Qabul sinovlari (UAT): senariy, kuzatuv, qabul mezoni

Gipotetik holat: omborchi yangi tizimga kirib, qabul qilingan tovarni kiritmoqchi boʻladi, lekin kerakli tugma uning rolida koʻrinmaydi. Dasturchilar esa sinovda hamma narsa ishladi, deb hisobot bergan. Ikkala gap ham toʻgʻri. Texnik jihatdan sogʻlom tizim hali ish uchun yaroqli boʻlishi shart emas, qabul sinovi shu tafovutni ushlash uchun mavjud.

Sinov bosqichlari: kim nimani tekshiradi

ISTQB tashkilotining Foundation Level oʻquv dasturi, 4.0.1 versiyasi, sinovni beshta bosqichga ajratadi: komponent sinovi, komponentlar integratsiyasi, tizim sinovi, tizimlar integratsiyasi va qabul sinovi. Bosqichlar nimani tekshirishi va kim bajarishi bilan farqlanadi. Oʻquv dasturining oʻzi shunday deydi: komponent sinovini odatda dasturchilar oʻz ish muhitida oʻtkazadi, tizim sinovini esa mustaqil sinov jamoasi bajarishi mumkin.

Farq oddiy: oldingi bosqichlar tizim talabga muvofiq qurilganini tekshiradi, qabul sinovi esa qurilgan narsa kerakli narsa ekanini tasdiqlaydi. Oʻquv dasturi qabul sinovini ishga chiqarishga tayyorlikni koʻrsatuvchi bosqich deb taʼriflaydi va uning asosiy shakllarini sanaydi: foydalanuvchi qabul sinovi, operatsion qabul sinovi, shartnoma va normativ talablar boʻyicha sinov, hamda alfa va beta sinovlar. Bu maqola foydalanuvchi qabul sinovi, ingliz tilida UAT, haqida.

Texnik sinov va qabul sinovi bir-birining oʻrnini bosmaydi, ular ketma-ket keladi. Microsoft roʻyxati tartibni shunday beradi: tizimlar integratsiyasi sinovi qabul sinovidan oldin oʻtkaziladi, yuklama sinovi esa qabul sinovi bilan parallel yuritiladi. Sababi sodda, bu tahririyat mulohazasi. Integratsiyasi buzilgan tizimda foydalanuvchilar sinovi xato topish oʻrniga vaqtni yoʻqotadi, chunki har qadamda texnik nosozlikka urilib qoladi.

Sinov amaliyoti xalqaro standartlashtirilgan. ISO/IEC/IEEE 29119 turkumi sinov jarayonlari, hujjatlari va usullarini tavsiflaydi, ilgarigi IEEE 829, IEEE 1008 va BS 7925 standartlarining oʻrnini egallagan. Standartning matni ochilmadi, shuning uchun maqola uning rasmiy portalidagi maʼlumotga tayanadi.

Qabul mezoni senariydan oldin yoziladi

UAT dan avval «qabul qilish» nimani anglatishini aniqlab olish kerak. ISTQB oʻquv dasturida bunday shart qabul mezoni deyiladi: u ishni manfaatdor tomonlar qabul qilishi uchun bajarilishi shart boʻlgan talab. Mezonlar sinovning chegarasini belgilaydi, tomonlar oʻrtasida kelishuv yaratadi va ham ijobiy, ham salbiy holatlarni tasvirlaydi.

Oʻquv dasturida mezon yozishning ikki keng tarqalgan shakli koʻrsatilgan: birinchisi senariyga asoslangan va «Berilgan, Qachon, Unda» tuzilmasida yoziladi, ikkinchisi qoidaga asoslangan, masalan nuqtalar roʻyxati yoki kirish va chiqish jadvali koʻrinishida. Mezonlar odatda buyurtmachi va jamoa oʻrtasidagi suhbat natijasi boʻladi, shu sababli oʻquv dasturida foydalanuvchi hikoyasining uchta qismidan oxirgisi, yaʼni tasdiq, aynan qabul mezonlaridan iborat.

Gipotetik namuna, senariy shaklida.

• Berilgan: mijozning kredit chegarasi 1000 birlik, ochiq qarzi esa 900 birlik.
• Qachon: sotuv menejeri 300 birlikli buyurtmani tasdiqlamoqchi boʻladi.
• Unda: tizim tasdiqlashni toʻxtatadi va sababini ekranda koʻrsatadi.

Bu uch qator mijoz haqida, xato yoʻli haqida va tizimning javobi haqida aniq gapiradi. «Kredit chegarasi ishlashi kerak» degan umumiy talabdan farqi shunda: sinovchi qaysi natija kutilishini oldindan biladi va hech kim tortishmaydi.

Oʻquv dasturidagi yana bir usul mezonni sinovdan ham oldinga suradi. Qabul sinoviga asoslangan ishlab chiqishda sinov holatlari funksiya yozilishidan oldin tuziladi va ularni buyurtmachi, dasturchi hamda sinovchi birga yozadi. Bunday ishda mezon tizim tayyor boʻlgach emas, tayyor boʻlmasdan oldin kelishiladi.

Senariy namunasi: sotuvdan qaytarishgacha

Odoo 20 hujjati yangi versiyaga oʻtish sinovida oxirigacha oʻtadigan jarayonlarni tekshirishni qattiq tavsiya qiladi. Misol sifatida mahsulotni xariddan qabul qilish, sotish, joʻnatish, hisob-faktura, kredit eslatma, hisobotlar va onlayn buyurtma zanjirini keltiradi, roʻyxat toʻliq emasligini ham aytadi. Quyidagi senariy shu mantiqda tuzilgan gipotetik namuna.

Microsoft Dynamics 365 uchun yozilgan joriy etish roʻyxati ham shu mantiqni takrorlaydi. Qabul sinovida rejadagi barcha talablar tekshiriladi, shu jumladan «ideal yoʻl» va chekka holatlar. Sinov koʻchirilgan haqiqiy maʼlumot bilan oʻtadi. Foydalanuvchilarga toʻgʻri xavfsizlik rollari beriladi: umumiy rol ham, hammaga bergan administrator huquqi ham ruxsat etilmaydi.

Oxirgi shart koʻp korxonada unutiladi. Sinovchi tizimga administrator sifatida kirsa, hamma tugma koʻrinadi, hamma narsa ishlaydi va omborchining yuqoridagi muammosi sinovda hech qachon chiqmaydi.

Hajm va vaqt: gipotetik hisob

Qabul sinoviga qancha vaqt ketishini oldindan baholash mumkin. Quyidagi raqamlar oʻylab topilgan, maqsad hisob usulini koʻrsatish. Korxonada sakkizta asosiy jarayon bor deylik. Har biri uchun bitta ijobiy, bitta salbiy va bitta chekka holat yoziladi, demak senariylar soni 8 ni 3 ga koʻpaytirganda 24 ta chiqadi. Rol egasi bitta senariyni oʻrtacha 25 daqiqada bajaradi.

Hisobdan ikki xulosa chiqadi, bu tahririyat mulohazasi. Birinchisi: sof sinov vaqti kam, uning bir qismini bir necha rolga taqsimlash mumkin. Ikkinchisi: asosiy kutish tuzatishni kutish bilan belgilanadi, sinovning oʻzi emas. Shu sababli qayta sinovga alohida vaqt qoldirish kerak, aks holda muddat sinovning oxirida siqilib qoladi.

Kuzatuv: har bir nuqsonning egasi va muddati bor

Qabul sinovi paytida topilgan har bir masala yozib borilishi kerak. Microsoft qoʻllanmasi bu yerda aniq talab qoʻyadi: sinovda aniqlangan har bir band uchun masʼul shaxs va bajarilish sanasi belgilanadi. Egasi va muddati yoʻq nuqson ertaga ham ochiq qoladi.

Qayd jadvaliga quyidagi ustunlar kerak boʻladi, bu tahririyat tavsiyasi.

• Senariy raqami va rol.
• Nima sodir boʻlgani, qaysi qadamda.
• Oqibat darajasi: ishni toʻxtatadi, aylanib oʻtish yoʻli bor yoki kichik.
• Masʼul shaxs va tuzatish muddati.
• Qayta sinov natijasi va sanasi.

Tuzatishdan keyin ikki xil tekshiruv kerak. ISTQB oʻquv dasturi ularni ajratadi. Tasdiqlovchi sinov nuqson haqiqatan tuzatilganini koʻrsatadi, regressiya sinovi esa tuzatish boshqa joyda yangi muammo yaratmaganini tekshiradi. Qabul sinovida buni oddiy tilda aytish mumkin: xatoni tuzatdingizmi, va tuzatganda boshqa narsani buzmadingizmi.

Qaror: tugash mezoni oldindan yozilgan

Qabul sinovi qachon tugaydi? ISTQB oʻquv dasturi buni tugash mezonlari bilan hal qiladi va ularni har bir sinov bosqichi uchun alohida belgilashni tavsiya qiladi. Mezonlar oʻlchanadigan boʻlishi mumkin, masalan hal qilinmagan nuqsonlar soni, yoki ha yoki yoʻq turida boʻlishi mumkin, masalan rejadagi sinovlar bajarilganmi. Agile jamoalarda tugash mezonlari koʻpincha «Bajarilgan degani nima» deb ataladi.

Oʻquv dasturidagi bir jumla alohida eʼtiborga loyiq. Vaqt yoki mablagʻ tugab qolishi ham tugash sababi boʻlishi mumkin, agar manfaatdor tomonlar sinovsiz ishga chiqarish xavfini koʻrib, uni qabul qilgan boʻlsa. Demak imzo qoʻyish sinovni tugatish emas, xavfni qabul qilish. Microsoft roʻyxati ham biznes tomonidan UAT natijasini rasman tasdiqlashni talab qiladi.

Qoida yozma boʻlsa, imzo paytida bahs kamayadi, chunki nima uchun qabul qilinayotgani hammaga oldindan maʼlum. Gipotetik qaror qoidasi shunday boʻlishi mumkin.

• Ishni toʻxtatadigan va jiddiy nuqsonlarning hammasi yopilgan va qayta sinalgan.
• Kichik nuqsonlar roʻyxatga olingan, har biriga masʼul va muddat berilgan.
• Har bir rol oʻz senariylarini oʻzi bajargan va natijani yozma tasdiqlagan.
• Sinov haqiqiy koʻchirilgan maʼlumotda va ishlab turgan muhitga yaqin nusxada oʻtgan.

Qabul sinovida qayerda xato qilinadi

Quyidagi xatolar manbalardagi talablarning teskarisi, roʻyxat tahririyatniki.

• Sinovchi dasturchining oʻzi boʻladi, holbuki ISTQB qabul sinovini ideal holda tizim foydalanuvchilari bajarishi kerak, deydi.
• Faqat ideal yoʻl tekshiriladi, qaytarish, bekor qilish va xato kiritish esa chetda qoladi, vaholanki Microsoft roʻyxati chekka holatlarni ham talab qiladi.
• Hamma administrator huquqi bilan kiradi, shuning uchun rollar boʻyicha yashirin tugmalar va taqiqlar tekshirilmaydi.
• Oʻyinchoq maʼlumot ishlatiladi, haqiqiy koʻchirilgan maʼlumot ishlatilmaydi, natijada eski yozuvlardagi nomuvofiqliklar ishga chiqqandan keyin topiladi.
• Sinov bazasida pochta, toʻlov va rejali vazifalar oʻchirilgan, ular esa alohida tekshirilmaydi.
• Sinov yangi talablar yigʻiladigan joyga aylanib ketadi, aslida qabul mezonlari sinov chegarasini belgilaydi va undan tashqari talab alohida roʻyxatga yoziladi.

Amalda nima qilish mumkin

Quyidagi qadamlar manbalardan chiqarilgan tahririyat xulosasi, tayyor protokol emas.

1. Sinovdan oldin har bir muhim jarayon uchun qabul mezonlarini yozing va buyurtmachi tomoni bilan kelishing.
2. Senariylarni rollar kesimida tuzing: har bir rol oʻz huquqlari bilan kirsin.
3. Ijobiy yoʻl bilan birga kamida bitta salbiy va bitta chekka holatni qoʻshing.
4. Topilgan har bir nuqsonga masʼul va muddat bering, tuzatilgandan soʻng qayta sinang.
5. Imzodan oldin tugash mezonini yozma qoidaga aylantiring va xavfni kim qabul qilishini belgilang.

UAT dan keyin ham sinov tugamaydi. Microsoft qoʻllanmasi ishga tushirishdan oldin oʻtish rejasini sinov muhitida bir necha marta takrorlashni tavsiya qiladi. Bu alohida mavzu, birdan yoki bosqichma-bosqich ishga tushirish maqolasida yoritiladi.