TinyERPdan Odoogacha: nomlar, sanalar va bir-biriga zid manbalar

Odoo qachon boshlangan? Rasmiy sahifalarning oʻzi bir necha javob beradi. Fabien Pinckaersning tarjimai holida TinyERP 2002 yil martida boshlangan deyiladi, uning oʻz hikoyasida esa boshqa yil turibdi: “in 2005, I started to develop the TinyERP product”. 2014 yilgi matbuot xabari kompaniyani 2005 yilda asos solingan deb koʻrsatadi, kod omboridagi COPYRIGHT faylida esa “2004–2015” yozilgan. Quyida sanalar va nomlar yonma-yon qoʻyiladi va kelishmagan joy yashirilmaydi.

Boshlanish sanasi: ikkita rasmiy sahifa, ikki yil

Jadvalda yetti manba bor. Ularning toʻrttasi Odoo S.A. ning oʻz materiallari, uchtasi tashqi manba.

Ikkala rasmiy sahifa ham mahsulotning boshlanishi haqida yozadi, ammo yili boshqa, farqni izohlaydigan gap esa manbalarning birortasida yoʻq. COPYRIGHT faylidagi 2004 ikkala yilga ham toʻgʻri kelmaydi, fayldagi oxirgi yil 2015 boʻlgani uchun yozuv oʻsha paytdan beri yangilanmagan koʻrinadi. Vikipediyaning maʼlumot qutisi birinchi chiqishni 2005 yil fevraliga qoʻyadi, ammo bu oy boshqa manbada uchramadi.

Tarjimai holdagi bir ibora 2002 yil foydasiga gapiradi: unda bir kishilik kompaniya “sakkiz yil ichida” 100 dan ortiq xodimli kompaniyaga aylangani yoziladi, hikoyaga koʻra 100 dan ortiq xodim esa 2010 yilda boʻlgan. 2002 ga sakkiz yil qoʻshsak 2010 chiqadi, 2005 dan hisoblasak besh yil boʻlardi. Bu oddiy hisob, manbaning oʻz izohi emas. Tarjimai holga koʻra TinyERP universitetda oʻqigan davrdagi uchta loyihadan biri boʻlgan: Auction-in-Europe, Openstuff va TinyERP.

GitHub tarixi bu masalani hal qilmaydi. 5.0 branchidagi eng eski commit (kod omboriga kiritilgan oʻzgarish yozuvi) 2006 yil 7 dekabrga tegishli va “New trunk” deb nomlangan. Commit xabarlarida bzr revid yozuvi bor, shuning uchun tarix eski versiya nazorat tizimidan koʻchirilgan koʻrinadi, 2006 yildan oldingi kod esa bu tarixda yoʻq.

TinyERPdan OpenERPga: 2008 yil 2 sentyabr

Nom oʻzgarishi hikoyada bitta jumla bilan berilgan. “Tiny”, yaʼni kichkina boʻlib dunyoni oʻzgartirib boʻlmasligi payqalgach, mahsulot OpenERP deb qayta nomlangan. Hikoya yilni aytmaydi. “Uch yil oʻtib” iborasi 2005 va 2006 yillar tilga olingan joydan keyin turadi, qaysi yildan sanalgani yozilmagan. 2005 dan sanasak, 2008 chiqadi. Vikipediya ham 2008 deb yozadi, ammo shu jumlaga manba keltirmagan.

Kod tarixi aniqroq javob beradi. 2008 yil 2 sentyabrda dasturchi Christophe Simonis serverning release.py faylida nomni tinyerp-server dan openerp-server ga, saytni tinyerp.com dan openerp.com ga almashtirgan, commit xabari esa bitta qator: “tinyerp -> openerp”. Shu faylda muallif hali Tiny.be deb turgan.

Bu sana eʼlon qilingan kun emas, nomning kodga oʻtgan kuni, kompaniya oʻzgarishni qachon eʼlon qilgani esa commitdan chiqmaydi. Ammo 2010 yil fevraliga kelib TechCrunch kompaniyani allaqachon OpenERP deb ataydi, hikoyadagi ibora ham 2005 dan sanalganda shu yilga toʻgʻri keladi.

Nom ortidagi biznes: xizmatdan mahsulotga

Hikoya nom oʻzgarishlarini biznes bosqichlari bilan bogʻlaydi. Pinckaers oʻziga raqib qilib SAP ni tanlagani, 2006 yilda SorrySAP.com domenini sotib olgani va uni olti yil ishlatmay saqlagani yoziladi. Oʻsha paytda mahsulot hali TinyERP deb atalgan.

2010 yilga kelib kompaniyada 100 dan ortiq xodim ishlagan va asosan OpenERP boʻyicha xizmat sotgan. Keyin biznes modeli oʻzgargan: mijozlarga xizmat koʻrsatish toʻxtatilib, mahsulot ishlab chiqaruvchi (software publisher) boʻlishga, hamkorlar tarmogʻi va qoʻllab-quvvatlash taklifini qurishga oʻtilgan. 2010 yil fevralida TechCrunch 75 xodim deb yozadi. Farq oʻlchov kuniga bogʻliq boʻlishi mumkin, ammo manbalar buni aytmaydi.

Hikoyadagi keyingi sana 2013 yil: dunyo boʻyicha ikki million foydalanuvchi, matbuot xabari esa 2014 yilda ham “2 milliondan ortiq” deydi. Bu raqamlar maqolaning asosiy mavzusi emas, ular faqat nom almashgan paytda kompaniya qanchalik katta boʻlganini koʻrsatadi.

2014 yil mayi: nega OpenERP emas, Odoo

Odoo nomi 2014 yil mayida paydo boʻlgan. Kompaniya blogidagi yozuv 14 mayga, matbuot xabari 15 mayga tegishli. Bir kunlik farq muammo emas: blog yozuvi eʼlon, matbuot xabari esa Bryusselda tarqatilgan rasmiy matn.

Sababni blog ochiq yozadi: kompaniya ERPdan ancha kengaygan, sayt yaratuvchi, elektron tijorat va biznes tahlili vositalari chiqqan edi. Yangi nom “ERP” bogʻlanishidan xoli boʻlishi, kompaniya esa oʻzini bitta katta ERP emas, ilovalar toʻplami deb koʻrsatishi kerak edi. Shu sababli nomga ilova nomini qoʻshib mahsulot nomi hosil qilish mumkin boʻlishi talab qilingan: “odoo crm”, “odoo project” kabi.

Matbuot xabari xuddi shu fikrni boshqacha aytadi. Mahsulot anʼanaviy ERP dasturidan chiqib, veb-sayt, elektron tijorat va sotuv nuqtasi kabi sohalarga oʻtgan, yangi nom esa ERP bilan bogʻliq emas. Xabar nom oʻzgarishini yangi moliyalashtirish bilan birga eʼlon qiladi. Unda 550 dan ortiq sertifikatlangan hamkor, 25 ta asosiy ilova va jamoa yozgan 3 000 dan ortiq ilova ham sanalgan. Hikoyada yana ikki sana bor: 2014 yil mayida kompaniya va mahsulot Odoo deb nomlangan, 8-versiya shu yilning iyunida chiqqan.

Nomning maʼnosi haqida rasmiy taʼrif topilmadi. Blog muallifi internet kompaniyalarining nomini oʻrganib, baho bilan nomdagi “o” harflari soni oʻrtasida bogʻliqlik topganini yozadi: Odoo da ular uchta. Odoo forumidagi javoblardan birida nomning aniq maʼnosi yoʻqligi aytiladi. Bu foydalanuvchi javobi, kompaniyaning rasmiy bayoni emas.

Nomdan “Open” ham tushdi, shuning uchun blog muallifi alohida izoh beradi: mahsulot ochiq kodli boʻlib qoladi, biznes modeli oʻzgarmaydi. Litsenziya ham oʻzgarmagan: 8.0 AGPL ostida chiqqan, oʻzgarish bir yildan keyin, 9.0 da boʻlgan. Bu alohida maqolaning mavzusi.

Kodda eski nomlar hali ham turibdi

Nom almashgan boʻlsa-da, kodda izlar qolgan: 8.0 branchidagi release.py “Odoo Server” deb yozilgan, muallif maydonida esa OpenERP S.A. turadi, shu maydon 20.0 da ham oʻzgarmagan. Python paketining nomi 7.0, 8.0 va 9.0 da openerp edi, 10.0 da odoo boʻldi: fayllar mos ravishda openerp/release.py va odoo/release.py da turadi. 8.0 dagi LICENSE fayli ham “OpenERP is published under…” deb boshlanadi. 9.0 dagi fayl esa allaqachon “Odoo is published under…” deb yoziladi. Yaʼni 8.0 ning LICENSE matnidagi nom yangi nomga moslab oʻzgartirilmagan.

Kompaniya nomi kodda mahsulot nomidan keyinroq almashgan. 6.0 branchining tarixiga koʻra, muallif maydoni 2010 yil 18 oktyabrdagi 6.0.0-rc1 commitida Tiny.be dan OpenERP S.A. ga oʻzgargan. Yaʼni mahsulot nomi 2008 da, kodda kompaniya nomi esa 2010 da yangilangan.

Bu sana emas, lekin amaliy foydasi bor. Eski qoʻllanmada yoki modulda openerp nomi uchrasa, u 9.0 gacha boʻlgan davrga tegishli. Bunday matn bugungi versiyalar uchun toʻgʻridan-toʻgʻri yaramaydi.

Uch nom, uch davr

Yuqoridagilarni bir jadvalga yigʻish mumkin. Chegara sanalar kod commiti va 2014 yilgi eʼlondan olingan.

Versiya raqamlari ham shu chegarani koʻrsatadi. 7.0 branchidagi release.py faylida mahsulot tavsifi “OpenERP Server”, 8.0 da “Odoo Server” deb yozilgan. Demak, OpenERP nomi bilan chiqqan oxirgi asosiy versiya 7.0, Odoo nomi bilan chiqqan birinchi asosiy versiya 8.0.

Bundan nima kelib chiqadi

Bu tahririyat xulosasi, rasmiy daʼvo emas. Odoo tarixi haqida yozadigan yoki oʻqiydigan odam uchun toʻrt qoida chiqadi.

1. Yilni aytganda nimaga tegishli ekanini ham yozing: mahsulotning boshlanishi (2002 yoki 2005), kompaniyaning asos solinishi (2005), nom almashishi (2008, 2014).
2. Nomni davriga mos yozing. 2012 yilgi mahsulotni “Odoo” deb atash xato, 2020 yilgisini “OpenERP” deb atash ham.
3. Manbalar kelishmasa, ikkala variantni yozing. Ikki rasmiy sahifadan birini “toʻgʻri” deb tanlash uchun asos yoʻq.
4. Raqamni nomga bogʻlang: “2013 yilda Odoo ning ikki million foydalanuvchisi bor edi” deb yozish notoʻgʻri, chunki 2013 yilda mahsulot hali OpenERP deb atalgan edi.

Jadval qidiruvda ham foydali. 2014 yilgacha chiqqan qoʻllanma va forum javoblari asosan “OpenERP” bilan, 2008 dan oldingilari “TinyERP” bilan yozilgan. Eski masalaning yechimini izlayotgan odam kalit soʻzni ham davrga qarab tanlashi kerak.

Masalan, taqdimotda “Odoo 2005 yildan beri bozorda” deb yozilgan boʻlsin. Bu jumla ikki jihatdan noaniq. Nomi Odoo boʻlgan mahsulot 2014 yildan, 2005 yilda esa TinyERP bor edi. Aniq variant: “Mahsulot 2005 yilda (tarjimai holga koʻra 2002 yilda) TinyERP nomi bilan boshlangan va 2014 yilda Odoo deb qayta nomlangan”.