqlari, jumladan internet orqali beriladi va bajarilgan ish haqidagi maʼlumot ham shu kanallar orqali yuboriladi. Ish beruvchi kerakli uskunani beradi va uni dalolatnoma bilan topshiradi. Namunaviy shakllar majburiy emas: 106-moddaga koʻra Vazirlar Mahkamasi uchlik komissiya bilan kelishib, ish beruvchi va xodimga yordam beradigan, lekin majburiy boʻlmagan shakllarni ishlab chiqadi. Namunalarning koʻrilgan qismida elektron shakl yoki ERI eslatilmagan, shartnoma imzolangan nusxalar bilan yozma shaklda koʻrsatilgan. Elektron variantning qoʻllanishi esa 106-modda va nizom bilan belgilanadi.
Kadrlar tizimi uchun nima kelib chiqadi
Qonun kadrlar dasturini talab qilmaydi. Talab davlat tizimidagi yozuv va uning muddatlari. Kadrlar dasturi bu ishni yengillashtirishi mumkin, lekin ikki joyda ikki xil yozuv yuritilsa, xato ham ikki barobar koʻpayadi. Quyidagi qadamlar tahririyat xulosasi.
- Shartnoma shaklini, imzolangan sanani va tizimga kiritilgan sanani kartochkada alohida maydonlarda saqlang.
- Besh va uch kunlik muddatlar uchun eslatma qoʻying: buyruq, tizimga kiritish va bekor qilish.
- ERI egasini aniqlang: tizimda ish beruvchi nomidan kim tasdiqlaydi va uning kalitining muddati qachon tugaydi.
- Qoʻshimcha kelishuv va bekor qilishni ham shartnoma kabi tizimda roʻyxatdan oʻtkazing, chunki ular tasdiqsiz hisobga olinmaydi.
- Dasturdagi va tizimdagi yozuvlarni oyiga bir marta solishtiring.
Elektron shartnoma kadrlar ishini tezlashtiradi, lekin masʼuliyatni kamaytirmaydi. Imzo kaliti, muddatlar va tasdiqlash tartibi kadrlar hisobining oddiy qismiga aylanishi kerak.
Elektron shakl qogʻozni bekor qilmadi, lekin tizimdagi yozuvni hamma ish beruvchi uchun majburiy qildi. Shuning uchun kadrlar xodimi shartnoma shaklidan koʻra muddatlar va ERI tasdigʻini kuzatishi muhim. Dastur bu ishni yengillashtirishi mumkin, lekin davlat tizimidagi yozuv baribir ish beruvchi javobgarligida qoladi.
Asosiy atamalar
- Mehnat shartnomasi
- Ish beruvchi va xodim orasidagi yozma kelishuv. Unda ish, ish vaqti va haq toʻlash shartlari yoziladi.
- Elektron mehnat shartnomasi
- Qogʻozsiz, davlat tizimida tuziladigan va elektron imzo bilan imzolanadigan mehnat shartnomasi.
- YMMT
- Yagona milliy mehnat tizimi. Mehnat shartnomalari va elektron mehnat daftarchalari yuritiladigan davlat dasturiy kompleksi.
- ERI
- Elektron raqamli imzo. U ish beruvchi va xodimning qoʻlda qoʻyilgan imzosi oʻrnida shartnomani tasdiqlaydi.
- Shaxsiy kabinet
- Yagona davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy sahifa. Xodim shu yerdan imzolangan shartnomasini yuklab oladi.
- Elektron mehnat daftarchasi
- Xodimning ish tarixi saqlanadigan elektron hujjat. U shartnoma tizimda roʻyxatdan oʻtganda avtomatik shakllanadi.
- Ish beruvchi
- Xodimni ishga olgan korxona, tashkilot yoki tadbirkor. Tizimdagi yozuvlar uning nomidan va uning ERI bilan tasdiqlanadi.
- Roʻyxatdan oʻtkazish
- Shartnoma maʼlumotini davlat tizimiga kiritish va tasdiqlash. Ishga olish, oʻzgartirish va boʻshatishda amalga oshiriladi.
- Qoʻshimcha kelishuv
- Mavjud shartnomaga keyin kiritilgan oʻzgartirish yoki qoʻshimcha. U ham tizimda ERI bilan tasdiqlanadi.
- Ishga qabul buyrugʻi
- Ish beruvchining xodimni ishga olgani haqidagi hujjati. U xodimga imzo qoʻydirib eʼlon qilinadi.
Manbalar
Maqola quyidagi manbalarga tayanadi:
- Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi (2022-yil 28-oktabrdagi OʻRQ-798-son qonun bilan tasdiqlangan, 2025-yil 13-fevraldagi OʻRQ-1030-son qonun bilan kiritilgan oʻzgartirishlar bilan). lex.uz; 106, 109, 117, 125, 126, 127-moddalar. https://lex.uz/docs/-6257288 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksini tasdiqlash toʻgʻrisidagi Qonuni, 2022-yil 28-oktabr, OʻRQ-798-son (2023-yil 30-apreldan kuchga kirgan). lex.uz. https://lex.uz/docs/-6257345 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 5-dekabrdagi 971-son qarori, 1-ilova (Yagona milliy mehnat tizimi nizomi), 2024-yil 27-dekabrdagi 891-son qaror bilan kiritilgan 3-1 bob bilan. lex.uz; 3, 4, 9, 24-1, 24-2, 25–31, 36–38, 52-bandlar. https://www.lex.uz/docs/-4630020 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Buxgalter.uz. Elektron mehnat shartnomalarini tuzish majburiy boʻldimi, 2025-yil 9-yanvar. Huquqiy sharh, ikkilamchi manba. https://buxgalter.uz/oz/publish/doc/text205342_kimlar_uchun_elektron_mehnat_shartnomalarini_tuzish_majburiy_buldi (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Spot.uz. Employment contract (elektron mehnat shartnomasi tartibi), 2025-yil 8-yanvar. Yangilik xabari, ikkilamchi manba. https://www.spot.uz/oz/2025/01/08/employment-contract/ (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Spot.uz. Labor regulation (Mehnat kodeksiga oʻzgartirishlar), 2025-yil 14-fevral. Yangilik xabari, ikkilamchi manba. https://www.spot.uz/oz/2025/02/14/labor-regulation/ (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Mehnat daftarchasi (elektron mehnat daftarchasi va YMMT haqida). gov.uz, «Maslahat» boʻlimi. https://gov.uz/oz/advice/673/document/2912 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Kun.uz. Mehnat shartnomalari endi qanday roʻyxatdan oʻtkaziladi, 2019-yil 26-dekabr. Yangilik xabari, ikkilamchi manba; 2019 yil holati. https://kun.uz/news/2019/12/26/mehnat-shartnomalari-endi-qanday-royxatdan-otkaziladi (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-noyabrdagi 758-son qarori: Mehnat kodeksini amalga oshirish bilan bogʻliq normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida. lex.uz; 2, 7, 10–12-ilovalar (matn qisman oʻqilgan). https://lex.uz/en/acts/-7220862 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)