XML-RPC va JSON-RPC eskirdi: JSON-2 ga oʻtish muddati va tartibi

Faraz qiling, kompaniyada har kecha baza zaxirasini oluvchi skript ishlaydi. Odoo 20 ga oʻtilgach u toʻxtab qolishi mumkin: RPC ning baza xizmati shu versiyada olib tashlangan. Bunday skript hech kimning ekranida koʻrinmaydi, shuning uchun uning toʻxtaganini koʻpincha zaxira kerak boʻlgan kuni bilib qolishadi. Maqolaning maqsadi shu holatning oldini olish: nima eskirgani, qachon oʻchishi va uning oʻrniga nima qoʻyilishini tartibi bilan koʻrsatish.

Nima eskirdi va nima allaqachon oʻchirilgan

Odoo ning tashqaridan chaqiriladigan eski interfeysi ikki shaklda ishlaydi: XML-RPC va JSON-RPC. Ikkalasi uchta xizmatni ochadi: umumiy xizmat, baza xizmati va obʼekt xizmati. Hujjat uchala manzilni eskirgan deb belgilaydi, yaʼni ular hozir ishlaydi, lekin yaqin kelajakda oʻchiriladi.

Muddatlar hujjatning ikki versiyasida turlicha tavsiflangan. 19.0 sahifasi RPC ni butunlay Odoo 22 va Online 21.1 da olib tashlanadigan interfeys deb yozgan. 20.0 sahifasi esa aniqlashtiradi: baza xizmati allaqachon olib tashlangan, umumiy va obʼekt xizmatlari esa kutmoqda.

Jadvalda Online sanalari boshqalardan oldin turadi. Sababi, oraliq versiyalar faqat Online da chiqadi, oʻrnatiladigan va Odoo.sh dagi bazalar esa faqat asosiy versiyalarni oladi. Demak, bir xil oʻzgarish Online da ertaroq kuchga kiradi.

Sana haqida bir izoh kerak. 19.1 versiyasini 20.0 hujjati «2025 qishi» deb ataydi, qoʻllab-quvvatlash jadvali esa uni 2026-yil yanvarda chiqqan deb koʻrsatadi. Demak, hujjatda «qish» yil boshiga oʻtgan dekabr-yanvar oylarini bildiradi. Shu oʻlchov bilan 21.1 ning «2027 qishi» 2027-yil oxiri yoki 2028-yil boshi boʻlishi mumkin. Bu tahririyat taxmini, hujjatda aniq oy yozilmagan.

Xomaki hisob shunday: 2026-yil oktabridan Online 21.1 gacha bir yildan sal koʻproq, Odoo 22 gacha esa taxminan ikki yil bor. Birinchi muddat Online bazalari uchun, ikkinchisi oʻrnatiladigan versiyalar uchun muhim. Shu oraliqda, yaʼni 19.0 dan 21 gacha, umumiy va obʼekt xizmatlari JSON-2 bilan yonma-yon turadi, demak oʻtish uchun vaqt ajratilgan. Bu hujjatdagi sanalardan chiqarilgan tahririyat talqini.

Modul mualliflari yozadigan boshqa JSON yoʻllari bu eskirishga kirmaydi. Hujjat buni alohida taʼkidlaydi.

Eski chaqiriq yangisiga qanday aylanadi

Eski interfeysning hamma chaqiruvi uchun hujjatda javob yozilgan. Quyidagi jadval asosiylarini jamlaydi.

Jadvaldan ikki xulosa chiqadi. Birinchisi: koʻpchilik oddiy maʼlumot almashinuvi uchun almashtirish tushunarli va qisqa. Ikkinchisi: baza xizmatini ishlatgan skriptlar ancha murakkab, chunki ularning oʻrni oddiy chaqiriq emas, veb-forma manzillari, ular esa asosiy parolni talab qiladi.

Asosiy almashtirish obʼekt xizmatida. Eski chaqiriq yetti narsa kutadi: baza nomi, foydalanuvchi raqami, parol, model, metod, parametrlar roʻyxati va nomli parametrlar. Chaqiriqlar holatni saqlamaydi, shuning uchun hammasi har safar qayta yuboriladi. Yangi chaqiriqda parol va foydalanuvchi raqami yoʻq, model bilan metod manzilga oʻtgan, baza nomi esa faqat bir domen ostida bir nechta baza boʻlgandagina sarlavhada yuboriladi.

Hujjatdagi misolni oling: bir nechta kontaktning nomini oʻqish kerak. Eski usulda dastur bazaning nomini, foydalanuvchi raqamini va parolini, kontaktlar modelining nomini, metod nomini va raqamlar roʻyxatini bitta chaqiriqda uzatadi. Yangi usulda esa model va metod manzilga yoziladi, kalit sarlavhaga oʻtadi, raqamlar va kerakli maydonlar tanadagi JSON obyektiga kiradi. Natija oʻsha, faqat chaqiriq qisqaroq va parol oraliqda yurmaydi.

Bitta farq koʻp xatoga olib keladi: JSON-2 da hamma parametr nomi bilan beriladi. Eski chaqiriqdagi oʻrniga qarab uzatiladigan parametrlarni JSON-2 da maydon nomi bilan yozish kerak, nomsiz uzatishning yoʻli yoʻq. Shu sababli har bir chaqiriqni koʻchirishdan oldin metodning parametr nomlarini bazaning oʻzidagi hujjat sahifasidan koʻrib chiqing.

Foydalanuvchi oʻz raqamini bilishi kerak boʻlsa, buning yoʻli ham bor: model ustidan kontekstni soʻrovchi metod chaqiriladi, raqam kalitdan aniqlanadi. Demak, eski kirish bosqichi yoʻqolsa ham, kerakli maʼlumotni olish mumkin.

Baza xizmati oʻrniga: zaxira skripti misolida

Boshdagi kechalik zaxira skriptiga qaytamiz. Eski skript baza xizmatidan zaxira funksiyasini chaqirar edi va unga asosiy parolni, baza nomini hamda formatni bergan edi. Odoo 20 da bu funksiya yoʻq. Uning oʻrnida veb-forma manzili bor: unga POST soʻrovi yuboriladi, asosiy parol, baza nomi va zaxira formati beriladi, javobda esa zaxira faylining oʻzi qaytadi. Sukut boʻyicha format zip.

Bu oʻzgarish kichik koʻrinadi, lekin uchta taʼsiri bor. Birinchidan, soʻrov turi oʻzgaradi: JSON oʻrniga forma shaklidagi maʼlumot yuboriladi. Ikkinchidan, JSON-2 dagi kalit bu yerda kerak emas, asosiy parol kerak. Uchinchidan, asosiy parolni skript ichida saqlash alohida xavf tugʻdiradi, chunki u bitta foydalanuvchi emas, butun serverdagi bazalarni boshqaradi. Oxirgi fikr tahririyatniki, hujjatda bunday izoh yoʻq.

Birinchi toʻsiq: JSON-2 faqat 19.0 dan boshlab bor

Bu eng muhim cheklov. JSON-2 Odoo 19.0 da paydo boʻlgan. Demak, 18.0 yoki undan eski versiyadagi baza bilan ishlaydigan integratsiya yangi usulga oʻta olmaydi, avval baza yangilanishi kerak. Yangilash va ulanishni almashtirish bitta loyihaning ikki qismiga aylanadi.

Muddatlarni solishtiramiz. Qoʻllab-quvvatlash jadvaliga koʻra, 18.0 ning standart davri 2027-yil sentyabrda tugaydi, 19.0 ning davri 2028-yil sentyabrda, 20.0 ning davri esa 2029-yil sentyabrda. Hamma sana rejalashtirilgan deb belgilangan. 2026-yil oktabr holatida 18.0 dagi baza uchun yangilash muddatigacha taxminan 11 oy bor, RPC ning oʻchishigacha esa undan koʻp. Bu tahririyat hisobi: yangilash muddati yaqinroq, shuning uchun integratsiyani almashtirish ishini yangilash loyihasi bilan birga rejalashtirgan maʼqul.

Yangilash jarayoni hujjatda yetti qadamga boʻlingan: yangilangan test baza soʻraladi, maxsus modullar moslanadi, test baza sinaladi, muammolar Odoo ga yetkaziladi va faqat shundan keyin ishchi baza yangilanadi. Sinov roʻyxatida tashqi dasturlar bilan ulanishlar, shu jumladan dasturiy chaqiriqlar alohida eslatilgan. Demak, integratsiyani sinash yangilash jarayonining rasmiy qismi.

Kalit parolga qaraganda qulayroq, ammo hozirdan boshlash mumkin

Hozirdan boshlash mumkin boʻlgan ish ham bor. RPC hujjati 14.0 dan beri parol oʻrniga API kalitni ishlatishga ruxsat beradi: kirish nomi qoladi, parol esa kalit bilan almashadi. Odoo Online da foydalanuvchilarda mahalliy parol boʻlmaydi, shuning uchun hujjat RPC uchun parolni alohida qoʻyishni buyuradi. Kalit esa qulayroq: u foydalanuvchi sozlamalarida tavsif bilan saqlanadi, kerak boʻlganda oʻchiriladi va u bilan brauzer orqali tizimga kirib boʻlmaydi.

Demak, oʻtishning birinchi bosqichi kodni qayta yozmasdan parolni kalitga almashtirish boʻlishi mumkin. Ikkinchi bosqichda chaqiriqlar JSON-2 ga oʻtkaziladi. Bu ketma-ketlik ish hajmini ikkiga boʻladi va xavfsizlikni dastlabki bosqichdayoq kuchaytiradi. Bu ham tahririyat tavsiyasi.

Yana bir shart oʻzgarmaydi. Eski RPC hujjatida ham, JSON-2 hujjatida ham tashqi API faqat «Custom» deb ataladigan obuna rejasida ochiq deyilgan. Demak, interfeysni almashtirish bu shartni oʻzgartirmaydi: obuna rejasi ruxsat bermasa, yangi usul ham eskisi kabi ishlamaydi.

Tarix: nima uchun aynan shu formatlar edi

XML-RPC protokolini Dave Winer yozgan, uning mualliflik huquqi UserLand Software kompaniyasiga tegishli va 1998–2003 yillarni qamraydi. Har chaqiriq HTTP POST soʻrovi boʻlib, tanasi XML hujjatidan iborat. JSON-RPC 2.0 ning spetsifikatsiyasini JSON-RPC ishchi guruhi chiqargan, uning birinchi varianti 2010 yilda, yangilangan varianti 2013 yilda eʼlon qilingan va u oʻzini «stateless, light-weight» protokol deb ataydi. JSON-2 ning oʻzi bu spetsifikatsiya shaklida emas: soʻrovda «jsonrpc», «method» va «id» maydonlari yoʻq, metod manzilga koʻchgan. Demak, JSON-2 JSON-RPC ning yangi versiyasi emas, Odoo ning oʻz, soddaroq formati. Eski yoʻlning yoshi boshqa joyda ham seziladi: hujjat PHP 8 dan boshlab XML-RPC kengaytmasi sukut boʻyicha mavjud boʻlmasligi mumkinligini eslatadi.

Amalda nima qilish mumkin

Hujjatdan chiqarilgan amaliy ketma-ketlik, tahririyat fikri sifatida:

1. Hamma tashqi ulanishlar roʻyxatini tuzing: kim, qaysi dastur, qaysi foydalanuvchi bilan va qaysi versiyadagi bazaga ulanadi.
2. Baza xizmatidan foydalanadigan skriptlarni birinchi navbatda toping, chunki ular Odoo 20 da toʻxtashi mumkin.
3. Parolni API kalitga almashtiring, kalitga tavsif va muddat bering.
4. 18.0 yoki eski versiyadagi bazalar uchun yangilash rejasini integratsiya oʻzgarishlari bilan birga tuzing.
5. Chaqiriqlarni JSON-2 ga oʻtkazib, yangilangan test bazada sinang, soʻng ishchi bazaga oʻting.