GEO va AEO: alohida fanmi yoki SEO davomi

2023-yil 16-noyabrda arXiv ga olti muallifli maqola yuklandi: «GEO: Generative Engine Optimization». Mualliflar fikri sodda. Katta til modellari asosidagi qidiruv tizimlari javobni bir necha manbadan yigʻib beradi, kontent egasi esa oʻz matni qanday va qaysi oʻrinda koʻrsatilishini deyarli boshqara olmaydi. Maqola 2024-yilda ACM SIGKDD konferensiyasida nashr etilgan. 2026-yil 10-iyulda yangilangan Google qoʻllanmasi esa «GEO» va «AEO» atamalariga toʻgʻridan-toʻgʻri javob beradi. Ikki matnni yonma-yon oʻqish foydali: biri tajriba, ikkinchisi qidiruv egasining pozitsiyasi.

Atamalar: AEO va GEO nimani anglatadi

AEO — answer engine optimization, yaʼni javob beruvchi dvigatel uchun optimallashtirish. GEO — generative engine optimization, generativ dvigatel uchun optimallashtirish. Google qoʻllanmasi ikkala atamani odamlar AI qidiruvdagi koʻrinish ustida ishlashni atash uchun ishlatadigan soʻzlar deb tanishtiradi. Aggarwal va hamkasblarida GEO aniqroq maʼnoga ega: generativ dvigatel javobida kontent koʻrinishini oshirishga qaratilgan «black-box» optimallashtirish doirasi, yaʼni dvigatelning ichki tuzilishi nomaʼlum deb qaraladi.

Tajriba: nima sinalgan va nima chiqqan

Mualliflar GEO-bench nomli 10 ming soʻrovlik toʻplam tuzgan: 8 ming oʻqitish, 1 ming tekshiruv va 1 ming sinov qismi. Soʻrovlar 25 sohadan, toʻqqiz manbadan olingan, taxminan 80 foizi axborot izlash turidagi. Asosiy tajribada tijorat mahsuloti ishlatilmagan, mualliflarning oʻz tizimi ishlagan: Google ning birinchi besh natijasi olinadi va gpt-3.5-turbo modeli javob yozadi.

Toʻqqiz usul sinalgan: ishonchli ohang, statistika qoʻshish, kalit soʻz yigʻish, manbaga havola, iqtibos qoʻshish, tushunarli yozish, ravon yozish, noyob soʻzlar va texnik atamalar. Eng yaxshi uchtasi manbaga havola, iqtibos va statistika qoʻshish boʻlgan: ular «joylashuv hisobga olingan soʻz soni» koʻrsatkichida 30–40 foiz, «subyektiv taassurot» koʻrsatkichida 15–30 foiz yaxshilanish bergan. Kalit soʻz yigʻish deyarli foyda bermagan. Jadvalda uning koʻrsatkichi (17,8) oʻzgartirilmagan matnnikidan (19,5) ham past.

Maqola annotatsiyasi koʻrinish «40 foizgacha» oshganini yozadi, jadval izohida esa eng yaxshi usullar ikki koʻrsatkich boʻyicha 41 va 28 foiz berganligi aytiladi. Bu yerda «koʻrinish» sotuv ham, klik ham emas. Birinchi koʻrsatkich soʻz sonini va gapning javobdagi oʻrnini birlashtiradi. Ikkinchisini GPT-3.5 modeli yetti mezon boʻyicha baholagan. Yaʼni tajriba dvigatel javobining ichidagi ulushni oʻlchaydi, saytga tashrifni emas.

Eng qiziq natija pastroq oʻrindagi saytlarga tegishli. Beshinchi oʻrindagi manba uchun «manbaga havola» usuli koʻrsatkichni 115,1 foiz oshirgan, birinchi oʻrindagi manba uchun esa 30,3 foiz kamaytirgan. Mualliflar usullarni Perplexity.ai da ham 200 namunalik toʻplamda sinagan: iqtibos qoʻshish taxminan 22 foiz yaxshilanish bergan, kalit soʻz yigʻish esa taxminan 10 foiz yomonlashtirgan.

Qolgan usullar oʻrtacha natija bergan. Tushunarli va ravon yozish 15–30 foiz atrofida koʻrinish qoʻshgan, «ishonchli ohang» esa sezilarli foyda bermagan. Ikki usulni birlashtirish ham tekshirilgan: ravon yozish va statistika qoʻshish birga har bir usuldan alohida 5,5 foizdan koʻproq yaxshi chiqqan. Bu tahlil faqat 200 ta namunada oʻtkazilgan. Bu, albatta, kichik namuna.

Cheklovlarni mualliflarning oʻzi yozadi. Faqat ikki generativ dvigatel sinalgan, soʻrovlar vaqt oʻtishi bilan oʻzgaradi va usullarning qidiruv reytingiga taʼsiri oʻlchanmagan.

Google qoʻllanmasi: «optimallashtirish = SEO»

optimizing for generative AI search is optimizing for the search experience

Google Search Central, 2026-07-10

Shu fikrdan keyin qoʻllanma «kerak emas» roʻyxatini beradi. llms.txt, boshqa mashinaviy yoki AI uchun matn fayllari, Markdown va maxsus belgilash Google Search uchun kerak emas va Qidiruv ulardan foydalanmaydi. Ularni boshqa xizmatlar uchun yaratish mumkin, ammo bu Qidiruvdagi koʻrinishga na yordam beradi, na zarar qiladi. Mazmunni mayda boʻlaklarga boʻlish shart emas, maxsus ibora yoki uzun dumli kalit soʻz qamrovi ham kerak emas. Veb boʻylab soxta eslatmalar yigʻish foydasiz, spam tizimlari uni toʻsadi.

Ijobiy tomonda qoʻllanma yana oddiy narsalarni aytadi: original, takrorlanmaydigan mazmun, masalan birinchi qoʻldan tajriba, aniq tuzilma, sifatli rasm va video. Ommaviy ishlab chiqarilgan, soʻrov variantlariga moslangan koʻp sahifa AI javoblarini yoki reytingni manipulyatsiya qilish uchun yaratilgan boʻlsa, ommaviy kontent spami siyosatiga kiradi.

Spam siyosati bu yerda aniq chegara qoʻyadi. Ommaviy kontent spami (scaled content abuse) bu — asosiy maqsadi reytingni manipulyatsiya qilish boʻlgan koʻp sahifa yaratish, sahifalar qanday yaratilganidan qatʼi nazar. Generativ AI yoki avtomatlashtirish bilan qiymat qoʻshmay koʻp sahifa ishlab chiqarish shu siyosatning misoli sifatida koʻrsatilgan. Kalit soʻz yigʻish ham spam turlari roʻyxatida turadi.

Tashqi xizmatlar haqida Google aniq: hech bir tashqi vosita uning ichki reyting va AI tizimlariga kira olmaydi, shuning uchun ularning maslahatini rasmiy qoʻllanma bilan solishtirish kerak. «SEO mutaxassisini yollash» sahifasi AEO va GEO xizmatlari uchun ham shu tekshiruvni tavsiya qiladi va Googleʼda birinchi oʻrinni oldindan vaʼda qiladiganlardan ehtiyot boʻlishni yozadi.

Qoʻllanma generativ qidiruvni qanday ishlashini ham qisqa tushuntiradi. U oʻz javobini Googleʼning asosiy reyting tizimlari va qidiruv indeksiga tayanib (grounding) tuzadi va mavzuga yaqin soʻrovlarni qoʻshimcha yuboradi (query fan-out). Shu sababli qoʻllanmaning texnik qismi ham odatiy: sahifa indekslangan va snippet bilan koʻrsatishga yaroqli boʻlishi kerak, kontent skanerlanadigan boʻlishi, sahifa tajribasi yaxshi boʻlishi, takroriy kontent kamaytirilishi lozim.

AI yordamida yozilgan matn ham shu qoidalar ostida. Google AI yordamida yozilgan kontent ham Search Essentials va spam siyosatiga mos kelishi kerakligini yozadi. Alohida qoʻllanma muallif kimligini koʻrsatish, kontent qanday tayyorlanganini (avtomatlashtirish yoki AI ishtiroki bilan) oshkor qilish va maqsad odamga yordam berish boʻlishi kerakligini tavsiya etadi. Qoʻllanma shuningdek, generativ AI bilan nazoratsiz ommaviy matn yaratishni deyarli hech qanday mehnat talab qilmaydigan ish deb baholaydi.

Xizmat sotib olishdan oldin soʻraladigan savollar ham hujjatlashtirilgan. Google quyidagilarni tavsiya etadi: Search Essentials ga amal qilasizmi, qanday natija va qanday muddatda kutilmoqda va u qanday oʻlchanadi, saytga kiritiladigan oʻzgarishlar va ularning sababi menga koʻrsatiladimi. Audit uchun Search Console ga faqat oʻqish huquqi berish tavsiya etiladi.

Ikkala manbani qanday oʻqish

Ular bir-biriga zid emas, chunki turli savolga javob beradi. Tajriba «generativ dvigatel manbalarni yigʻsa, matn tarkibi javobdagi ulushga taʼsir qiladimi» deb soʻraydi. Google esa «Google Search xususiyatlarida koʻrinish uchun nima talab qilinadi» deb javob beradi. Mualliflar Googleʼning AI Overviews yoki AI Mode xususiyatini sinamagan: ular oʻz tizimi va Perplexity.ai bilan ishlagan.

Ikkinchi nuqta: har ikki manba ham cheklangan. Google oʻz mahsulotining egasi, uning qoʻllanmasi mahsulot qanday ishlashi haqidagi rasmiy bayon, mustaqil tekshiruv emas. Ilmiy maqolaning dvigateli esa real mahsulot emas. Shu sababli ularni birga oʻqish kerak, biri bilan ikkinchisini rad etib boʻlmaydi.

Uchinchi nuqta, ehtimol eng amaliyi: tajribada ishlagan usullar, yaʼni manbaga havola, iqtibos va raqam, yaxshi yozuvning oddiy belgilari. Google ham original, birinchi qoʻldan mazmunni tavsiya qiladi. Demak, matnda tekshirsa boʻladigan raqam va aniq manba boʻlishi «GEO taktikasi» nomi ostida emas, oʻquvchi uchun ham, har qanday qidiruv tizimi uchun ham foydali. Bu tahririyat mulohazasi, manbalarning oʻz xulosasi emas.

Mahalliy biznes va onlayn doʻkonlar uchun qoʻllanma yana ikkita amaliy narsani eslatadi: Merchant Center maʼlumotlar uzatmalari va Google Business Profile. Ular AI uchun maxsus kiritilmagan, oddiy qidiruv tajribasining davomi.

Gipotetik misol: kompaniya sayti «eng sifatli mahsulot» deb yozadi. Tajribada ishlagan usullar mantigʻi bilan bu jumla tekshiriladigan gapga aylantiriladi: qaysi standart boʻyicha, qachon va kim tomonidan tekshirilgani koʻrsatiladi, manbaga havola beriladi. Bunday yozuvni odam ham ishonchliroq oʻqiydi. Bu usul «GEO sir»i emas, tahrir intizomi.

Sayt egasi uchun amaliy mezon

1. GEO yoki AEO xizmati taklif qilinsa, aniq nima qilinishini soʻrang va Google qoʻllanmasidagi «kerak emas» roʻyxati bilan solishtiring.
2. Natijani oldindan kelishib oling: koʻrinishlarni Search Console dagi generativ AI hisobotidan, kliklarni va tashriflarni oʻz analitikangizdan oʻlchash mumkin.
3. Kalit soʻz yigʻish va ommaviy sahifa ishlab chiqarishdan saqlaning: ular tajribada ham foyda bermagan, Google siyosatida esa spam xavfi bor.
4. Boshqa dvigatellar uchun Google hujjatidan xulosa chiqarmang: ularning qoidalari bu hujjatda yoʻq.

Yana bir farqni unutmaslik kerak: javobdagi ulush va biznes natijasi bir narsa emas. Tajribaning koʻrsatkichi dvigatel matnidagi oʻrinni oʻlchaydi. Murojaat, buyurtma yoki xaridga aylanishini esa oʻsha tajriba tekshirmagan. Shu sababli har qanday GEO natijasini sotuv bilan bogʻlash uchun alohida oʻlchov kerak, bu tahririyat xulosasi.

Ochiq savol shu: Google AI Overviews yoki AI Mode da iqtibos va statistika qoʻshish koʻrinishga taʼsir qiladimi? Rasmiy hujjat bu haqda raqam bermaydi, ilmiy tajriba esa Googleʼning shu xususiyatlarini sinamagan. Bu bilimning chegarasi, va bu chegarani tushunib turgan sayt egasi uchun «GEO sirlari» sotuvchilar nutqida kam joy qoladi.