Vazirlar Mahkamasining 2025 yil 18 martdagi 168-qarori 19 martdan kuchga kirdi. Unga koʻra, tovar yuklab joʻnatilishi bilan bir vaqtda sotilsa, elektron hisob-faktura elektron tovar-transport yuk xati bilan birlashtirilgan holda rasmiylashtirilishi mumkin. Tovar sotuv bilan birga ketmasa yoki transport vositasisiz olib ketilsa, birlashtirib boʻlmaydi. Ombor, buxgalteriya va logistika maʼlumotlari endi bitta hujjatga tushishi kerak.
2025 yil 19 martdan Oʻzbekistonda tovar yuklab joʻnatilishi bilan bir vaqtda sotilsa, elektron hisob-faktura elektron tovar-transport yuk xati bilan birlashtirilgan holda rasmiylashtirilishi mumkin. Qaror yangi hujjat turini yaratmadi. U ikki mavjud hujjatni bir joyda yuritishga ruxsat berdi. Ombor, buxgalteriya va logistika bu oʻzgarishni oʻz ishida seza boshlaydi, shu sababli maqolada qaror matnini, hujjat bosqichlarini va ERP uchun oqibatlarini koʻrib chiqamiz.
Bir izoh kerak. Ayrim yangiliklarda bu hujjat «yetkazib berish xati» deb ataladi, rasmiy matnda esa u «tovar-transport yuk xati» deb yoziladi. Quyida rasmiy nom ishlatiladi.
Ikki hujjat nega alohida yurgan
Elektron hisob-faktura sotuv faktini va soliqni rasmiylashtiradi. U sotuvchi va xaridor oʻrtasida operatorlar orqali yuradi va soliq tizimiga tushadi. Tovar-transport yuk xati esa yukning oʻzi haqida gapiradi: kim olib ketayapti, qaysi transportda, qayerdan qayerga.
Buxgalter.uz maʼlumotiga koʻra, elektron yuk xati tartibi 2023 yil 21 dekabrdagi 673-qaror bilan tasdiqlangan. U 2024 yil 1 apreldan yirik soliq toʻlovchilar uchun, 1 iyuldan esa barcha xoʻjalik yurituvchilar uchun majburiy boʻlgan. Joʻnatuvchi yuk xatini va hisob-fakturani bir vaqtda shakllantirgan, hisob-fakturada yuk xati identifikatori koʻrsatilgan, tovar maʼlumoti esa hisob-fakturaga avtomatik tushgan. Texnik nosozlik boʻlsa, yuk xati qogʻozda berilgan va nosozlik bartaraf etilgach besh kalendar kun ichida tizimga kiritilgan.
Shu nashrga koʻra, elektron yuk xatidagi maʼlumot haqiqiy tovarga mos kelmasa, tashish soxta hujjat bilan tashish deb baholangan va Soliq kodeksining 223-moddasi boʻyicha javobgarlik tugʻdirgan. 2024 yil iyulida soliq qoʻmitasi raisi yuk xatini xato rasmiylashtirgani uchun bir yil jarima solinmasligini aytgan. U yuk xatini hisob-fakturaga birlashtirish rejasini ham bildirgan, hisob-fakturani esa bekor qilmaslikni tovar harakati davlat uchun muhimligi bilan izohlagan. Ikkala manba ham ikkilamchi, shu sababli ularni ogohlantirish sifatida oʻqish kerak, qoida sifatida emas.
Anhor.uz xabariga koʻra, qaror hujjat aylanishini soddalashtirish, maʼmuriy toʻsiqlarni kamaytirish va savdoni shaffoflashtirishga qaratilgan, yangi tartib esa buxgalteriya va transport hujjatlarini rasmiylashtirish vaqtini va xato ehtimolini kamaytirishi kutilmoqda. Bu gazetaning bayoni, qarorning oʻz matnida bunday maqsadlar sanalmagan, shuning uchun uni natija emas, kutilma deb qabul qilish toʻgʻri.
168-qaror nimani oʻzgartirdi
Qaror 2025 yil 18 martda qabul qilingan va 19 martda kuchga kirgan. U uchta hujjatga oʻzgartirish kiritadi.
| Hujjat | Nima oʻzgardi |
|---|---|
| 522-qaror bilan tasdiqlangan elektron hisob-faktura nizomi | Ishtirokchilar qatoriga yuk xati subyektlari qoʻshildi. Yuk bilan birga sotilgan tovar hisob-fakturasi umumiy sxemadan chiqarildi. Yangi 13.1-band birlashtirishga ruxsat beradi |
| 489-qaror bilan tasdiqlangan hisob-faktura shakllari nizomi | Birlashgan hujjat uchun yangi 14.1-band, 32-bob, 4 va 5-ilovalar qoʻshildi |
| Yuk xatini elektron rasmiylashtirish nizomi | Yangi tahrirda berildi |
Asosiy qoida 522-qaror nizomining 13.1-bandida yozilgan: tovar yuklab joʻnatilishi bilan bir vaqtda realizatsiya qilinganda hisob-faktura elektron yuk xati bilan birlashtirilgan holda rasmiylashtirilishi mumkin. «Mumkin» soʻzi muhim. Qaror birlashtirishni majburiy qilmaydi, bu tadbirkor uchun imkoniyat. Nizomning 13-moddasi ham shunga mos oʻzgargan: yuk bilan birga sotilgan tovar hisob-fakturasi umumiy sxemadan chiqarilib, alohida tartibga oʻtkazilgan. Yaʼni eski sxema boshqa sotuvlar uchun oʻz kuchida qoladi.
Qaror birlashtirish bilan cheklanmaydi. U hisob-faktura nizomidagi naqd pul va bank kartalari bilan toʻlovlar hamda kassa cheki yoki virtual kvitansiya haqidagi qoidalarni, shuningdek QR-kod va elektron tasdiqlashga oid bandlarni ham oʻzgartiradi. Bu oʻzgartirishlarning aniq mazmuni uchun nizomning joriy tahririni alohida koʻrish kerak, chunki maqolada faqat birlashtirish masalasi tahlil qilinadi.
Qachon birlashtirib boʻlmaydi
Qaror ikki holatda hujjatlarni birlashtirishga yoʻl qoʻymaydi.
- Tovar transport vositasidan foydalanmasdan olib ketilsa, jumladan jamoat transportida.
- Joʻnatuvchi tovarni yuklab joʻnatish bilan bir vaqtda sotmasa.
Birinchi holatga misol: xaridor tovarni oʻzi qoʻlda olib ketmoqda. Bunday sotuv uchun hisob-faktura alohida rasmiylashtiriladi. Ikkinchi holatga misol: kompaniya tovarni sotuvdan oldin ikki ombor orasida koʻchirmoqda. Bu yerda sotuv yoʻq, demak faqat yuk xati rasmiylashtiriladi. Matnda yana bir qoida bor: davlat siri boʻlgan tovarlar yoki roʻyxatdan oʻtmagan xorijiy transportdagi yuklar qogʻozda rasmiylashtiriladi. Dori vositalari va tibbiy buyumlar belgilangan ustama bilan sotilsa, alohida shakl, yaʼni 5-ilova qoʻllanadi.
Birlashgan hujjat qanday yuradi
Yuk xati nizomi yangi tahrirda yetti bobdan iborat. Hujjat besh bosqichda yuradi va har bosqich real vaqtda oʻtishi nazarda tutilgan.
| Bosqich | Kim | Nima qiladi |
|---|---|---|
| 1 | Joʻnatuvchi | Hujjatni tayyorlaydi, imzolaydi va operator orqali roming operatorga yuboradi |
| 2 | Roming operator | Identifikator va QR-kod beradi, talabga mosligini tekshiradi, xato boʻlsa qaytaradi |
| 3 | Yetkazuvchi masʼul shaxs | Yukni olganini tasdiqlaydi |
| 4 | Yetkazuvchi masʼul shaxs | Yukni yetkazganini tasdiqlaydi |
| 5 | Qabul qiluvchi | Tasdiqlaydi yoki sababini koʻrsatib rad etadi |
Birlashgan hujjatda QR-kod hisob-faktura elektron tasdiqlangandan keyin avtomatik biriktiriladi va hujjat ishtirokchilarning shaxsiy kabinetida koʻrinadi. Farq yana bir joyda. Oddiy hisob-fakturada xaridor javobini istalgan vaqtda beradi. Birlashgan hujjatda esa qabul qiluvchi yuk tashish yakunlanganda tasdiqlaydi yoki qabul vaqtida rad etadi. Yaʼni xaridor javobi endi yukning haqiqiy kelishi bilan bogʻlanadi.
Ikki tartibni yonma-yon qoʻyib, farqlarni jadvalga yigʻamiz.
| Mezon | Alohida hujjatlar | Birlashgan hujjat |
|---|---|---|
| Hujjat soni | Ikkita: hisob-faktura va yuk xati | Bitta |
| Qachon qoʻllanadi | Har qanday sotuv va har qanday tashish | Faqat tovar yuklab joʻnatilishi bilan bir vaqtda sotilganda |
| Xaridorning javobi | Istalgan vaqtda | Tashish yakunlanganda yoki qabul vaqtida |
| QR-kod | Hisob-faktura tasdiqlangach | Hisob-faktura elektron tasdiqlangandan keyin avtomatik |
Hujjatda qanday maʼlumot boʻladi
Yuk xati shakli ancha batafsil. Asosiy maydonlar quyidagicha.
- Tashish turi: avtomobil, temir yoʻl, havo yoki suv.
- Tashuvchi: nomi va STIR yoki PINFL. Transport vositasi maʼlumoti davlat axborot tizimi orqali avtomatik toʻldiriladi.
- Haydovchi va yetkazuvchi masʼul shaxs: ism-sharifi va PINFL.
- Yuklash va yetkazish manzillari, masofa.
- Yukning brutto va netto ogʻirligi tonnada.
- Tovarlar jadvali: milliy katalog kodi, miqdor, QQSsiz qiymat, ogʻirlik.
- Birlashgan shaklda qoʻshimcha: QQS stavkasi va summasi, bazaviy qiymat, ustama foizi, shtrix-kod.
Ayrim maydonlar ixtiyoriy: ekspeditor, buyurtmachi, shartnoma raqami va sanasi, yuk tashish haqi. Soliq toʻlovchining soʻroviga koʻra, ishlab chiqarish ehtiyoji uchun qoʻshimcha maydonlar ham qoʻshilishi mumkin.
ERP va ombor jarayoni uchun oqibat
Avval uch kishi ikki hujjat ustida ishlardi: ombor yukni chiqaradi, buxgalter hisob-faktura tayyorlaydi, logistik yuk xatini yuboradi. Birlashgan hujjatda hammasi bitta shaklga tushadi. Demak, maʼlumot bir marta, lekin toʻgʻri kiritilishi kerak: xato endi bitta hujjatda ham hisob-fakturani, ham yuk xatini buzadi.
Gipotetik kun bilan tasavvur qilamiz. Ertalab ombor mudiri 12 palet tovarni mashinaga yuklaydi va miqdorni tizimga kiritadi. Logistik haydovchining ismini va mashina raqamini yozadi, buxgalter esa QQS stavkasini tekshiradi. Hammasi toʻgʻri boʻlsa, joʻnatuvchi hujjatni imzolaydi, roming operator tekshirib QR-kod beradi, haydovchi yukni olganini tasdiqlaydi. Xaridor omborida yukni qabul qilgach, oxirgi tasdiq beriladi. Agar tovar kodi xato boʻlsa, hujjat roming operatordan qaytishi mumkin va xatoni ombor mudiri, logistik va buxgalter birgalikda topishi kerak boʻladi.
Hujjatlar sonidagi farqni gipotetik hisob-kitob bilan koʻraylik. Faraz qilaylik, kompaniya kuniga 30 reys qiladi: 24 tasi sotuv bilan birga ketadi, 6 tasi esa omborlar orasida ichki koʻchirish. Ichki koʻchirishda faqat yuk xati rasmiylashtiriladi deb olamiz.
| Reys turi | Reys soni | Hujjat oldin | Hujjat keyin |
|---|---|---|---|
| Sotuv bilan birga | 24 | 48 | 24 |
| Ichki koʻchirish | 6 | 6 | 6 |
| Jami | 30 | 54 | 30 |
Hujjatlar soni 54 tadan 30 taga tushdi, yaʼni 44 foizga. Lekin tejash faqat sotuv bilan birga ketgan reyslarda bor, 6 ichki reys uchun esa avvalgi tartib saqlanib qoladi. Shu sababli ERP birlashgan hujjatni ham, alohida yuk xatini ham, alohida hisob-fakturani ham yurita olishi kerak.
Birlashgan hujjat maʼlumotni bir necha boʻlimdan yigʻadi. Quyidagi jadvalda tahririyat taklif qilgan javobgarlik taqsimoti berilgan, bu qoida emas, tashkiliy tavsiya.
| Maydon | Maʼlumot egasi |
|---|---|
| Tovarning milliy katalog kodi va oʻlchov birligi | Mahsulot kartochkasiga masʼul xodim |
| Miqdor va ogʻirlik | Ombor |
| Haydovchi, mashina va yetkazuvchi masʼul shaxs | Logistika |
| QQS stavkasi va summasi | Buxgalteriya |
| Manzillar, ustama foizi | Savdo boʻlimi |
Amalda nima qilish mumkin
Quyidagi qadamlar rasmiy matndan chiqarilgan tahririyat xulosasi, hukumat talabi emas.
- Har reys uchun tizimda bitta savol qoʻying: tovar sotuv bilan birga ketayaptimi. Javob hujjat turini aniqlaydi.
- Mahsulot kartochkasida milliy katalog kodi toʻgʻri va toʻliq ekanini tekshiring, chunki u yuk xatidagi tovarlar jadvalida talab qilinadi.
- Haydovchi va mashina maʼlumotini alohida roʻyxatda yuriting: ism-sharif, PINFL va davlat raqami hujjatda kerak.
- Yetkazuvchi masʼul shaxsning tizimdagi tasdiqlashi qanday amalga oshirilishini ish boshlanishidan oldin sinovdan oʻtkazing.
- Qabul qiluvchi rad etsa, tovar qayerga va qaysi hujjat bilan qaytishini jarayonda yozib qoʻying.
Chegarani ham aytish kerak. Qaror matnida alohida oʻtish davri yoki jarimalar nazarda tutilmagan, faqat kuchga kirish sanasi bor. Operatorlar va dasturlar yangi shaklga qanchalik tez moslashgani esa boshqa masala, uni har operatordan alohida soʻrash kerak.
Birlashgan hujjat ikki hujjatni bittaga aylantiradi, lekin ikki jarayonni bittaga aylantirmaydi: omborchi, haydovchi, buxgalter va xaridor oʻz bosqichini baribir bajaradi. Muammo hujjat soni bilan emas, maʼlumot qayerda yaratilishi bilan bogʻliq. Savol shu: bizda tovar kodi, haydovchi va mashina maʼlumoti bir joyda toʻgʻri turibdimi?
Asosiy atamalar
- Elektron hisob-faktura
- Sotuv faktini va soliqni rasmiylashtiruvchi elektron hujjat. Qisqacha EHF.
- Tovar-transport yuk xati
- Yuk tashish hujjati: kim, nima, qaysi mashinada, qayerdan qayerga olib ketayotgani yozilgan. Elektron shakli ETTYuX deb ataladi.
- Birlashgan hujjat
- Hisob-faktura va yuk xati bitta hujjatda. Faqat tovar sotilishi va joʻnatilishi bir vaqtda boʻlsa ruxsat etiladi.
- Roming operator
- Hujjatlarni tekshirib, identifikator va QR-kod beradigan va operatorlar orasida almashtiradigan markaziy tizim.
- Yetkazuvchi masʼul shaxs
- Yukni olib boruvchi odam. U yukni olganini va yetkazganini tizimda tasdiqlaydi.
- STIR
- Soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami. Tashkilot va tadbirkorni aniqlash uchun ishlatiladi.
- PINFL
- Jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami.
- Milliy katalog kodi
- Tovar yoki xizmatga berilgan rasmiy kod. U hujjatda mahsulotni bir xil nom bilan koʻrsatishga yordam beradi.
- Realizatsiya
- Tovarni sotish, yaʼni mulk huquqining xaridorga oʻtishi.
- Qabul qiluvchi
- Yukni oladigan tomon. Odatda xaridor, lekin ayrim hollarda boshqa shaxs ham boʻlishi mumkin.
Manbalar
Maqola quyidagi manbalarga tayanadi:
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025 yil 18 martdagi 168-sonli qarori «Tovar-moddiy boyliklarni tashish uchun hujjatlarni rasmiylashtirish tartibini yanada takomillashtirishga qaratilgan baʼzi qarorlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida». lex.uz, kuchga kirgan sana 19.03.2025. https://lex.uz/uz/docs/7436697 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 25 iyundagi 522-sonli qarori bilan tasdiqlangan elektron hisobvaraq-fakturalardan foydalanish nizomi, 2025 yil tahriri. lex.uz. https://lex.uz/docs/-4386769 (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Davlat soliq qoʻmitasi. Elektron hisobvaraq-fakturalar. gov.uz rasmiy sahifasi. https://gov.uz/oz/soliq/pages/elektron-hisobvaraq-fakturalar (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Anhor.uz. Elektron hisobvaraq-fakturalar va yetkazib berish xatlari bir hujjatga birlashtiriladi. 2025 yil 20 mart. Yangiliklar sayti. https://anhor.uz/uzl/news/elektron-hisobvaraq-fakturalar/ (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Norma.uz. Elektron hisobvaraq-fakturani tovar-transport yuk xati bilan birlashtirishga qachon yoʻl qoʻyiladi. Huquqiy yangiliklar sayti. https://www.norma.uz/qonunchilikda_yangi/elektron_hisobvaraq-fakturani_tovar-transport_yuk_hati_bilan_birlashtirishga_qachon_yul_quyiladi (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Buxgalter.uz. Tovar-transport yuk xatlari elektron shaklda boʻladi. Buxgalterlik nashri, ikkilamchi manba. https://buxgalter.uz/oz/publish/doc/text195419_tovar-transport_yuk_hatlari_elektron_shaklda_buladi (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)
- Spot.uz. Elektron yuk xati haqida soliq qoʻmitasi raisi bayonoti. 2024 yil 18 iyul. Yangiliklar sayti. https://www.spot.uz/oz/2024/07/18/waybill/ (koʻrilgan: 23-oktabr, 2026)