BOM (texnologik karta): ishlab chiqarish maʼlumotining asosi

Gipotetik holat. Mebel ustaxonasida stol toʻrtta oyoq, bitta ustki taxta va oʻn oltita vintdan yigʻiladi. Bu hisob ustaning xotirasida turadi. Yangi usta kelsa yoki ombor mudiri zaxirani rejalashtirsa, savol bir xil: bitta stolga nima kerak? Texnologik karta shu xotirani jadvalga aylantiradi.

BOM nima va uni kim oʻqiydi

Odoo 20 hujjati texnologik kartani mahsulotni tayyorlash yoki taʼmirlash uchun kerak boʻlgan qismlar va ularning miqdori koʻrsatilgan chizma deb ataydi. Unga amallar va qadamma-qadam koʻrsatmalar ham kiritilishi mumkin. Inglizchada u bill of materials, yaʼni BOM deb yuritiladi.

Karta bir nechta tizimning maʼlumot manbai boʻladi. Ishlab chiqarish buyurtmasi komponentlar roʻyxatini undan oladi, ombor kerakli materialni undan hisoblaydi, rejalashtirish tizimi ehtiyojni undan chiqaradi. Orlicky 1975 yilda MRP haqidagi kitobini chiqargan. QAD blogi uning tamoyilini shunday keltiradi: kompaniya hisoblab topish mumkin narsani bashorat qilishga urinmasligi kerak. Komponent ehtiyoji shu tariqa tayyor mahsulot rejasi va texnologik kartadan hisoblanadi. Dastlabki kompyuter dasturlaridan birining nomi ham Bill of Material Processor, yaʼni materiallar roʻyxati protsessori edi.

Vikipediyaga koʻra, 1960-yillarning boshida birinchi ierarxik maʼlumotlar bazalari aynan texnologik kartalarni avtomatlashtirish uchun yaratilgan. Demak, texnologik karta oddiy hujjat emas, daraxtsimon maʼlumot tuzilmasi. Bu tahririyat xulosasi.

Qavatlar: bitta roʻyxatdan daraxtgacha

Bir qavatli karta faqat bitta mahsulotning toʻgʻridan-toʻgʻri komponentlarini sanaydi, koʻp qavatli karta esa ularning ichidagi qismlarni ham ochib koʻrsatadi. Hujjat buni ichma-ich joylashgan texnologik kartalar deb tasvirlaydi: yarim tayyor mahsulotning oʻz kartasi bor va u yuqori darajadagi kartada komponent sifatida turadi.

Gipotetik misol. Stol kartasida oyoq toʻplami bitta qator boʻlib turadi, toʻplamning oʻz kartasida esa toʻrtta oyoq va sakkizta mahkamlagich bor. Shunda stol kartasi qisqa va oʻqish uchun qulay boʻlib qoladi, tafsilot esa oʻz joyida saqlanadi.

Odoo hujjati kartalarni pastdan yuqoriga tuzishni maslahat beradi: avval eng quyi darajadagi mahsulot kartasi, keyin uni komponent qilib yuqori kartaga qoʻshish. Yarim tayyor mahsulot ishlab chiqarilishi uchun hujjat ikki yoʻlni koʻrsatadi. Biri tayyor mahsulot buyurtmasi tasdiqlangach, yarim tayyor mahsulotga ishlab chiqarish buyurtmasini ochadigan maxsus qayta toʻldirish qoidasi. Ikkinchisi yarim tayyor mahsulot kartasida buyurtma boʻyicha toʻldirish va ishlab chiqarish marshrutlarini yoqish. Yuqori darajadagi mahsulot yarim tayyor mahsulot toʻliq tayyor boʻlmaguncha boshlanmaydi.

Gipotetik hisob. Ellikta stol buyurtma qilindi, bir stolga bitta ustki taxta, bitta oyoq toʻplami va oʻn oltita vint kerak. Oyoq toʻplamiga toʻrtta oyoq va sakkizta mahkamlagich kiradi. Tizim kartani yuqoridan pastga yoyadi va umumiy ehtiyojni topadi:

• Ustki taxta: 50 dona.
• Oyoq toʻplami: 50 dona, shundan oyoq 200 dona va mahkamlagich 400 dona.
• Vint: 50 × 16 = 800 dona.

Bu hisob qoʻlda ham bajariladi, lekin yuzlab mahsulot va bir necha qavat boʻlganda xato qilish oson, shu sababli uni dastur bajaradi.

Chiqish miqdori, chiqindi va qoʻshimcha mahsulot

Karta bitta dona uchun emas, bir partiya uchun yoziladi: Odoo hujjatida miqdor maydoni bitta karta boʻyicha necha birlik tayyorlanishini bildiradi. Masalan, bir listdan oʻnta detal kesilsa, kartada chiqish miqdori oʻnta, komponent esa bitta list boʻladi, shunda detal soni va material sarfi bir-biriga bogʻlanadi.

Ishlab chiqarishda asosiy mahsulot bilan birga ikkinchi darajali material ham chiqadi. Hujjat buni qoʻshimcha mahsulot, yaʼni asosiy mahsulotdan tashqari qoladigan qoldiq material deb ataydi. Misol sifatida stul yasalganda yogʻoch chiqindisi keltirilgan: u kartaga yozilsa, tizim uning qoldigʻini ham hisoblab boradi. Qoʻshimcha mahsulotni yoqish uchun avval ishlab chiqarish sozlamalarida tegishli variantni yoqish kerak. Hujjat bu sahifada xarajatni asosiy va qoʻshimcha mahsulot oʻrtasida qanday boʻlishni tushuntirmaydi.

Haqiqiy sarf kartadagi miqdordan farq qilishi tabiiy. Odoo karta sozlamalarida komponent sarfidagi ogʻishni ruxsat etish yoki taqiqlashni belgilash mumkin: sarf qatʼiy boʻlishi, ruxsat etilishi yoki ogohlantirish bilan ruxsat etilishi mumkin. Tahririyat xulosasi: qatʼiy rejim aniq ishlab chiqarishda foydali, ogohlantirish bilan ruxsat esa ogʻishni yoʻqotmasdan koʻrib borishga yordam beradi.

Faqat material emas: amallar va ish markazlari

Karta komponentlar bilan cheklanmaydi. Odoo hujjatiga koʻra, unga amal qoʻshish mumkin: amal nomi, ish markazi va vaqt hisobi belgilanadi, vaqt esa haqiqiy yoki nazariy asosda hisoblanishi mumkin. Davomiylikni hisoblash qatʼiy yoki hisoblangan boʻlishi mumkin, operatorlar vaqtni oʻzlari yozib borib oʻzgartira olsa, hujjat qatʼiy variantni tavsiya qiladi.

Har bir komponentni qaysi amalda sarflanishi bilan bogʻlash ham mumkin. Bu ayniqsa ishlab chiqarish uzun boʻlganda foydali, chunki materiallar ish boshida emas, kerakli bosqichda olinadi. Amalning qadamlari ham saqlanadi: koʻrsatma, rasmga olish, sarflangan materialni qayd etish, oʻlchash va tekshiruv kabi turlar bor.

Demak, texnologik karta ikki savolga birga javob beradi: nima va qancha kerak, hamda qanday ketma-ketlikda tayyorlanadi. Qachon va kim bajaradi degan savol esa rejalashtirish va ish markazlari jadvaliga oʻtadi.

Variantlar, komplektlar va muqobil kartalar

Bir mahsulot bir necha rang yoki oʻlchamda chiqsa, har variant uchun alohida karta yuritish shart emas. Hujjat bitta umumiy kartada har komponentni muayyan variant qiymatlariga bogʻlashni taklif qiladi. Bir atribut ichidagi qiymatlar yoki bilan, turli atributlar oʻrtasida esa va bilan oʻqiladi. Masalan, oyoqlari poʻlat yoki alyuminiy, rangi oq variantga mos komponent topiladi.

Muqobil yoʻl ham bor: bitta variant uchun alohida karta yaratish. Hujjat umumiy kartani qulay deb hisoblaydi, chunki umumiy komponentlar bir joyda yangilanadi. Variantlar bir-biridan juda farq qilsa, alohida karta maʼqul boʻlishi mumkin, bu tahririyat fikri. Gipotetik misol: oq va qora stol bir xil oyoq toʻplamidan foydalansa, umumiy karta toʻplamni bir marta yozadi va faqat ustki taxta rangi boʻyicha farqlanadi. Toʻplam oʻzgarsa, uni bitta joyda yangilash yetadi. Bitta mahsulotning bir necha oʻxshash kartasi boʻlsa, ularni farqlash uchun alohida izoh maydoni bor: hujjat misol sifatida bitta videokartaning ikki xil yigʻilishini keltiradi.

Komplekt alohida tur. Hujjatga koʻra, komplekt mijozga yigʻilmagan holda sotiladigan komponentlar toʻplami. Sotuvda u bitta qator boʻlib koʻrinadi, yetkazib berishda esa har komponent alohida yoziladi. Ombor qoldigʻi komponentlar darajasida yuritiladi va komplektning oʻzi uchun tuzatish qilib boʻlmaydi. Faqat sotiladigan komplekt uchun ishlab chiqarish amallarini sozlash shart emas.

Versiyalar: kartani oʻzgartirish ham ish

Komponent almashdi, miqdor oʻzgardi, yangi qadam qoʻshildi: karta yangilanadi, lekin eskisi tarixda qolishi kerak, va Odoo uchun bu mahsulot hayot sikli ilovasining vazifasi. Hujjatga koʻra, har bir karta versiyasi oʻzgarish buyrugʻida saqlanadi va kerak boʻlsa oldingi versiyaga qaytish mumkin.

Versiya maydoni faqat shu ilova oʻrnatilgan boʻlsagina koʻrinadi. Amalga kirish sanasi belgilanmasa, oʻzgarish imkon qadar tezroq kuchga kiradi. Yana bir nozik joy shu: ikki oʻzgarish buyrugʻi bir kartaga tegsa, ular toʻqnashadi va hujjat ularni bir-biriga moslash vositasini beradi.

Karta maʼlumot modelida qayerda turadi

Maʼlumot tuzilmasi sifatida koʻrilsa, uch qatlam bor. Mahsulot kartochkasi nima ekanini aytadi, texnologik karta nimadan iboratligini beradi, ishlab chiqarish buyurtmasi esa shu kartaning aniq sanadagi nusxasi boʻlib, necha dona va qachon tayyorlanishini koʻrsatadi. Tahririyat izohi: karta oʻzgarsa, eski buyurtma oʻz holicha qoladi, yangisi esa yangi kartadan tuziladi.

Shu sababli mahsulot nomenklaturasi toza boʻlishi muhim. Bitta detal ikki xil nom bilan yozilsa, karta ham, qoldiq ham ikkiga boʻlinadi. Bu mavzu nomenklatura va kodlash haqidagi maqolada alohida koʻrilgan.

Karta xatosi hisobni qanday buzadi

Karta xato boʻlsa, undan chiqqan hamma narsa xato boʻladi. Gipotetik misol: stol uchun oʻn oltita vint oʻrniga olti yozilgan boʻlsa, MRP yuz stolga atigi olti yuz vint buyuradi, haqiqatda esa bir ming olti yuz kerak, yaʼni dasturdagi hisob mutlaqo toʻgʻri boʻlsa ham, uning javobi notoʻgʻri boʻladi, chunki xato hisobda emas, kirish maʼlumotida turibdi.

Odoo hujjatida tayyorlikni ikki xil belgilash mumkin: birinchi amal uchun komponentlar tayyor boʻlganda yoki hamma komponentlar tayyor boʻlganda boshlash. Bu karta emas, ishga tushirish qoidasi, lekin ikkalasi birga ishlaydi. Karta komponent roʻyxatini beradi, tayyorlik qoidasi esa ularning qachon kerakligini aniqlaydi.

Karta nimani bilmaydi? U yetkazib berish muddatini, ombordagi qoldiqni va ish markazining bandligini oʻzi bilmaydi. Bular boshqa maʼlumotlardan keladi. Karta faqat tuzilmani va miqdorni beradi, shuning uchun uni MRP va ombor hisobi bilan birga oʻqish kerak, aks holda raqamlar bir-biriga mos kelmay qoladi.

Amalda nima qilish mumkin

Bu qadamlar tahririyat mulohazasi boʻlib, manbalardan chiqarilgan.

1. Eng koʻp sotiladigan mahsulotdan boshlang va uning kartasini pastdan yuqoriga qarab tuzing.
2. Chiqish miqdori va chiqindini ochiq yozing: chiqindi karta miqdoriga qoʻshiladimi yoki qoʻshimcha mahsulot sifatida yuritiladimi.
3. Variantlar sonini oldindan sanang va umumiy karta yoki alohida karta tanlovini bir marta kelishing.
4. Kartani kim oʻzgartirishini belgilang va har oʻzgarish uchun versiya va sana yozib boring.
5. Har chorakda bir mahsulotning kartasini haqiqiy sarf bilan solishtirib koʻring.