Kadrlar hisobini avtomatlashtirish: ishga qabuldan boʻshatishgacha

Gipotetik holat. Dushanba kuni kichik kompaniyaga yangi savdo menejeri keladi. Shartnoma qogʻozda bosiladi, buyruq Word faylida yoziladi, pasport nusxasi papkaga solinadi, daftarchaga yozuv kiritiladi, taʼtil jadvali esa elektron jadvalga qoʻshiladi. Bitta odam haqidagi bir xil maʼlumot besh joyda turibdi. Menejer familiyasini oʻzgartirsa, qaysi joydagisi yangi boʻlib qoladi?

Qonun jarayonni avval oʻzi dasturga koʻchirdi

Mehnat kodeksi 2022 yil 28 oktyabrda qabul qilingan va 2023 yil 30 aprelda kuchga kirgan. Uning 106-moddasiga koʻra, mehnat shartnomasi kamida ikki nusxada yozma shaklda tuziladi, bu qogʻozda ham, elektron koʻrinishda ham boʻlishi mumkin. Elektron shakldagi shartnoma esa qonunchilikda belgilangan tartibda yagona milliy mehnat tizimi deb ataladigan idoralararo dasturiy majmuada rasmiylashtiriladi.

109-modda shu fikrni davom ettiradi: shartnomani tuzish va bekor qilish hamda unga oʻzgartirish kiritish ham shu tizimda roʻyxatdan oʻtkaziladi. Demak, kadr jarayonining asosiy yozuvi allaqachon kompaniyadan tashqarida yuritiladi. Kompaniyaning dasturi bu holda ikkinchi, ichki tizim boʻladi va birinchisini oʻrnini bosmaydi.

Tahririyat xulosasi: avval ikki savolga javob bering. Qaysi yozuv rasmiy hisoblanadi va kompaniyaning ichki yozuvi qaysi paytda unga moslanadi? Ikkalasi bir-biridan farq qilib qolsa, tekshirish kerak boʻlgan hujjat davlat tizimidagisi boʻladi.

Ishga qabul: hujjat, buyruq, yozuv

Ishga qabul zanjirida qonun uchta narsani aniq belgilaydi. Birinchisi, ishga kirayotgan odam taqdim etadigan hujjatlar roʻyxati: shaxsni tasdiqlovchi hujjat, mehnat daftarchasi yoki uning elektron koʻchirmasi va boshqa talab etilgan hujjatlar. Kodeks ish beruvchiga qonunda nazarda tutilmagan hujjatni talab qilishni taqiqlaydi.

Ikkinchisi, ishga qabul ish beruvchining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi va u imzolangan mehnat shartnomasiga asoslanadi. Buyruq xodimga ish haqiqatan boshlangan kundan boshlab uch kun ichida imzo qoʻydirib eʼlon qilinadi. Uchinchisi, ish beruvchi buyruq asosida daftarchaga yozuv kiritadi, xodimni bu haqda uch kun ichida xabardor qiladi va ishga qabul maʼlumotlarini tizimga kiritadi.

Gipotetik misol. Xodim dushanba kuni ishga chiqdi, buyruq esa hali yozilmagan. Dastur uch kunlik muddat tugashiga bir kun qolganda kadr xodimiga eslatma yuborishi mumkin va bu oddiy ishni aniq qiladi. Lekin muddat qanday sanalishini, yaʼni dam olish kunlari hisobga olinadimi yoki yoʻqmi, dasturning oʻziga ishonmay, kodeksning aniq matnidan tekshirish kerak.

Quyidagi jadvalda shu zanjir dastur qadamlariga aylantirilgan. Birinchi ustun qonundan, ikkinchisi tahririyat takliflaridan olingan.

Mehnat daftarchasi: qogʻoz ham, elektron ham

125-modda mehnat daftarchasini mehnat stajini tasdiqlovchi asosiy hujjat deb ataydi. U qogʻozda yoki elektron shaklda boʻlishi mumkin. Elektron daftarcha mehnat shartnomasi roʻyxatga olinganda yoki oʻzgartirilganda tizimda avtomatik shakllanadi.

Ish beruvchi tashkilotda besh kundan ortiq ishlagan barcha xodimlar uchun daftarcha yuritishi shart, yakka tartibdagi ish beruvchilar bundan mustasno. Demak, kichik kompaniya ham bu majburiyatdan chetda emas. Dastur bu yerda ikki narsani bajara oladi: besh kunlik chegaradan oʻtgan xodimlar roʻyxatini koʻrsatadi va yozuv kiritilmagan holatlarni topadi.

Kodeksning tahriri oʻzgargan boʻlishi mumkin. lex.uz sahifasida 124-moddaga keyinroq kiritilgan qism koʻrinadi. Shu sababli bu maqoladagi moddalar matnini sanasi bilan tekshirib turish kerak.

Boʻshatish va ketish: maʼlumot qayerga ketadi

Xodim ketganda ham xuddi shunday: shartnomani bekor qilish tizimda roʻyxatdan oʻtadi, daftarchaga esa tegishli yozuv kiritiladi. Kompaniyaning ichki jarayoni bundan boshqa ishlarni ham oʻz ichiga oladi. Bilim topshirilishi, ish asboblari qaytarilishi va kirish huquqlari yopilishi kerak.

Odoo 19 hujjatida bunga alohida ketish rejasi ajratilgan. Xodim ogohlantirish bergach yoki ishdan boʻshatish qarori qabul qilingach, uning profilidan reja ishga tushiriladi va har qadam muddat boʻyicha vazifa boʻlib tushadi. Standart rejada ikki qadam bor: bilimni jamoa ichida topshirish va kadr boʻlimiga tegishli narsalarni qaytarib olish.

Hujjat ketish sababini yozish va ochiq vazifalarni yopishni alohida ish deb ataydi. Bu roʻyxat juda oddiy, ammo ish amaliyotida aynan shu joyda yoʻqotishlar boʻladi: xodim ketgan, lekin pochtasi, kirish huquqi yoki asbobi qolib ketgan.

Xodim yozuvi va taʼtil: kundalik ishlar dasturda qanday turadi

Odoo 19 hujjatiga koʻra, yangi xodim yozuvida faqat ism majburiy maydon deb belgilangan, forma esa kiritilgan maʼlumotni avtomatik saqlab boradi. Bu qulay, lekin bir narsani yashiradi: dastur Mehnat kodeksi talab qiladigan boshqa maydonlarni oʻzi majburiy qilmaydi. Qaysi maydon boʻsh qolmasligi kerakligini kompaniya oʻzi belgilashi lozim.

Taʼtil uchun ham shunday. Odoo taʼtil ilovasida avval taʼtil turlari sozlanadi, soʻng baʼzi turlar uchun menejer xodimga kunlarni ajratadi, ish bilan birga toʻplanadigan kunlar uchun esa hisoblash rejasi tuziladi. Rasmiy dam olish kunlarini hujjat mahalliy va milliy qonunlarga muvofiq sozlash kerakligini yozadi. Yaʼni dastur taʼtil hisobini yuritadi, ammo kunlar miqdori va qoidalarini odam belgilab beradi.

Gipotetik misol: kompaniya taʼtil qoidasini dasturga yozmasdan ishga tushirsa, tizim hamma xodimga bir xil, notoʻgʻri qoldiq koʻrsatadi, va bu xatoni hech kim darrov sezmaydi. Chunki hisoblash aniq koʻrinadi, uning asosi esa koʻrinmaydi.

Kadr maʼlumotlari hisobotga qanday aylanadi

ISO 30414 inson kapitali haqidagi hisobotni tashkilot ichida va tashqarisida berish boʻyicha yoʻriqnoma. Standartning 2018 yildagi nashri hisobot sohalarini roʻyxatlaydi: ularga qonunga muvofiqlik va axloq, xarajat, xilma-xillik, rahbarlik, korxona madaniyati, salomatlik va xavfsizlik, unumdorlik, yollash va xodimlar aylanishi, koʻnikmalar, vorislik va ishchi kuchining mavjudligi kiradi. ISO qoʻmitasi sahifasiga koʻra, ikkinchi nashr 2025 yil 24 avgustda chiqqan va unda majburiy metrikalar bazasi paydo boʻlgan.

Kichik kompaniyaga bu roʻyxatning hammasi shart emas, lekin mantiq foydali: hisobot toza kadr maʼlumotidan chiqadi. Masalan, xodimlar aylanishi uchun har bir ketishning sanasi va sababi yozilgan boʻlishi kerak. Yollash vaqti uchun ochiq oʻrin va ishga qabul sanasi yozilishi kerak. Maʼlumot kiritilmagan joyda hisobot tuzilmaydi.

Gipotetik hisob. Yil davomida kompaniyada oʻrtacha yigirma xodim ishladi va uch kishi ketdi. Xodimlar aylanishi uch boʻlingan yigirmaga teng, yaʼni oʻn besh foiz. Agar ketganlarning sanasi va sababi yozilmagan boʻlsa, bu oddiy kasr ham chiqmaydi, hisobchi uni xotiradan tiklashga majbur boʻladi.

Odoo 19 misolida: nima kiradi, nima chetda qoladi

Odoo 19 hujjatida xodimlar ilovasi xodim yozuvlari, boʻlimlar, ishga kirish va ketish rejalari, koʻnikmalar, jihozlar va treninglarni qamrab oladi. Shartnomalar hujjatda ish haqi ilovasi ostida tasvirlangan. Sozlamalarda shartnoma yoki ish ruxsatnomasi tugashidan necha kun oldin rahbarga xabar berilishi belgilanadi.

Muhim joy shu: Odoo hujjati umumiy, butun dunyo uchun yozilgan va Oʻzbekiston qonunchiligiga xos majburiyatlarni tasvirlashi kutilmaydi. Tahririyat izohi: yagona milliy mehnat tizimi bilan almashinuv, uch kunlik buyruq muddati va daftarcha yozuvlari uchun kompaniya oʻz qoidasini sozlashi yoki alohida moslashtirishi kerak boʻlishi mumkin, bu hujjatlardan aniqlab boʻlmadi.

Kim yozadi, kim tasdiqlaydi

Kadr jarayonida ham vazifalarni ajratish masalasi bor. Gipotetik misol: kadr xodimi yangi xodimni tizimga kiritadi, oʻsha odam ish haqi qatoriga ham tasdiq beradi. Bunday holatda yoʻq xodim nomiga toʻlov oʻtkazish uchun hech qanday toʻsiq qolmaydi. Ikki rolni ajratish bu xavfni deyarli nolga tushiradi.

Shu sababli kadr dasturini sozlashda ikki savol alohida boʻlishi kerak: xodim yozuvini kim yaratadi va ish haqi qaydini kim tasdiqlaydi. Bu tahririyat xulosasi, ichki nazorat va rollar haqidagi maqoladagi mantiqdan olingan.

Shaxsga doir maʼlumot: kadr bazasi nimaga olib keladi

Oʻzbekiston qonuni shaxsga doir maʼlumotni muayyan jismoniy shaxsga tegishli yoki uni aniqlash imkonini beradigan maʼlumot deb taʼriflaydi. Kadr bazasi shu taʼrifga toʻliq tushadi: pasport, manzil, shartnoma, ish haqi. Demak, dasturga topshirilgan har bir yozuv uchun kim koʻra olishi va kim oʻzgartira olishi masalasi ham dasturga topshiriladi.

Tahririyat xulosasi: kadr dasturida kirish huquqlari koʻpchilik uchun emas, kadr xodimi va rahbar uchun beriladi. Oddiy xodim faqat oʻz yozuvini koʻrsin. Hisobotni faylga yuklab olish ham alohida huquq boʻlsin, chunki yuklangan fayl dastur nazoratidan tashqariga chiqib ketadi. Bu masala alohida maqolada ham koʻrib chiqilgan.

Amalda nima qilish mumkin

Bu qadamlar tahririyat mulohazasi boʻlib, maqoladagi manbalardan chiqarilgan.

1. Qaysi yozuv asosiy ekanini belgilang: davlat tizimidagisi rasmiy, kompaniya dasturidagisi ichki.
2. Ishga qabul zanjirini muddatlari bilan yozib chiqing: hujjatlar, shartnoma, buyruq uch kun, daftarcha yozuvi.
3. Ketish rejasini tuzing: bilim, jihoz, kirish huquqi, yakuniy hisob-kitob.
4. Kadr bazasiga kirish huquqini kamida ikki darajaga boʻling va ikkala darajani tekshirib chiqing.
5. Qonun tahririni yilda bir marta tekshiring, chunki moddalar oʻzgarishi mumkin.