Business Central Microsoft bulutida ishlaydigan xizmat boʻlib, katta yangilanishlari yiliga ikki marta chiqadi. Oʻzbekiston lokalizatsiyasini Microsoft emas, hamkor ilovasi beradi va oʻzbek tili qoʻllab-quvvatlanadigan tillar roʻyxatida yoʻq. Odoo da yangilanish sekinroq, lekin maxsus modul tayyor boʻlmasa baza yangilanmaydi. Tanlashdan oldin hamkor ilovasi Microsoft ritmiga moslashishini yozma soʻrash kerak.
Microsoft Learn dagi mamlakatlar jadvalida Oʻzbekiston qatorida uchta qisqa yozuv turadi: lokalizatsiyani hamkor beradi, asos xalqaro W1 versiyasi, holati “mavjud”. Jadvaldagi mamlakatlarning aksariyati shu koʻrinishda, Microsoft oʻzi lokalizatsiya qiladigan mamlakatlar esa ancha kam. “Business Central Oʻzbekistonda bor” degan gapning maʼnosi shundan chiqadi: xizmat bor, mahalliy qoidalarni esa uchinchi kompaniyaning ilovasi qoplaydi. Maqola shu farqni Odoo bilan solishtiradi va uning yangilanish, moslashtirish hamda kod ochiqligiga qanday tegishini koʻrsatadi.
Funksiyalar roʻyxati ikkala tizimda ham keng. Business Central hujjatlari moliya, savdo, xarid, ombor, ishlab chiqarish, loyiha, xizmat va kadrlar boʻlimlarini sanaydi, Odoo esa ilovalarini shu kabi sohalar boʻyicha beradi. Shu sababli funksiya roʻyxati qarorni hal qilmaydi va maqola uni solishtirmaydi.
Lokalizatsiya: Microsoft yoki hamkor
Microsoft Business Central uchun aralash strategiyani tan oladi: ayrim mamlakatlarda mahalliy funksiyani oʻzi beradi, boshqalarida hamkorlar Marketplace da ilova chiqaradi. Mahalliy funksiya hujjatlari yigirma bir mamlakat uchun yozilgan: Yevropada oʻn beshta, Shimoliy Amerikada uchta, Osiyo va Tinch okean mintaqasida uchta. Qolgan mamlakatlarda lokalizatsiya xalqaro versiya ustiga qurilgan hamkor ilovasidan iborat. Jadvalda Rossiya qatoriga “faqat on-premises” deb yozilgan: mamlakat holati joylashtirish usuliga ham bogʻliq boʻlishi mumkin, shuning uchun savol “mamlakatda bormi” emas, “mening joylashtirish usulimda bormi” boʻlishi kerak.
Jadvaldagi izohlar muhim. “Mavjud” holati Business Central online ga tegishli, hamkor lokalizatsiyalariga esa tegishli emas: ularning mavjudligi Marketplace da alohida tekshiriladi. Lokalizatsiya muhit bazasi qaysi Azure geografiyasiga joylashishini ham belgilaydi, Oʻzbekiston qatorida bu geografiya Birlashgan Arab Amirliklari deb yozilgan, yaʼni roʻyxatga koʻra Oʻzbekiston muhitining maʼlumotlari oʻsha mintaqada saqlanadi. Mahalliy qonunda maʼlumotni saqlash talabi bor-yoʻqligini yurist bilan aniqlash kerak, bu maqola uni tekshirmadi.
Til ham alohida mezon. Business Central qoʻllab-quvvatlaydigan tillar jadvalida oʻzbek tili yoʻq, bu esa foydalanuvchi ekranlari qaysi tilda chiqishini oldindan aniqlashni talab qiladi. Rus tili bor: platforma tarjimasini ham, ilova tarjimasini ham Microsoft beradi. Hamkor Microsoft qoʻllamaydigan tilga ham ilova tarjimasini qoʻsha oladi, lekin mahalliy funksiya hamma tilga tarjima qilinmaydi va aralash matn chiqishi mumkin. Odoo omborida oʻzbek tilidagi tarjima fayllari bor, ularning toʻliqligini esa tekshirmadik.
Odoo da lokalizatsiya Odoo S.A. ning oʻzi chiqargan paket: u 19.0 dan beri bor, 20.0 hujjatida esa QQS 12 foiz, hisoblar rejasi va ikkita hisobot sanalgan. Business Central uchun hamkor ilovasining tarkibi Marketplace sahifasida boʻladi, uni biz tekshirmadik va shuning uchun ikki lokalizatsiyani tarkib boʻyicha solishtirmaymiz.
Yangilanish: yiliga ikki marta yoki yiliga bir marta
Business Central online da yiliga ikkita katta yangilanish bor: aprel va oktabrda. Kichik yangilanishlar qolgan oylarda chiqadi va muhim tuzatishlarni, shu jumladan qonun oʻzgarishlarini oʻz ichiga oladi. Microsoft bu tartibni bir necha yilda bir marta ogʻir yangilash zaruratini yoʻqotadigan usul deb tasvirlaydi. Administrator har bir muhit uchun texnik xizmat oynasini belgilaydi.
Bu Odoo dagidan farq qiladi. Business Central online uchun hujjat versiyaning uch yillik muddati haqida emas, uzluksiz xizmat yangilanishi va har olti oyda keladigan yangi katta versiya haqida yozadi. Yaʼni savol “bu versiya qachongacha qoʻllab-quvvatlanadi” emas, “men yangilanish ritmiga tayyormanmi” boʻladi. On-premises versiyalarining muddat qoidalarini ochiq sahifalardan aniqlamadik.
Katta yangilanish taqvimi aniq. Avval besh oylik yangilash davri keladi, undan keyin bir oylik imtiyoz davri, soʻng majburiy davr. Quyidagi jadval oktabr yangilanishi uchun shu davrlarni beradi. Oylar taxminiy, hujjat “oyning birinchi ish kuni” va “mart boshi” kabi iboralarni ishlatadi.
| Davr | Oktabr yangilanishi uchun oylar | Nima boʻladi |
|---|---|---|
| Oldindan koʻrish | Sentyabr, chiqishdan bir oy oldin | Sinov muhiti yaratiladi, hamkor ilovalar va kengaytmalar yangi versiyada tekshiriladi |
| Yangilash davri | Oktabr boshidan mart boshigacha, besh oy | Administrator yangilash sanasini shu davr ichida oʻzi tanlaydi |
| Imtiyoz davri | Mart, bir oy | Yangilashni keyingi sanaga surib boʻlmaydi |
| Majburiy davr | Imtiyoz davridan keyin | Yangilashga xalaqit beradigan kengaytma avtomatik oʻchirilishi mumkin, uning maʼlumoti saqlanadi |
Hamkor ilovalari uchun qoidalar qattiqroq. Marketplace dagi ilova soʻnggi umumiy versiyaga mos kelmasa, versiya chiqqandan 30 kun oʻtgach Marketplace dan olib tashlanishi mumkin. Muhim xavfsizlik yangilanishiga xalaqit bergan ilova esa 14 kun ichida oʻchirilishi mumkin. Oʻchirilgan kengaytmaning maʼlumoti oʻchmaydi, ammo mos versiya chiqqach u oʻzi qayta oʻrnatilmaydi. Oʻzbekiston lokalizatsiyasi hamkor ilovasi boʻlgani uchun bu qoidalar shu ilovaga ham tegadi, yaʼni tanlovda hamkorning yangilash intizomi sinaladi.
Odoo da ritm sekinroq va boshqacha. Asosiy versiya har yili chiqadi va har biri uch yil standart qoʻllab-quvvatlanadi, Odoo Online da esa asosiy versiyadagi baza ikki yilda bir marta majburiy yangilanadi. Odoo.sh da uch yillik muddatdan keyin yana ikki yil beriladi, oʻz serveridagi bazani esa istagancha eski versiyada qoldirish mumkin. Maxsus modul boʻlsa, uning yangi versiyaga mos varianti tayyor boʻlmaguncha baza yangilanmaydi.
Farq ikki joyda koʻrinadi. Birinchisi: Business Central online da yangilash Microsoft belgilagan davr ichida boʻladi, Odoo ning oʻz serverida esa uni kechiktirish mumkin. Ikkinchisi: toʻsqinlik qilgan kengaytma Business Central da avtomatik oʻchirilishi mumkin, Odoo da esa baza yangilanmay turadi. Qaysi biri qulay, korxonaning moslashtirishi qanchalik katta ekaniga va yangilashga qancha jamoa vaqti ajratishi mumkinligiga bogʻliq.
Gipotetik hisob farqni aniq koʻrsatadi. Faraz qilaylik, korxonaning oʻz kengaytmasi oktabr yangilanishiga mos kelmaydi. Yangilash davri oktabr boshidan mart boshigacha, yaʼni taxminan besh oy davom etadi. Unga bir oylik imtiyoz qoʻshilsa, kengaytma avtomatik oʻchirilishidan oldin jami taxminan olti oy vaqt bor. Odoo ning oʻz serverida esa bunday modul bazani yangilashga umuman yoʻl qoʻymaydi, lekin muddatni Odoo majburlamaydi, buning evaziga esa xavfsizlik yangilanishlari standart davrdan keyin kelmaydi.
Moslashtirish va tashqi ulanish
Business Central da moslashtirish kengaytma modeli bilan qilinadi: yangi obyektlar qoʻshiladi, mavjud jadval va sahifalar kengaytiriladi, asosiy kod oʻzgarmaydi. Hujjatdagi misolda oziq-ovqat savdosi bilan shugʻullanuvchi korxona mahsulotlar jadvaliga ikkita maydon qoʻshadi. Bu tahririyat qiyosiga koʻra Odoo dagi meros olish gʻoyasiga oʻxshaydi: ikkalasida ham asosiy kodga tegilmaydi. Kodsiz yoʻl ham bor: Designer vositasi sahifadagi maydonlarni mijozning oʻzida surish va qoʻshish imkonini beradi.
Business Central API v2.0 REST ga tayanadi va online muhitda sukut boʻyicha yoqilgan. Hujjat bir cheklovni ochiq yozadi: API ga qoʻshimcha maydon qoʻshib kengaytirib boʻlmaydi, kerak boʻlsa API kodi nusxalanib, maxsus API yaratiladi. Odoo da JSON-2 API 19.0 dan beri bor, kirish API kaliti bilan boʻladi va ayrim reja turlarida yopiq. Ikkala tomonda ham “API bor” degan gap yetarli emas: biridagi cheklov maydon qoʻshishga, ikkinchisidagisi reja turiga tegadi.
Kodning ochiqligi va joylashtirish
Ochiq va yopiq farqi bu yerda sodda emas. Odoo Community kodi LGPLv3 ostida GitHub da turadi, Enterprise kodi esa ochiq omborda yoʻq. Microsoft esa BCApps omborida Business Central ning System Application, Base Application va oʻz ilovalari kodini MIT litsenziyasi bilan eʼlon qilgan. Eski ALAppExtensions ombori 2026 yil 19 oktabrda yopildi, yangi soʻrovlar BCApps ga oʻtkazildi. Kod ochiqligi xizmatdan foydalanish huquqini bildirmaydi. Xizmat shartlari alohida, ularni tekshirmadik.
Business Central online Microsoft Azure da ishlaydi va maʼlumotlar bazasi sifatida Azure SQL ishlatadi. Microsoft pullik ishlab chiqarish muhitlari uchun 99,9 foizli ishlash vaqtini moliyaviy kompensatsiya bilan vaʼda qiladi. Xizmat 2018 yil aprelda ishga tushgan. On-premises variant ham bor, chunki online ga qoʻllanadigan yangilanishlar keyingi kumulyativ yangilanish bilan on-premises ga ham beriladi. Odoo uchun shunga oʻxshash ishlash vaqti raqamini tekshirmadik, bunday raqamni shartnomadan soʻrash kerak.
Mezon boʻyicha jadval
| Mezon | Odoo 20.0 | Business Central |
|---|---|---|
| Joylashtirish | Online, Odoo.sh yoki oʻz serveri | Online Microsoft Azure da va on-premises |
| Kodning ochiqligi | Community: LGPLv3, ochiq; Enterprise: ochiq omborda yoʻq | Asosiy ilova kodi BCApps omborida MIT bilan ochiq |
| Oʻzbekiston lokalizatsiyasi | Odoo S.A. paketi, 19.0 dan | Hamkor ilovasi, W1 asosida, Birlashgan Arab Amirliklari geografiyasi |
| Til | Oʻzbekcha tarjima fayllari bor, toʻliqligi tekshirilmadi | Oʻzbek tili roʻyxatda yoʻq; hamkor tarjima qoʻshishi mumkin |
| Yangilash ritmi | Yiliga bir asosiy versiya; Online da ikki yilda bir majburiy | Yiliga ikki katta va oylik kichik yangilanish |
| Moslashtirish | Modul; tayyor boʻlmasa baza yangilanmaydi | Kengaytma; toʻsqinlik qilsa avtomatik oʻchirilishi mumkin |
| Tashqi ulanish | JSON-2 API, 19.0 dan; reja turiga bogʻliq | API v2.0 REST; maydon qoʻshib kengaytirib boʻlmaydi |
| Uchinchi tomon ilovasi | Odoo Apps doʻkonidagi modullar Odoo Online ga mos emas | Marketplace ilovasi mos kelmasa 30 kundan keyin olib tashlanishi mumkin |
Amalda nima qilish mumkin
Quyidagi qadamlar manbalardan chiqarilgan tahririyat fikri, rasmiy daʼvo emas.
- Business Central ni koʻrib chiqsangiz, Oʻzbekiston lokalizatsiyasi ilovasining nomini, nashriyotini va tarkibini Marketplace dan yozib oling.
- Hamkordan yozma soʻrang: ilova har katta yangilanishga qancha vaqtda moslashadi va moslashmasa nima boʻladi.
- Hisobot talabingizni roʻyxatga aylantiring va ikkala tomondan tarkibni hujjat bilan tasdiqlashni soʻrang.
- Moslashtirish hajmini baholang: Business Central da u avtomatik oʻchirilishi, Odoo da yangilashni toʻxtatishi mumkin.
- Til va maʼlumotni saqlash joyini demoda tekshiring: oʻzbek tilidagi ekranlar va Birlashgan Arab Amirliklari geografiyasi sizga toʻgʻri keladimi.
Business Central bilan Odoo orasidagi asosiy farq lokalizatsiya kim tomonidan berilishi va yangilanish ritmida koʻrinadi. Birida mahalliy qoidalarni hamkor ilovasi qoplaydi va u Microsoft ritmiga moslashishi shart, ikkinchisida paket Odoo ning oʻzidan keladi. Shu sababli hamkor ilovasining yangilash intizomi qaror oldidan tekshiriladigan savol boʻlib qoladi.
Asosiy atamalar
- W1
- Business Central ning xalqaro asosiy versiyasi. Mamlakat lokalizatsiyalari shu asosga qoʻshiladi.
- Hamkor lokalizatsiyasi
- Mamlakat qoidalarini Microsoft emas, uchinchi kompaniya yozgan ilova qoplashi.
- Marketplace
- Microsoft ning ilovalar doʻkoni. Hamkorlar lokalizatsiya va boshqa ilovalarni shu yerda chiqaradi.
- Kengaytma
- Asosiy dasturni oʻzgartirmasdan yangi maydon yoki funksiya qoʻshadigan qoʻshimcha kod boʻlagi.
- Katta yangilanish
- Business Central da yiliga ikki marta, aprel va oktabrda chiqadigan asosiy yangilanish.
- Kichik yangilanish
- Katta yangilanish chiqmaydigan oylarda keladigan muhim tuzatishlar toʻplami.
- Imtiyoz davri
- Yangilash muddati tugagandan keyingi bir oy. Bu vaqtda sanani keyinga surib boʻlmaydi.
- On-premises
- Dasturni oʻz serveringizda oʻrnatib ishlatish usuli. Bulutga qarama-qarshi.
- API
- Bir dastur ikkinchisi bilan maʼlumot almashadigan rasmiy yoʻl.
- Azure geografiyasi
- Microsoft bulut markazlari joylashgan mintaqa. Muhit maʼlumotlari shu mintaqada saqlanadi.
Manbalar
Maqola quyidagi manbalarga tayanadi:
- Country/Regional Availability and Supported Languages. Business Central, Microsoft Learn (sahifa 2026-yil 8-sentyabrda yangilangan deb belgilangan). https://learn.microsoft.com/en-us/dynamics365/business-central/dev-itpro/compliance/apptest-countries-and-translations (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Local functionality and localization strategy. Business Central, Microsoft Learn. https://learn.microsoft.com/en-us/dynamics365/business-central/about-localization (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Developing extensions in AL. Business Central, Microsoft Learn, dasturchilar boʻlimi. https://learn.microsoft.com/en-us/dynamics365/business-central/dev-itpro/developer/devenv-dev-overview (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- API (v2.0) for Dynamics 365 Business Central. Microsoft Learn. https://learn.microsoft.com/en-us/dynamics365/business-central/dev-itpro/api-reference/v2.0/ (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Update cycles. Business Central, Microsoft Learn (sahifa 2026-yil 8-oktabrda yangilangan deb belgilangan). https://learn.microsoft.com/en-us/dynamics365/business-central/dev-itpro/administration/update-rollout-timeline (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Maintain Marketplace apps and per-tenant extensions. Business Central, Microsoft Learn. https://learn.microsoft.com/en-us/dynamics365/business-central/dev-itpro/developer/app-maintain (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Service overview for Business Central online. Microsoft Learn. https://learn.microsoft.com/en-us/dynamics365/business-central/dev-itpro/service-overview (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- microsoft/BCApps ombori, README (MIT litsenziyasi); microsoft/ALAppExtensions ombori, README (2026-yil 19-oktabrda yopilgani haqida). GitHub. https://github.com/microsoft/BCApps (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Standard and extended support. Odoo 20.0 hujjatlari, Administration boʻlimi. https://www.odoo.com/documentation/20.0/administration/standard_extended_support.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Upgrade; Odoo Online. Odoo 20.0 hujjatlari, Administration boʻlimi. https://www.odoo.com/documentation/20.0/administration/upgrade.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- External JSON-2 API. Odoo 20.0 hujjatlari, Developer reference boʻlimi. https://www.odoo.com/documentation/20.0/developer/reference/external_api.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Fiscal localization: Uzbekistan. Odoo 20.0 hujjatlari, Finance boʻlimi. https://www.odoo.com/documentation/20.0/applications/finance/fiscal_localizations/uzbekistan.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Licenses. Odoo 20.0 hujjatlari, Legal boʻlimi. https://www.odoo.com/documentation/20.0/legal/licenses.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- odoo/odoo ombori: LICENSE, qoʻshimcha ilovalar katalogi (18.0 va 19.0 shoxlari), oʻzbekcha tarjima fayllari. GitHub. https://github.com/odoo/odoo (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Odoo Online. Odoo 20.0 hujjatlari, Administration boʻlimi. https://www.odoo.com/documentation/20.0/administration/odoo_online.html (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)
- Microsoft Dynamics 365 Business Central documentation. Microsoft Learn, bosh sahifa (funksional boʻlimlar roʻyxati). https://learn.microsoft.com/en-us/dynamics365/business-central/ (koʻrilgan: 24-oktabr, 2026)