Odoo CRM: lead, opportunity va pipeline qanday ishlaydi

Mijoz saytdagi shaklni toʻldiradi, ertasiga esa xuddi shu telefon raqamidan xat yozadi. Odoo CRM da bu ikki alohida yozuv boʻlib tushadi. Tizim ularni e-pochta manzili va telefon raqami boʻyicha solishtiradi va oʻxshashini topsa, yozuvda «Similar Leads» tugmasi paydo boʻladi. Birlashtirish yoki ajratib qoldirish qarori odamda qoladi, pipeline esa shu daqiqadan ishlay boshlaydi: avval murojaat qayerdan kelishi, keyin u qaysi bosqichlardan oʻtishi hal boʻladi.

Lead va opportunity: bitta yozuv, ikki holat

Hujjatga koʻra, lead opportunity yaratilishidan oldingi saralash qadamidir, shuning uchun leadlar funksiyasi yoqilsa, murojaatni menejerga biriktirishdan oldin uning istiqbolini baholashga vaqt qoladi. Doʻkonga kirib narxini soʻrab ketgan odam bilan buyurtma berishga tayyor mijoz bir xil emas, lead va opportunity farqi ham shunga oʻxshaydi. Funksiya CRM sozlamalaridagi «Leads» katagi bilan yoqiladi, shundan soʻng yuqori menyuda leadlar boʻlimi chiqadi. Sozlama barcha jamoalarga tatbiq etiladi, lekin alohida jamoa uchun uni jamoa sahifasida oʻchirib qoʻyish mumkin.

Leadlar yoqilmagan boʻlsa, jamoa pochta manziliga kelgan xat bevosita opportunity boʻladi. Veb-shakl ham shunday ishlaydi: «Create an Opportunity» harakati leadlar yoqilgan boʻlsa lead, yoqilmagan boʻlsa opportunity yaratadi.

Ichkarida bu ikki tushuncha aslida bitta jadval: Odoo manba kodida ikkalasi ham bitta yozuv turiga tegishli, farqi esa faqat «tur» belgisida, yaʼni lead yoki opportunity. Aylantirish yangi yozuv yaratmaydi, balki mavjud yozuvning turini opportunity qiladi, aylantirilgan sanani yozadi va bosqich boʻsh boʻlsa boshlangʻich bosqichni qoʻyadi. Yangi yozuv paydo boʻlmagani uchun yozishmalar tarixi aylantirishdan keyin ham oʻsha joyda turadi. Bu mijoz kartochkasiga «jiddiy» degan belgi qoʻyilishiga oʻxshaydi: kartochka oʻsha-oʻsha, ichidagi yozuvlar ham joyida.

Murojaat qayerdan keladi

Murojaat toʻrt yoʻl bilan keladi, har birining sozlamasi oʻz joyida turadi.

• E-pochta manzili: har jamoaga alohida manzil beriladi, kelgan xatning mavzusi sarlavhaga, joʻnatuvchi manzili esa e-pochta maydoniga tushadi. Kim yozishi mumkinligi ham sozlanadi: hamma, tasdiqlangan hamkorlar, faqat obunachilar yoki tasdiqlangan xodimlar. Odoo da bu variantlar «Everyone», «Authenticated Partners», «Followers only» va «Authenticated Employees» deb yoziladi.
• Veb-shakl: aloqa sahifasidagi shaklning harakati «Create an Opportunity» qilib qoʻyiladi, jamoa va menejer tanlanadi, menejer koʻrsatilmasa esa yozuv jamoaning taqsimlash qoidalari boʻyicha tarqatiladi.
• Qoʻlda kiritish: leadlar yoki pipeline oynasidagi «New» tugmasi bilan yozuv qoʻshiladi, opportunity uchun esa faqat nom majburiy.
• Lead qidirish xizmati: «Generate Leads» tugmasi mamlakat, hudud, soha va kompaniya hajmi boʻyicha filtr beradi, topilgan yozuvlar tanlangan jamoa va menejerga biriktiriladi. Bu kreditlar bilan ishlaydigan, yaʼni ilova ichida sotib olinadigan ichki xizmat.

Odoo 19 da tashqi manbadan, masalan e-pochta manzilidan, kelgan leadlar jamoa rahbariga avtomatik biriktiriladigan boʻldi, shunda yozuv egasiz qolmaydi. Odoo 20 da lead generatsiyasi Clearbit oʻrniga Dun & Bradstreet kompaniyalar bazasiga tayanadi, «Generate Leads» esa lead topishning qoʻshimcha usullarini taklif qiladi.

Takrorlanishlarni birlashtirish

Takrorlanish topilsa, tizim birlashtirishni taklif qiladi. Qaror esa sizda qoladi. Oʻxshashlik kontaktning e-pochta manzili va telefon raqami boʻyicha aniqlanadi, «Similar Leads» tugmasi esa faqat oʻxshash yozuvlarni koʻrsatadi. Birlashtirishda avval yaratilgan yozuv asosiy boʻladi, lead va opportunity birlashsa esa natija opportunity hisoblanadi, qaysi biri avval yaratilganidan qatʼi nazar. Maʼlumot yoʻqolmaydi: ikkinchi yozuvdagi qiymatlar yozishmalar tarixiga va maydonlarga yoziladi.

Hujjat birlashtirishning amaliy sababini ochiq yozadi: mijozga ikki menejer qoʻngʻiroq qilmasligi uchun. Aylantirish oynasida ham shu variant bor: harakat maydonida oddiy aylantirish, yaʼni «Convert to opportunity» yoki mavjud yozuvlar bilan birlashtirish, yaʼni «Merge with existing opportunities» tanlanadi.

Aylantirish oynasi: nimani hal qilish kerak

«Convert to Opportunity» tugmasi ochadigan oynada uch narsa hal qilinadi. Birinchisi, sotuvchi va savdo jamoasi: ikkalasi majburiy emas, ammo menejer tanlansa, jamoa uning jamoasidan avtomatik toʻldiriladi. Ikkinchisi, mijoz: yangisini yaratish yoki mavjud mijozga bogʻlash. Uchinchisi, ehtimollik: yutish ehtimoli 100 foiz boʻlgan leadni aylantirib boʻlmaydi, tizim xato koʻrsatadi.

Mijoz maydoni opportunity formasida majburiy emas, lekin taklifnoma yuborishdan oldin kerak boʻladi, shuning uchun mijoz boʻsh boʻlsa, «New Quotation» tugmasi uch yoʻl beradi: yangi mijoz yaratish, mavjudiga bogʻlash yoki bogʻlamasdan davom etish. Tugma faqat Sales ilovasi oʻrnatilgan boʻlsa koʻrinadi.

Pipeline: bosqich oddiy yorliq emas

Pipeline opportunitylarning bosqichlar boʻyicha taxta koʻrinishidir: har bosqich ustun, har opportunity esa ustundagi karta. Masalan, mebel sotadigan jamoada ustunlar «oʻlchov olindi», «taklif yuborildi» va «kelishuvda» deb nomlanishi mumkin. Bosqichning esa bir nechta sozlamasi bor. Birinchisi tartib raqami, u bosqichlar ketma-ketligini belgilaydi, ikkinchisi esa bosqichni «yutilgan» deb koʻrsatuvchi belgi. Uchinchisi kunlar soni: shuncha vaqt yangilanmagan opportunity ajratib koʻrsatiladi, 0 qoʻyilsa funksiya oʻchiq turadi, Odoo buni «Days to rot», yaʼni chirishgacha kunlar deb ataydi. Faraz qilaylik, bir bosqich uchun bir haftalik chegara qoʻyilgan: shundan uzoq tegilmagan karta boshqalardan ajralib turadi va menejerning eʼtiborini tortadi. Toʻrtinchisi talablar maydoni, u bosqich nomi ustiga olib borilganda maslahat sifatida chiqadi, masalan «taklif mijozga yuborilgan». Bundan tashqari, bosqichni muayyan jamoalarga bogʻlash ham mumkin.

Ehtimollik ham bosqichga bogʻlangan: opportunity keyingi bosqichga oʻtganda uning yutish ehtimoli avtomatik oshadi, Odoo buni oʻz tarixidagi yutilgan va yutqazilgan bitimlardan hisoblaydi, qoʻlda oʻzgartirish ham mumkin. Yulduzcha bilan belgilangan ustuvorlik kartalar tartibiga taʼsir qiladi: yuqori ustuvorlikdagilar birinchi turadi. Kutilayotgan daromad maydoni esa jamoa va menejer boʻyicha hisobotlarga oʻtadi.

Yutqazilgan bitimlar

Yutqazilgan bitim ham maʼlumot beradi. Shuning uchun uni sababi bilan yopgan yaxshi. Opportunity «Lost» tugmasi bilan yopiladi va ochilgan oynadagi yutqazish sababi va yakuniy izoh maydonlari majburiy emas, ammo hujjat ularni kuzatuv, masʼuliyat va hisobot uchun toʻldirishni tavsiya qiladi. Sabablar roʻyxati CRM → Configuration → Lost Reasons yoʻlida yuritiladi, shu roʻyxatni oldindan tuzib qoʻysangiz, jamoa har safar yangi sabab oʻylab topmaydi. Yutqazilganlarni «Lost» filtri bilan qayta topish mumkin, faol yozuv bilan birlashtirilsa ular pipelineʼga qaytadi.

Odoo 20: jamoalar oʻrtasida oʻtish

Bir nechta jamoa boʻlsa, pipeline tepasida jamoalar roʻyxati turadi, undan jamoa tanlansa faqat uning pipelineʼi koʻriladi, jamoa yaratish yoki oʻchirish esa jamoalarni boshqarish tugmasi orqali bajariladi. Odoo 20 relizi eslatmalarida bu imkoniyat «pipeline switcher», yaʼni pipeline almashtirgich deb ataladi. Manba kodiga koʻra, almashtirgich kamida ikkita jamoa opportunity bilan ishlaganda koʻrinadi, barcha yozuvlarga ruxsati boʻlmagan foydalanuvchi esa faqat oʻz jamoalarini koʻradi.

Yana bir yangilik leaddan turib qoʻshimcha sotuv taklif qilishga, yaʼni upsellga tegishli. Mijozning mavjud obunalarini leaddan koʻrish va ular asosida upsell yoki yangilash taklifnomasini yaratish mumkin, taklifnoma esa mijozning opportunity yoki leadiga avtomatik bogʻlanadi.

Amalda nima qilish mumkin

Bu yerda hujjatdan chiqarilgan tahririyat xulosasi keltirilgan, hujjatning oʻzida bunday yozilmagan. Pipeline sozlanmasdan oldin quyidagi toʻrt savolga javob topish kerak.

1. Leadlar kerakmi: saralashni bajaradigan odam yoki qoida boʻlmasa, qoʻshimcha qadam jarayonni faqat sekinlashtiradi, yoqilsa esa aylantirishni kim qilishi oldindan belgilanadi.
2. Bosqich nimani anglatadi: talablar maydoniga bosqichga oʻtish sharti yozilsa, «taklif yuborildi» va «kelishuvda» farqi hamma uchun bir xil boʻladi.
3. Chirish chegarasi qancha: bu qiymat har bosqich uchun alohida qoʻyiladi, sotuv sikli qisqa va uzun boʻlgan bosqichlarda bir xil qiymat noqulay.
4. Yutqazish sababi qanday saqlanadi: maydon majburiy emas, demak majburiylikni jamoa qoidasi bilan taʼminlash kerak, aks holda yutqazilganlar sababsiz toʻplanib qoladi.

Pipeline ishlay boshlagach, natijani koʻrish vositalari CRM menyusida alohida turadi. Menyuda «Pipeline Analysis», «Expected revenue» va «Forecast» hisobotlari bor, yaʼni pipeline tahlili, kutilayotgan daromad va prognoz. Shuningdek «Unattended leads», «Quality leads» va «Lead distribution» hisobotlari ham bor, yaʼni eʼtiborsiz qolgan leadlar, sifatli leadlar va leadlar taqsimoti. Ular qaysi oqim sifatsiz lead berayotganini va qaysi lead egasiz qolganini koʻrsatishi mumkin. Bu savollarga javob faqat yutqazish sababi va manba maydonlari toʻldirilgan taqdirdagina ishonchli boʻladi.